Sửa luật phải trả lời được câu hỏi 'thực phẩm đến tay người dân có an toàn?'

Vấn đề trên được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu khi cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chiều 24/9.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm được kiện toàn theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương, đó là Bộ Y tế.

“Luật sửa đổi phải thể hiện thật rõ ràng cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan nào quyết định và khi xảy ra sự cố thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm đến cùng”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Ông nhấn mạnh, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi được ban hành cần phải trả lời 3 vấn đề cốt yếu: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không? Doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn? Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh?

“An toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, ông Trần Thanh Mẫn khẳng định.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là “xương sống” của Luật sửa đổi; phải quy định theo hướng chuyển từ tiền kiểm cơ học sang phân tích nguy cơ và hậu kiểm thực chất.

Cùng với đó, phải quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ (ví dụ, nhóm nguy cơ cao như sữa bột trẻ em, thực phẩm chức năng... cần được kiểm soát chặt; nhóm nguy cơ thấp như nông sản đóng túi... chuyển sang hậu kiểm).

Quan điểm được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là tuyệt đối không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế xin - cho, nhưng cũng không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn.

“Bên cạnh đó, công tác quản lý phải tập trung kiểm soát ngay từ gốc; công tác hậu kiểm phải thực chất và được kiểm soát chặt chẽ; hậu kiểm thực chất là phải trực tiếp đi vào cơ sở, lấy mẫu trên thị trường, kiểm tra lịch sử tuân thủ và truy xuất nguồn gốc”, Chủ tịch Quốc hội định hướng.

Một bước chuyển đổi quan trọng khác là chuyển từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu và truy xuất theo chuỗi. Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo Luật quy định một chương riêng về dữ liệu là đúng hướng, nhưng phải vận hành theo nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”. Ông lưu ý, nếu thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu thì không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại, đồng thời phải bảo đảm bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Góp ý về quy định trách nhiệm quản lý nhà nước, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, dự thảo Luật quy định Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính là đúng định hướng, nhưng về mặt kỹ thuật lập pháp thì cần chuẩn hóa lại thuật ngữ.

Ông đề nghị sửa đổi thành: “Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm” thay vì quy định: “Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ...”.

Đồng quan điểm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đánh giá, xác lập mô hình một đầu mối là bước tiến rất mới và tiến bộ. Tuy nhiên, dự thảo hiện hành vẫn chưa phân định thật rạch ròi giữa cơ quan tham mưu giúp Chính phủ quản lý thống nhất với các bộ chuyên ngành.

“Việc quy định các bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi quản lý còn khá mơ hồ. Cần quy định rõ ràng đâu là cơ quan chủ trì, đâu là cơ quan phối hợp và cơ chế tham gia ra sao để bảo đảm mô hình quản lý tập trung vận hành hiệu quả trong thực tế”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh.

Kết thúc phiên thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).