Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cần thêm gần 18 tỷ USD trong 3 tháng cuối năm

Sáng 25/9, tại Trụ sở Chính phủ, báo cáo tại cuộc làm việc của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu ngành hàng nông, lâm, thủy sản, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Để hoàn thành mục tiêu 74,212 tỷ USD cả năm, ngành cần xuất khẩu thêm gần 18 tỷ USD trong 3 tháng cuối năm.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ về thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, thời gian qua Bộ đã triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển thị trường, tháo gỡ khó khăn cho các ngành hàng.

Sau hội nghị với các hiệp hội ngành hàng cuối tháng 7/2026, Bộ đã trực tiếp xử lý, trả lời 30 kiến nghị của hiệp hội, doanh nghiệp; chuyển 18 kiến nghị đến các bộ, ngành, địa phương giải quyết theo chức năng, thẩm quyền.

Bộ cũng cập nhật kịch bản tăng trưởng, đặt mục tiêu GDP toàn ngành năm 2026 tăng 4%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 74,212 tỷ USD; đồng thời tổ chức các hoạt động kết nối sản xuất, tiêu thụ, tháo gỡ khó khăn về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng đối với sầu riêng và thúc đẩy tháo gỡ rào cản tại các thị trường trọng điểm.

Rau quả, thủy sản tiếp tục tạo động lực tăng trưởng

Trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động, sức mua tại các thị trường lớn không đồng đều, yêu cầu về thuế, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững ngày càng cao, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đà tăng.

Kim ngạch xuất khẩu 9 tháng ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ và hoàn thành khoảng 75,9% mục tiêu năm. Riêng tháng 9 ước đạt 6,51 tỷ USD, tăng 5,7%.

Trong đó, nhóm nông sản đạt khoảng 29,28 tỷ USD; lâm sản 14,41 tỷ USD; thủy sản 9,17 tỷ USD; sản phẩm chăn nuôi 564,4 triệu USD. Đáng chú ý, thủy sản tăng 12,3%, trong khi sản phẩm chăn nuôi dù quy mô còn nhỏ nhưng tăng tới 24,6%.

Rau quả tiếp tục là một trong những điểm sáng, với kim ngạch 9 tháng ước đạt 7,35 tỷ USD, tăng 19,9%. Đến hết tháng 8, riêng sầu riêng mang về khoảng 2,27 tỷ USD, tăng 47,8%, đóng góp lớn vào tăng trưởng của toàn nhóm.

Xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 9,17 tỷ USD, tăng 12,3%. Trong 8 tháng, xuất khẩu tôm đạt khoảng 3,27 tỷ USD, tăng 11,4%; cá tra đạt 1,42 tỷ USD, tăng 10%. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định sức cầu đối với thủy sản Việt Nam vẫn được duy trì, song những tháng cuối năm cần đặc biệt lưu ý chi phí nguyên liệu, logistics, vấn đề khai thác IUU và các biện pháp phòng vệ thương mại.

Lâm sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột về quy mô, với kim ngạch 9 tháng ước đạt 14,41 tỷ USD, tăng 7,6%; riêng gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 13,43 tỷ USD.

Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu có sự phân hóa rõ giữa các ngành hàng. Cà phê là trường hợp đáng chú ý khi lượng xuất khẩu tăng 15,4%, đạt khoảng 1,44 triệu tấn, nhưng kim ngạch lại giảm 7,3%, còn 6,54 tỷ USD do giá xuất khẩu bình quân giảm tới 19,7%.

Gạo cũng chịu sức ép khi lượng xuất khẩu giảm 6,1%, còn khoảng 6,4 triệu tấn; kim ngạch giảm 10,9%, xuống khoảng 3,11 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân giảm 5,1%, còn khoảng 485 USD/tấn.

Cán cân thương mại toàn ngành vẫn duy trì kết quả tích cực. Thặng dư thương mại nông, lâm, thủy sản 9 tháng ước đạt 16,9 tỷ USD, tăng 7,4%. Lâm sản xuất siêu 11,59 tỷ USD, thủy sản 6,73 tỷ USD.

