Cả tuần trà sữa, thức khuya, không thể dục, U30 'kè kè' túi thuốc tiểu đường

Trong chuyến nghỉ dưỡng cùng nhóm bạn cuối tuần, khi mọi người sửa sang quần áo, chuẩn bị máy ảnh để check-in, Hoàng Nam (27 tuổi, chuyên viên IT tự do tại Hà Nội) lại kiểm tra chiếc túi nhỏ đựng máy đo đường huyết và thuốc điều trị tiểu đường type 2. Chiếc túi thuốc trở thành vật bất ly thân của Nam mỗi khi đi làm hay đi chơi.

Suốt khoảng 4 năm, công việc của Nam thường kéo dài 10-14 giờ mỗi ngày trước máy tính. Anh thường thức đến 2-3h để hoàn thành công việc, ít vận động và có thói quen sử dụng trà sữa, nước ngọt, đồ ăn nhanh để giải tỏa căng thẳng.

“Tôi từng nghĩ mình còn trẻ, mệt thì ngủ bù, thích đồ ngọt thì uống, tăng cân một chút cũng không đáng lo”, Nam kể.

Hai tháng trước, Nam liên tục khát nước, cơ thể mệt mỏi và sụt 6 kg chỉ trong một tháng dù không chủ động giảm cân. Kết quả xét nghiệm khiến anh bất ngờ khi đường huyết tăng cao, HbA1c lên tới 9,2%. Nam được chẩn đoán tiểu đường type 2.

Minh Nguyệt (28 tuổi, nhân viên truyền thông) lại vừa được bác sĩ chẩn đoán rối loạn lipid máu kèm gan nhiễm mỡ độ 2.

Công việc thường xuyên gặp gỡ đối tác, thức khuya hoàn thành dự án khiến Nguyệt dành nhiều giờ mỗi ngày để làm việc tại các quán cà phê. Cô cũng có thói quen uống trà kem trứng và ít tập luyện. Cân nặng tăng nhanh, mỡ tập trung nhiều ở vùng bụng.

“Tôi thường bị đau đầu, hụt hơi khi leo cầu thang. Cứ nghĩ đó là biểu hiện do làm việc quá sức, đến khi đi xét nghiệm máu định kỳ mới phát hiện triglyceride tăng gấp 4 lần giới hạn bình thường”, Nguyệt nói.

“Ngòi nổ” từ ăn uống tùy tiện, ít vận động

PGS.TS Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, cho biết những thay đổi trong lối sống hiện đại đang góp phần làm gia tăng các yếu tố nguy cơ của bệnh chuyển hóa, trong đó có thừa cân, béo phì, rối loạn lipid máu và đái tháo đường type 2.

Theo chuyên gia, trẻ em và người trẻ ngày càng tiếp xúc nhiều với đồ ăn nhanh, thực phẩm giàu năng lượng và đồ uống có đường. Cùng với đó, việc làm việc nhiều giờ trước máy tính, ngồi lâu, thiếu vận động và ngủ không đủ giấc khiến nguy cơ rối loạn chuyển hóa tăng lên.

“Không ít người trẻ có thói quen làm việc cả ngày tại quán cà phê. Mỗi lần ngồi làm việc lại sử dụng trà sữa hoặc đồ uống có đường, lâu dần lượng năng lượng nạp vào vượt nhu cầu nhưng hoạt động thể lực lại không đủ để tiêu hao”, PGS.TS Dương nói.

Tiểu đường type 2 không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Theo các số liệu được PGS.TS Dương dẫn, tỷ lệ đái tháo đường ở Việt Nam đã tăng đáng kể trong gần hai thập kỷ qua. Nếu như kết quả điều tra toàn quốc năm 2002 chỉ ghi nhận 2,7% người trong độ tuổi từ 30 đến 69 mắc bệnh, thì đến năm 2012 con số này đã tăng lên 5,4%, và chạm mức 7,3% vào năm 2020.

Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, tỷ lệ này vươn lên mức 8,3%, đi kèm tỷ lệ tiền đái tháo đường cực cao lên tới 17,8%.

Khi đường huyết tăng kéo dài, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng liên quan tim mạch, thận, thần kinh, mắt và bàn chân.

“Tiểu đường không đứng riêng lẻ mà thường liên quan đến cả một nhóm rối loạn chuyển hóa, gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì và bệnh lý tim mạch, thận, gan”, PGS.TS Dương phân tích.

ThS.BS Nguyễn Hoàng Giang, Phó Trưởng khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn, cũng ghi nhận nhiều bệnh nhân trẻ đến khám vì gan nhiễm mỡ, rối loạn lipid máu hoặc tăng đường huyết có điểm chung là tăng cân, đặc biệt béo bụng, ngồi nhiều, ít vận động, thức khuya và sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống nhiều năng lượng.

Theo bác sĩ, mỡ nội tạng gia tăng có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin. Khi cơ thể giảm đáp ứng với insulin, tuyến tụy phải tăng tiết insulin để duy trì đường huyết. Theo thời gian, khả năng bù trừ có thể suy giảm, làm tăng nguy cơ phát triển đái tháo đường type 2.

Điều đáng nói, quá trình này có thể diễn ra trong nhiều năm mà người bệnh không nhận thấy dấu hiệu rõ ràng.

Các chuyên gia cho rằng phòng ngừa bệnh chuyển hóa ở người trẻ cần bắt đầu từ việc điều chỉnh nhiều yếu tố cùng lúc, thay vì chỉ tập trung vào một loại thực phẩm hoặc một chỉ số xét nghiệm.

Người thừa cân, béo bụng, có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc từng được xác định tiền đái tháo đường nên kiểm tra sức khỏe định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi kéo dài, cần đi khám để được đánh giá đường huyết.

Về ăn uống, người trẻ nên ưu tiên rau xanh, chất đạm nạc, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất béo lành mạnh; đồng thời giảm nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn. Quan trọng là kiểm soát khẩu phần và tổng lượng năng lượng mỗi ngày, bởi chỉ bỏ trà sữa nhưng vẫn ăn dư năng lượng, đặc biệt vào buổi tối, vẫn có thể dẫn đến tăng cân, béo bụng và làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.

PGS.TS Phan Hướng Dương lưu ý vận động cũng cần được duy trì đều đặn. Bên cạnh các hoạt động sức bền như đi bộ, chạy bộ hoặc đạp xe, có thể kết hợp tập kháng lực phù hợp để duy trì khối cơ và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.