Vui Vui chuyện nghề

1. Năm 1983 được giảng viên nước ngoài dạy về kỹ xảo Chroma key, thấy lạ lùng bởi khi ấy Việt Nam truyền hình còn đang phát hình ảnh đen trắng. Kỹ xảo Chroma key khi ghi hình những hình ảnh nào mang màu xanh lơ (blue) sẽ không bắt hình, cho hình trong suốt nhìn thấu phía sau. Bởi vậy lời khuyên là, phóng viên khi hiện hình tường thuật sự kiện trước ống kính đừng mặc áo quần màu xanh lơ. Nếu không, hình cho chỉ thấy đầu, cổ và hai bàn tay, không thấy thân phóng viên đâu cả. Hoặc giả chỉ mặc áo màu xanh lơ thôi, thì đoạn thân người nơi ấy bị “đục” thủng. Giảng viên cho biết lợi dụng công nghệ này trong việc làm bộ phim “Chiếc thảm bay” người ta đã sơn bốn sợi dây treo thảm màu xanh lơ để chỉ thấy tấm thảm bay mà không thấy dây. Cũng như quay cảnh phim đội biệt động leo lên tường ngôi nhà cao tầng, họ cũng sơn chiếc thang màu xanh lơ để chiếc thang không “bắt hình”, người xem cứ tấm tắc khen diễn viên sao giỏi thế.

Ngày hôm sau thực hành ghi hình kỹ xảo Chroma key không một ai bận trên người từ quần áo khăn quàng đến đồ trang sức mang màu xanh lơ. Khi giảng viên nghiệm thu băng ghi hình, bỗng ông cười khơ khơ. Trên ngực cô phóng viên bên phải bị “đục” thủng nhìn thấu da một hình chiếc lá nho. Mọi người đổ mắt nhìn cô phóng viên, té ra trên ngực áo cô có thêu một chiếc lá nho màu xanh lơ mà cô không để ý.

Gần đây tôi tới Trường quay S4 tham gia một talkshow do tôi viết kịch bản, kể lại chuyện kỹ xảo Chroma key và khuyến cáo các khách mời kiểm tra lại trên người xem có chỗ nào mang màu xanh lơ nhất là ở những chỗ nhạy cảm. Cả đạo diễn lẫn quay phim cùng khách mời được một trận cười tung tóe. Anh đạo diễn trẻ cười to nhất nói qua loa trường quay: “Kỹ xảo Chroma key nay cổ rồi cụ Khốt ơi! Thời đại số chúng con dùng Luminal key và Downstream key tùy cơ ứng chiến”. Tôi đã tụt hậu về công nghệ từ năm nào mà không hay! Công nghệ digital làm một cuộc cách mạng nhanh chóng công nghệ analog mà mình thiếu cập nhật.

2. Ngày phát thanh thể nghiệm phát thẳng, tức là phát trực tiếp. Bắt đầu bằng Bản tin Thời tiết lúc 5 giờ sáng mà chưa dám làm Bản tin Thời sự. Sợ chưa quen lập bập là ăn đòn. Trong Studio tôi ngồi giám thính. Sau nhạc hiệu, giọng nam đọc: “Mời các bạn theo dõi dự báo thời tiết sáng nay”. Giọng nữ đọc: “Trời thành phố sáng nay có mưa nhỏ bỏ tay ra…”. Tôi giật mình vội nhìn qua ô kính và hiểu ngay “vấn đề gì”, thì may thay giọng nữ đọc tiếp: “Ai ra đường nhớ mang theo ô…” Trong bản text không có nhóm từ “bỏ tay ra”. Khi cái tin thời tiết kết thúc. Hai phát thanh viên mở cửa phòng thu bước tới chỗ tôi gần như đồng thanh: “Sếp bỏ qua cho chúng em nhé!” Tôi hơi cười: “Để xem đã!” Hai, ba, bốn ngày sau không thấy có thư khán giả phản ánh “bỏ tay ra”. Có nghĩa là không có thính giả nào dậy sớm nghe tin thời tiết. “Tội” của hai người được hóa vàng. Ngay ngày hôm ấy tôi cho thợ mộc đóng một tấm gỗ ngăn cách hai chỗ ngồi của phát thanh viên. Nhớ lại chuyện này vì hôm qua kiểm định chương trình “Cẩm nang nội trợ” cũng lọt giọng anh quay phim thì thào nhắc cô phóng viên “Nếm đi nếm đi!” “Khen ngon lắm đi!” .Phim đang nằm trên file kỹ thuật có thể bào xóa âm thanh kênh tiếng hiện trường. Nhưng dẫu sao cũng là vụng. Tôi khuyến cáo anh quay phim lần sau muốn “nhắc vở” phóng viên thì cấm “nhắc bằng miệng”, chỉ được “nhắc bằng tay” thôi.

