Việt Nam nhiều biển cấm… vô hiệu

Hôm nọ có cậu bạn theo gia đình sang Anh từ nhỏ, nay có dịp hồi hương đòi tôi dẫn đi thăm thú lại thành phố. Địa điểm đầu tiên là bờ Hồ ở Hà Nội rồi. Vừa đi chưa được 1/5 vòng hồ, cậu bạn đã quay ra cười đầy ẩn ý và nói: “Có vẻ như kỷ luật của người Việt mình bây giờ hơi bị nghiêm. Cứ vài chục mét lại thấy một biển cấm”. Tôi ngẩn người. Tôi đã đi qua cái hồ con rùa bé xíu này bao nhiêu lần rồi mà chưa từng để ý tới những biển cấm ấy.

Quả thực, nếu chú tâm quan sát người ta dễ dàng nhận thấy mật độ khá dầy của các loại biển cấm ở khắp nơi trong thành phố. Vừa đọc thấy cái biển “cấm đái, ỉa bậy” trên tường đâu đây. Đi thêm vài bước lại đụngngay phải một gốc cây lủng liểng miếng sắt: “cấm nằm ở ghế đá này”. Vừa phóng tầm mắt ra xa lại đập ngay vào tấm biển “Cấm vứt rác bừa bãi”. Cũng vẫn treo trên một thân cây, ngay cạnh đó là một thùng rác…

Sao ở Việt Nam lại nhiều biển cấm đến thế. Ở những khu du lịch hay di tích văn hóa biển cấm nhiều vô số. Nhiều nhất là cấm xả rác bừa bãi, cấm đái bậy. Ngoài ra là cấm chen lấn xô đẩy. Cấm bán hàng rong. Cấm họp chợ. Cấm đi trên cỏ. Cấm vặt hoa bẻ cành. Cấm mặc quần áo ngủ (tức là không lịch sự). Cấm…cấm và… cấm!

Không chỉ ở những nơi công cộng mà đi vào tận các ngõ hẻm của thành phố đều la liệt biển cấm. Người người dùng biển cấm. Nhà nhà dùng biển cấm. Như ông hàng xóm của tôi, cũng hứng chí viết ngay cái biển cấm rất màu mè trước cửa ra vào, với các lệnh cấm: “cấm bấm chuông đùa nghịch. Cấm in (viết) quảng cáo lên tường. Cấm chó mèo đi ị trước cửa. Cấm tụ tập đông đúc”.

Một lần vì nóng quá, tôi phải chui vội lên cái xe bus 02. Vừa lên xe đã thấy chình ình ngay ở bệ ghế đầu tiên chữ “Cấm không được để chân ở đây”. Điều nhỏ nhoi ấy, hà cớ gì chúng tôi không biết mà phải cấm”, tôi thầm nghĩ.

Những biển cấm nằm “vật vờ” trên một thân cây nào đó. Cũng có khi lại được ghi nguệch ngoạc trên bức tường sắp đổ. Chẳng biết có ai để ý đến không?

Nhưng có một điều chắc chắn rằng hiệu lực từ những biển cấm này không nhiều nếu không muốn nói là hoàn toàn… vô hiệu. Quay trở lại với cuộc dạo chơi quanh bờ hồ hôm đó. Cậu bạn tôi sau khi đưa ra ý kiến nhận xét đã nhanh chóng tìm được những “vi phạm” biển cấm. Ngay trên những chiếc ghế đá đối diện Bưu điện Hà Nội. Hai bạn trẻ đang say sưa “hát lời tình yêu”. Nàng ngồi mơ màng nhìn Tháp Rùa. Chàng nằm lên đùi nàng mắt lim dim. Trên đầu họ là một tấm biển “Cấm nằm trên ghế đá” gắn vào gốc cây. Loanh quanh thêm đoạn nữa qua hàng kem Thủy Tạ. Đúng là thôi rồi. Biển cấm chỉ còn biết đứng nhìn. Thở dài. Vỏ kem vứt bừa bãi. Chắc họ sợ thùng rác đầy, hay sợ làm bẩn những cái thùng rác trông có vẻ sạch sẽ. Ngay đến các bậc phụ huynh cũng hồn nhiên, vô tư xả rác xuống đường trước mặt con cái mình. Chẳng thế mà quanh Hồ Gươm lúc nào cũng có rác, từ túi nilong, vỏ kem, vỏ kẹo đến chai nước, chai bia… Dù cho các anh chị vệ sinh làm việc rất chăm chỉ.

Từ những hành vi bừa bãi hàng ngày, sẽ dẫn đến những thói quen. Và lên cao hơn là văn hóa. Chính văn hóa là cái nền tảng kỷ luật quan trọng nhất quy định hành vi của con người. Có nền tảng ấy thì chẳng cần bất cứ một biển cấm hay hình phạt nào. Thử nhìn sang bênnước láng giềng của chúng ta. Đến khu di tích Ăng - co - vát của Campuchia, bạn có tìm mỏi mắt cũng chẳng ra một cái biển cấm nào. Vậy mà có tinh ý đếnmấy cũng chẳng tìm ra một cọng rác. Có lẽ nhiều người trong số chúng ta sẽ đổ lỗi cho giáo dục, môi trường sống, hay các vị lãnh đạo… Nhưng tất cả những điều đó chỉ là bao biện. Con người mới chính là những cá thể chủ động trong mọi hành động. Đừng đổ lỗi cho những vấn đề xung quanh. Quan trọng là do chính chúng ta tự xây dựng cho mình những hành vi văn minh, lịch sự. Tự bản thân con người làm đẹp cho con người. Dù rằng nước ta xuất phát từ nền văn hóa nông nghiệp. Nhưng khi mở cửa. Chúng ta buộc phải thay đổi để gần gũi hơn với thế giới. Và quan trọng hơn, mỗi cá nhân hãy chứng tỏ rằng mình là người có văn hóa, là một người Việt đẹp.

Phong Linh , ảnh: hts