Công dân số cần làm chủ công nghệ để không bị thuật toán dẫn dắt

Ngày 9/10, TP.HCM tổ chức Ngày hội Công dân số năm 2026 và Lễ phát động Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm 2026, hướng đến Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, với thông điệp “Chuyển đổi số thiết thực vì người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của Thành phố”.

Ngày hội tổ chức các không gian trải nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), robot, STEM… giúp người dân trực tiếp tiếp cận và thực hành công nghệ phục vụ đời sống, học tập, công việc.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Trương Minh Huy Vũ cho rằng một trong những thách thức lớn của chuyển đổi số hiện nay là kết nối, tổ chức và khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu.

“Khoảng 10 năm trước, người ta đã nói dữ liệu có ở khắp nơi nhưng không nơi nào thực sự có dữ liệu. Bởi dữ liệu tồn tại ở nhiều nơi không có nghĩa là chúng ta có thể sử dụng được theo nhu cầu thực tế”, ông Vũ nói.

Theo ông, việc xây dựng nguồn dữ liệu có thể khai thác hiệu quả đòi hỏi phải tổ chức và kiểm chứng thông tin. Chẳng hạn, khi xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên sâu về lịch sử Việt Nam qua các thời kỳ, không thể chỉ tìm kiếm trên Google hay sử dụng AI để tổng hợp mà không xác định tính chính xác và quan điểm chính thống.

Bài toán dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu phát triển năng lực AI nội sinh. Trong bối cảnh có nhiều công cụ AI và AI Agent từ Mỹ, Trung Quốc cùng các giải pháp trong nước, vấn đề không chỉ là lựa chọn công cụ nào, mà còn là công nghệ đó phục vụ ai và dựa trên nguồn tri thức nào.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, nếu không xây dựng được nền tảng dữ liệu và tri thức của riêng mình, Việt Nam sẽ khó phát triển năng lực AI nội sinh dựa trên tri thức của người Việt.

Ngoài ra, việc khai thác dữ liệu cũng cần đi đôi với bảo vệ thông tin cá nhân, tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm dữ liệu được sử dụng đúng mục đích.

Không chỉ đặt ra bài toán về dữ liệu và AI, ông Vũ còn lưu ý công nghệ đang tác động đến cách con người tiếp nhận thông tin và học tập. Trên mạng xã hội, khi người dùng xem một video trong vài giây, thuật toán có thể tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự, dần ảnh hưởng đến những gì họ xem và tìm hiểu.

Việc lựa chọn nội dung nào để theo dõi, kiến thức nào để tiếp nhận góp phần hình thành tri thức của mỗi người. Nếu chủ động, người dùng có thể định hướng quá trình học tập của mình. Ngược lại, nếu thiếu sự chủ động, thuật toán có thể định hướng thay họ.

Vì vậy, theo ông Vũ, phát triển công dân số không chỉ dừng ở việc hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ, mà còn phải giúp họ biết tìm kiếm, lựa chọn và tiếp nhận thông tin một cách chủ động.

Cũng chia sẻ tại sự kiện, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM Võ Thị Trung Trinh cho biết, bên cạnh phát triển kỹ năng số, Thành phố cần xây dựng hệ thống hạ tầng, nền tảng và ứng dụng số dùng chung, được kết nối và vận hành thống nhất.

Các nền tảng này tạo sự kết nối về dữ liệu, thông tin, dịch vụ và tương tác giữa chính quyền với người dân. Qua đó, người dân có thể thực hiện thủ tục hành chính thuận tiện hơn, trong khi các cơ quan Nhà nước tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, điều hành trên môi trường số và theo dõi tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

Trong hệ sinh thái số của Thành phố, ứng dụng Công dân số TP.HCM được định hướng trở thành siêu ứng dụng “n trong 1”, kết nối hai chiều giữa chính quyền và người dân, tập trung các thông tin, dịch vụ và tiện ích số thiết thực trong đời sống hằng ngày.

“Mục tiêu của Thành phố là từng bước hình thành cộng đồng người dùng ứng dụng Công dân số, giúp người dân tiếp cận dịch vụ số, học hỏi kỹ năng số, tương tác với chính quyền và thụ hưởng tiện ích từ chuyển đổi số”, bà Trinh chia sẻ.