Startup khó tiếp cận vốn vì tài sản trí tuệ khó định giá

Có khách hàng vẫn thiếu vốn

Sau khoảng bốn năm thử nghiệm, BenKon được WinCommerce lựa chọn triển khai giải pháp IoT quản lý năng lượng tại khoảng 6.000 cửa hàng. Startup này cũng phát triển mô hình Cooling as a Service (CaaS), cung cấp dịch vụ làm lạnh.

Tuy nhiên, ông Trương Minh Đạt, nhà sáng lập BenKon cho biết, có sản phẩm và khách hàng lớn nhưng công ty vẫn thiếu vốn để mở rộng. Với mỗi cơ sở ứng dụng IoT, doanh nghiệp cần khoảng 10 triệu đồng và phải chờ 60 - 90 ngày từ lúc sản xuất, lắp đặt đến khi nghiệm thu, thanh toán.

Với mô hình CaaS, vốn đầu tư ban đầu khoảng 1,3 tỷ đồng mỗi cơ sở, được thu hồi dần qua hợp đồng dịch vụ kéo dài 5 - 10 năm. Theo tính toán của BenKon, triển khai 10 cơ sở cần khoảng 13 tỷ đồng, 30 cơ sở cần 39 tỷ đồng và 50 cơ sở cần khoảng 65 tỷ đồng.

“Bài toán nằm ở chỗ doanh nghiệp phải bỏ tiền trước để mua sắm, lắp đặt thiết bị nhưng chỉ thu hồi vốn sau khi khách hàng thanh toán. Thiếu nguồn vốn đủ lớn, startup khó nhận thêm đơn hàng dù đã có thị trường”, ông Đạt chia sẻ.

Theo ông, startup thiếu tài sản, lịch sử tín dụng và dòng tiền ổn định nên khó vay. Nhưng nếu không có vốn để triển khai đơn hàng, doanh nghiệp cũng khó tạo ra quy mô và dòng tiền đáp ứng điều kiện tín dụng.

“Startup không nhất thiết ngại lãi suất cao vì khi cần vẫn dám vay nóng để làm. Vấn đề của doanh nghiệp là không tiếp cận được nguồn vốn an toàn”, ông nói.

Tại Công ty TNHH Sa kê Toàn Cầu - Sa kê Việt, sau 14 năm theo đuổi cây sa kê, doanh nghiệp đã phát triển hơn 15 sản phẩm, xuất khẩu sang Mỹ, Hà Lan và xây dựng vùng nguyên liệu tại miền Tây, Khánh Hòa.

Tuy nhiên, những lần đầu tư máy móc không phù hợp, thay đổi nhà xưởng và chi phí bao bì không đáp ứng yêu cầu chứng nhận khiến doanh nghiệp chịu áp lực tài chính kéo dài.

Theo ông Phạm Đông Huy, CEO Sa kê Toàn Cầu - Sa kê Việt, có thời điểm doanh nghiệp phải xoay xở với hai khoản vay thế chấp, tám khoản vay tín chấp và 30 khoản vay từ bạn bè, người thân.

Khi mới khởi nghiệp, ông chưa phân biệt rõ nhu cầu vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, chủ yếu tìm tiền để giải quyết khó khăn trước mắt. Sau khi các khoản vay được cơ cấu lại với sự hỗ trợ của một số tổ chức và ngân hàng, doanh nghiệp duy trì hoạt động và tiếp tục kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu, xây dựng nhà máy vào năm 2027.

Khó định giá tài sản trí tuệ

Tại hội thảo “HFIC & Quỹ Bảo lãnh tín dụng - Cánh cửa vốn cho Startup, doanh nghiệp vừa và nhỏ”, được tổ chức tháng 8/2026, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM cũng cho biết, số lượng doanh nghiệp thực sự tiếp cận được các chương trình hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng còn khiêm tốn so với nhu cầu rất lớn của cộng đồng khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn.

