Vì sao thói quen ăn bằng tay phổ biến ở Indonesia?

Văn hóa ẩm thực Đông Nam Á luôn chứa đựng những nét đặc trưng phong phú và đa dạng. Trong khi người Việt Nam và nhiều nước châu Á quen thuộc với đôi đũa, bữa ăn của người phương Tây gắn liền với thìa và nĩa, thì người dân tại Indonesia lại phổ biến cách ăn bằng tay trần, hay còn gọi là ăn bốc.

Có thể lý giải tập quán ăn bốc của người Indonesia từ khía cạnh lịch sử, tôn giáo, triết lý sống và nghệ thuật thưởng thức ẩm thực.

Niềm tin tôn giáo

Tôn giáo đóng vai trò cốt lõi trong đời sống tinh thần của người dân Indonesia, quốc gia có dân số Hồi giáo đông nhất thế giới. Theo giáo lý Hồi giáo, việc ăn uống bằng tay phải không chỉ là thói quen mà còn là hành động noi mang ý nghĩa tâm linh.

Việc dùng tay phải để đưa thức ăn vào miệng được xem là biểu hiện của sự sạch sẽ, tôn trọng thực phẩm và mang lại nhiều phước lành. Ngược lại, tay trái thường bị coi là không sạch vì gắn liền với các hoạt động vệ sinh cá nhân. Do đó, quy tắc sử dụng bàn tay phải khi ăn bốc đã trở thành chuẩn mực ứng xử văn minh và mang đậm ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong xã hội Indonesia.

Kết nối giác quan

Nhiều người dân Indonesia tin rằng, ăn uống là trải nghiệm cần sự tham gia của toàn bộ năm giác quan. Khi dùng dao, nĩa hay đũa, chúng ta đã vô tình tạo ra rào cản cơ học giữa bản thân và món ăn, khiến xúc giác bị loại bỏ hoàn toàn khỏi quá trình thưởng thức.

Khi ăn bằng tay, các đầu ngón tay chạm trực tiếp vào thức ăn giúp não bộ nhận biết ngay lập tức nhiệt độ, độ mềm, độ giòn và cấu trúc của món ăn trước khi nó chạm vào lưỡi. Cảm giác ấm áp từ hạt cơm Padang quyện cùng sốt rendang đậm đà mang lại niềm vui trọn vẹn và sự ngon miệng khó tả. Tương tự như cách họa sĩ cảm nhận chất liệu tranh qua đôi tay, người Indonesia dùng đôi tay để cảm nhận trọn vẹn tinh hoa của ẩm thực.

Phù hợp với ẩm thực truyền thống

Nhìn lại lịch sử, trước khi các dụng cụ ăn uống phương Tây hay đũa từ các thương nhân châu Á du nhập phổ biến, việc ăn bốc đã tồn tại lâu đời trên khắp quần đảo Indonesia. Lối sống nông nghiệp, gắn liền với việc canh tác lúa nước và đánh bắt hải sản, đã tạo nên những món ăn được thiết kế hoàn hảo cho việc ăn bằng tay.

Cơm trắng là thành phần không thể thiếu trong mỗi bữa ăn của người Indonesia, thường được kết hợp với các món kho, món chiên và các loại sốt ớt sambal. Cấu trúc dẻo quánh của hạt cơm Indonesia rất dễ dính kết khi dùng các ngón tay vo nhẹ thành từng viên nhỏ. Hơn nữa, việc xé miếng cá chiên giòn, hay chấm miếng gà Goreng vào bát sambal cay nồng bằng tay luôn dễ dàng và tự nhiên hơn nhiều so với việc dùng thìa hay nĩa.

Biểu tượng của tính bình đẳng

Trong văn hóa Indonesia, bữa ăn không chỉ đơn thuần là việc nạp năng lượng mà còn là không gian để chia sẻ, kết nối gia đình và cộng đồng. Phong tục “Makan Lesehan” - nơi mọi người cùng ngồi trên tấm thảm dưới sàn nhà và ăn chung các món ăn được trình bày trên lá chuối - là ví dụ điển hình cho tinh thần này.

Khi tất cả mọi người cùng ngồi xuống sàn và ăn bốc, mọi khoảng cách về địa vị xã hội, giàu nghèo hay tuổi tác đều bị xóa bỏ. Không ai dùng những bộ thìa nĩa đắt tiền hay thể hiện nghi thức bàn ăn cầu kỳ; tất cả đều trở nên bình đẳng trước mâm cơm chung. Thói quen này nuôi dưỡng tình bạn bè, sự gắn kết gia đình và tinh thần đoàn kết cộng đồng sâu sắc.