3. Cách nay một tuần, phóng viên gái Kênh VTC1 phỏng vấn tôi về “Chương trình phong thủy” phát trên Kênh HD1 để cô làm chương trình “VTC không khoảng cách”. Cô nói, đi sát chương trình này bấy nay xin bác cho dăm câu ba điều về nó. Đúng hay không đúng? Hay hay không hay? Và bác có tin không? Tôi buồn cười mà không dám cười to chỉ mủm mỉm cười: “Đúng! Hay! Tin!”. Cứ “Thanh Long - Bạch Hổ” mà quy chiếu rồi phán không chệch vào đâu được. Cái hay là có cách chữa. Đang “sái”, chỉ chỉnh hướng cái này cái nọ, xếp đặt lại cái vật ở chỗ nọ đưa sang chỗ kia là “thuận” ngay. Hóa giải ngay. Gọi là “chế ngự xui”. Nói tổng quát phong thủy nhà ở là “khoa học không gian sống”. Một kiến trúc sư thiết kế cho mình một không gian sống tối ưu, ở thì thoáng đãng và thoải mái mà đi xa thì yêu nhớ căn nhà của mình, tinh thần khỏe mạnh không bứt rứt. Nó là phong thủy đấy. Cô phóng viên khen tôi nói hay quá. Dừng ghi. Sang chuyện ngoài lề. Cô hỏi tôi có tin tử vi không? Có! Cô lo lắng, nói rằng tử vi cho biết hôn nhân cô phải đi hai lần đò. Tôi nói, thế đã bõ bèn gì, tử vi báo cho tôi phải đi tới năm lần đò cơ. Cô ngạc nhiên: “Vậy bác tính sao?” “Tính sao ư? Tôi đã đi hai lần đò. Ba lần còn lại tôi sẽ đi đò… quá giang!” Cô phóng viên trẻ cười rú ré lên như tiếng xé vải: “Cái đó gọi là chế ngự tử vi. Ha ha! Hi hi!” Tôi như thày truyền giáo thấy vui vì có thêm một chiên ngoan. Nói: “Hay thì chưa hẳn nhưng đó là cách biến cái không thể thành cái có thể!”

4. Phó Giám đốc kiêm trưởng Ban Thời sự Lê Ngọc Đức có lần khoe với tôi, rằng ở Ban Thời sự có một cuốn sổ gọi là “Sổ Thù Vặt”, ghi chép lại tất cả những sai sót to nhỏ trong ngày mà những người sản xuất và tổ chức chương trình mắc phải. Hằng tuần giao ban Trưởng ban nhặt lỗi từ cuốn “Sổ Thù Vặt” ra “đánh lỗi” biên tập viên cùng phóng viên. Tùy theo mức độ lỗi mà “đánh” từ nhắc nhở cho tới phạt điểm, hạ bậc. Đinh ninh là thế. Sáng kiến hay. Cứ dăm tuần có một tuần tôi xuống Ban thời sự trực giám định các bản tin sản xuất trong hai ngày thứ bảy và chủ nhật. Tám bản tin trong nước và quốc tế một ngày phát sóng từ sáng tới tối khuya. Và một bản tin Vietnam online thuộc Cổng Thông tin điện tử Chính phủ nữa.

Cứ xem tốc độ làm việc của sáu cô phòng Thư ký Biên tập: Nguyễn Thị Tuyết (Trưởng phòng), Kim Huệ, Quỳnh Giang, Thanh Mai, Hà Minh, Phương Thúy (cô này xinh gái còn kiêm hiện hình dẫn chương trình), là thấy sức làm việc của cả Ban Thời sự phản chiếu qua tấm kính gương này. Tin của phóng viên ba phòng Chính trị, Văn xã, Kinh tế sản xuất trong ngày gửi về. Tin Quốc tế khai thác và dịch từ nguồn các hãng thông tấn nước ngoài. Tin nhận qua đường internet từ các Đài Phát thanh - Truyền hình địa phương chuyển tới. Tin từ các Văn phòng đại diện miền Trung và miền Nam của Đài gửi ra. Ban Thời sự phải tiếp nhận tập trung xử lý hình ảnh và các bản thảo tin cùng phóng sự, sắp xếp thành các bản tin. Năm cô thư ký biên tập cứ chạy nháo nhào tới gần hai chục ca bin và bàn kỹ thuật để ráp nối các nguồn. Lại còn giám hình giám thính trong tường quay. Chưa kể các sếp trực “sai vặt”. Tôi cũng can dự “sai vặt” khi xem các file lẻ phát hiện lỗi là gọi một cô thư ký biên tập nào đó lại cong người lên chạy hô kỹ thuật sửa ngay. Sức ép “giờ phát sóng” đè lên tất cả. Mùa đông còn khả dĩ chứ mùa hè cái “nóng chương trình” máy điều hòa nhiệt độ không chế ngự nổi. Phương Thúy mặc áo dài rất đẹp để lên hình nhưng lại mặc quần lửng lơ cho mát và tiện chạy chương trình. Bởi khi lên hình máy quay chỉ bắt nửa thân trên thả buông nửa thân dưới khuất lấp dưới mặt bàn. Bởi vậy tài chính trang bị y phục cho MC trường quay chỉ cấp y phục cho nửa thân trên. Thay vì comple sẽ được…hai cái mặc trên cả. Các em làm việc mà tôi chóng mặt theo. Thương! Phát hiện lỗi mà kịp sửa là… tha. Nhưng Lê Ngọc Đức lại yêu cầu tôi phải nghiêm khắc. Một lần, tôi bảo Hồ Trường đưa tôi cuốn “Sổ Thù Vặt”. Hồ Trường trố mắt ngạc nhiên. Tôi nhắc lại “Cuốn sổ ghi lỗi ấy!” Hồ Trương bật cười phe phé. Vào phòng mang ra một cuốn sổ mang tên “Nhật ký làm chương tình phát sóng”. Ra thế. Lê Ngọc Đức nhìn ngoài có cảm giác khó đăm đăm mà tấm lòng lại hài hước và bao dung nặng lòng thương quân. Phần lớn các lỗi ghi phạt là ở mức “nhắc nhở”, “phê bình”. Chỉ lỗi nào nghiêm trọng vi phạm quy trình tác nghiệp mới “hạ loại”.

Vui vui mà kể chuyện nghề thì phải mất sáu bảy tháng mới hết. Mà chưa chắc. Bởi nó thuộc loại “Thường ngày liệt truyện”.

Ka-Quy-Bê