“Phần lớn doanh nghiệp vẫn phải dựa vào tài sản thế chấp để vay vốn, trong khi tài sản lớn nhất của một startup lại là công nghệ, trí tuệ, tài sản trí tuệ và đội ngũ là những thứ tín dụng truyền thống rất khó định giá”, ông Hiếu nói.

Theo ông, Thành phố không thiếu chính sách, mà thiếu “cầu nối” giữa thông tin, quy trình và khâu chuẩn bị hồ sơ vay vốn.

Doanh nghiệp có thể gặp khó trong việc xác định mình thuộc nhóm được hỗ trợ nào, cần đáp ứng điều kiện gì và nên tiếp cận nguồn vốn vào thời điểm nào. Ngược lại, tổ chức tài chính cần cơ sở để đánh giá hiệu quả dự án, dòng tiền và khả năng trả nợ.

Vì vậy, bài toán không chỉ là tăng nguồn tiền mà còn phải kết nối công cụ tài chính với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Vốn vay phù hợp với doanh nghiệp có dòng tiền và phương án trả nợ, bảo lãnh tín dụng hỗ trợ một phần khó khăn về tài sản bảo đảm, còn vốn mạo hiểm phù hợp hơn với doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nhưng rủi ro cao.

“Với định hướng hình thành chuỗi vốn theo vòng đời doanh nghiệp, ngân sách và quỹ đầu tư mạo hiểm đóng vai trò vốn mồi ở giai đoạn đầu. Trong khi đó, bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ lãi suất tiếp sức cho giai đoạn mở rộng sản xuất”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Hỗ trợ tối đa 200 tỷ đồng/dự án

Ông Nguyễn Hà Lam, Phó phòng Kế hoạch - Nghiên cứu phát triển HFIC, cho biết Thành phố đang triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất cho các dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên theo Nghị quyết 09/2023/NQ-HĐND và Quyết định 42/2024/QĐ-UBND.

Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.HCM (HFIC) là đầu mối cho vay hoặc cho vay hợp vốn, ngân sách Thành phố hỗ trợ 50% hoặc 100% lãi suất tùy đối tượng và lĩnh vực. Mức vay được hỗ trợ tối đa 200 tỷ đồng mỗi dự án, thời gian không quá bảy năm.

Startup không đương nhiên được hưởng chính sách mà phải đáp ứng các điều kiện về lĩnh vực, hiệu quả đầu tư và khả năng trả nợ. Theo ông, doanh nghiệp nên tìm hiểu chính sách và chuẩn bị phương án tài chính ngay từ khi xây dựng dự án.

Với doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM là một kênh có thể xem xét. Bảo lãnh giúp tăng khả năng tiếp cận vốn nhưng không thay thế việc thẩm định và quyết định cho vay của ngân hàng.

Bên cạnh tín dụng, TP.HCM bổ sung kênh đầu tư mạo hiểm thông qua Công ty Cổ phần Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM (HCM VIF), được thành lập vào tháng 4/2026 và vận hành chính thức từ tháng 9/2026.

Quỹ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, gồm 200 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước và 300 tỷ đồng từ các tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân. HCM VIF hướng đến các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và tự động hóa.

Giai đoạn 2026 - 2035, quỹ đặt mục tiêu đầu tư vào 50-150 doanh nghiệp, hướng tới quy mô vốn 5.000 tỷ đồng vào năm 2035. Trước khi vận hành, quỹ đã tiếp nhận khoảng 50 đề xuất đầu tư và dự kiến thực hiện một đến hai khoản giải ngân trong quý IV/2026.

Khác với tín dụng, đầu tư mạo hiểm chấp nhận rủi ro cao hơn để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng. Doanh nghiệp cần chứng minh tiềm năng công nghệ, thị trường và khả năng mở rộng, trong khi hiệu quả của quỹ phụ thuộc vào khả năng chuyển đề xuất thành khoản đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.