Một tín hiệu cần lưu ý là thặng dư của nhóm nông sản giảm 27,7%, còn 4,32 tỷ USD, do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Riêng sản phẩm chăn nuôi nhập siêu khoảng 3,43 tỷ USD, tăng 20,9%, tạo thêm sức ép cạnh tranh trên thị trường trong nước.

Giảm phụ thuộc thị trường, chuyển từ tăng lượng sang tăng giá trị

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để đạt mục tiêu 74,212 tỷ USD trong năm 2026, ba tháng cuối năm ngành nông nghiệp cần xuất khẩu thêm khoảng 17,91 tỷ USD, tương đương bình quân 5,97 tỷ USD mỗi tháng.

Trên cơ sở kết quả 9 tháng và diễn biến thị trường, Bộ nhận định kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể đạt hoặc vượt mục tiêu. Gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, cao su và sản phẩm chăn nuôi được dự báo có khả năng đạt hoặc vượt kế hoạch; trong khi cà phê, hạt điều, sắn và chè còn gặp nhiều sức ép.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là mức độ tập trung thị trường cao ở một số ngành hàng. Trung Quốc chiếm khoảng 63% kim ngạch xuất khẩu rau quả, 58,7% cao su và khoảng 91% sắn. Trong khi đó, khoảng 50,1% kim ngạch gỗ và sản phẩm gỗ tập trung tại Hoa Kỳ.

Cùng với rủi ro tập trung thị trường, các tiêu chuẩn kỹ thuật đang ngày càng trở thành điều kiện trực tiếp để hàng hóa tiếp cận thị trường. Những yêu cầu về chống khai thác IUU, kiểm soát dư lượng, truy xuất nguồn gốc, nguồn gỗ hợp pháp và quy định chống mất rừng của EU (EUDR) đòi hỏi doanh nghiệp và vùng nguyên liệu phải nhanh chóng chuẩn hóa dữ liệu và chuỗi sản xuất.

Liên kết giữa sản xuất, chế biến và xuất khẩu cũng còn bất cập. Nhiều vùng nguyên liệu chưa gắn chặt với doanh nghiệp theo hợp đồng, đơn hàng; dữ liệu vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ, trong khi sản xuất nhỏ lẻ gây khó khăn cho việc chuẩn hóa theo yêu cầu của thị trường.

Trong ba tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định trước hết phải giữ vững những nhóm hàng đang tạo nền cho xuất khẩu, nhất là gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản; đồng thời tiếp tục khai thác động lực tăng trưởng từ rau quả và sầu riêng.

Với cà phê, trọng tâm sẽ chuyển từ tăng lượng sang tăng giá trị thông qua nâng chất lượng, phân loại, rang xay, cà phê hòa tan, cà phê đặc sản và xây dựng thương hiệu. Với gạo, yêu cầu đặt ra là giữ ổn định xuất khẩu nhưng tăng tỉ trọng gạo thơm, gạo chất lượng cao và mở rộng thị trường ngoài các thị trường truyền thống.

Đối với rau quả, cùng với bảo đảm nguồn hàng theo mùa vụ, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục kiểm soát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc. Riêng sầu riêng, bên cạnh thị trường Trung Quốc, cần tăng tỉ trọng sản phẩm đông lạnh, puree, sấy và các sản phẩm chế biến nhằm giảm phụ thuộc vào mùa vụ và xuất khẩu quả tươi.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định tiếp tục đa dạng hóa thị trường, khai thác tốt hơn các thị trường EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và các nước thuộc CPTPP, RCEP; đồng thời mở rộng dư địa tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh đối với gạo, cà phê, hồ tiêu, rau quả chế biến, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi.

Cùng với mở rộng thị trường, Bộ sẽ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục thông quan, tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, tín dụng, logistics và kho lạnh; tăng liên kết giữa doanh nghiệp chế biến với vùng nguyên liệu.

Định hướng xuyên suốt được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra là chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang chất lượng, giá trị gia tăng, thương hiệu và chuyển đổi số; lấy thị trường làm định hướng, chất lượng và tiêu chuẩn làm nền tảng, doanh nghiệp làm trung tâm, người sản xuất là chủ thể, qua đó phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành 4% và kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên 74 tỷ USD trong năm 2026.