Viện dưỡng lão, một góc nhìn…

Giải pháp không tồi…

Bước qua cánh cổng, tôi có cảm giác mình đang ở trong một thế giới khác hẳn. Yên tĩnh, thanh bình, không khí trong lành và thời gian như đọng lại trên những bàn cờ tướng của các cụ ông, vương trên tóc của các cụ bà ngồi xe lăn thư thả lật từng trang báo, thi thoảng lại mỉm cười với một vài cụ vừa đi dạo vừa thể dục quanh sân. Trên khuôn mặt họ, phảng phất sự thanh thản. Chung quanh sân là hệ thống bể cá cảnh với những chú cá đầy màu sắc tung tăng bơi lội. Thấp thoáng trong các căn phòng, những bóng áo trắng đang lúi húi sắp xếp, dọn dẹp, trò chuyện hay nâng đỡ một cụ ông, cụ bà nào đó…Tôi cứ ngỡ mình đang xem trên phim truyền hình của Hàn Quốc.

Cụ bà Nguyễn Thị Diệu Hồng năm nay 93 tuổi. Năm 75, đất nước hòa bình bà vào miền Nam làm kế toán tỉnh vụ Ti Lương thực. Năm 80 bà về hưu. Bà người Huế, lấy chồng Nghệ An. Bà có 7 người con, giờ 4 người trong Nam, 3 ngoài Bắc, 14 đứa cháu và 15 chắt. Hộ khẩu của bà trong Sài Gòn nhưng cậu con trai ở Hà Nội muốn đón mẹ ra chăm sóc. Ra đây mang tiếng ở với con cháu nhưng vì bận bịu công tác nên con cháu đi suốt cả ngày, bà cứ ở nhà một mình ít được chăm sóc. Con trai thấy mẹ buồn thì khổ tâm day dứt lắm. Thấy vậy, năm 2008, bà nói với con đưa bà vào viện dưỡng lão ở để “mẹ được chăm sóc mà con an tâm công tác, đỡ lấn cấn việc công việc nhà”.

Tuy ở cái tuổi xưa nay hiếm, nhưng bà Hồng trông vẫn rất khỏe mạnh, đẹp lão. Có người giặt đồ cho nhưng bà luôn tự làm lấy. Bà bảo, “ở đây tui được chăm sóc đầy đủ hơn ở nhà, lúc nào cũng có người bên cạnh chỉ có cái ăn thì không bằng ở nhà vì họ phải nấu cho quá nhiều người. Với cái nữa là ở đây hơi mất tự do, tui không được phép một mình ra khỏi trung tâm. Nhưng họ làm thế là đúng, nhỡ đi ra ngoài một mình gặp chuyện gì bất trắc, họ biết nói sao với các con tui”. Cho nên trong căn phòng VIP của trung tâm chưa chắc đã rộng bằng phòng của bà ở nhà nhưng được bài trí gọn gàng, có ti vi, tủ lạnh, nhà tắm, nhà vệ sinh khép kín, sạch sẽ bà có thể thoải mái làm những việc mà bà thích.

Bà Hồng ở viện dưỡng lão Thiên Phúc (Đông Ngạc, Từ Liêm) đã được 3 năm. Hồi bà mới vào đây, sợ các con mang tiếng “đẩy” mẹ vào viện dưỡng lão với thiên hạ, bà quả quyết với mọi người: “Con ai tui không biết, chứ con tui không bất hiếu. Có lần tui nói với con nếu con thấy kinh phí cao quá, con cho mẹ ra ngoài ở thì con tui bảo: Mẹ ơi, bọn con có nghèo mấy vẫn quyết không để mẹ phải khổ. Các con tui đưa tui vào đây cũng là vì thương mẹ mà thôi”.

Phòng của ông bà Tiến là phòng dành cho vợ chồng. Ông bà có một cô y tá riêng luôn ở bên cạnh, học Điều dưỡng đa khoa ở trường Y Tuyên Quang ra. Cô làm việc ở đây đã được một năm. Mỗi lần ông Tiến diễn đạt khó khăn, sợ tôi không hiểu cô lại đỡ lời “ông em bảo…”, “ý ông em là…”, dườngnhư cô rất hiểu hoàn cảnh gia đình của ông bà. Vừa ngồi bên cạnh nói chuyện thi thoảng cô lại cầm khăn chạy tới lau miệng cho bà, hoặc đẩy xe cho bà di chuyển qua chỗ này chỗ khác. Cô còn trêu, “em chỉ phải đẩy xe cho bà thôi còn ông em có xe xịn của con gửi từ nước ngoài về, ông tự điều khiển được. Ông em đua xe siêu nhất trung tâm này”, làm ông Tiến và mọi người phải phì cười. Ông chia sẻ: Chúng tôi cũng nhớ các cháu nhỏ ở nhà lắm. Song ở đây mọi thứ thoải mái hơn mà cái thoải mái lớn nhất là về mặt tinh thần”.

Những câu chuyện như của bà Hồng, ông Tiến ở viện dưỡng lão không phải là hiếm, thậm chí có vô vàn những hoàn cảnh còn éo le và tréo ngoe hơn rất nhiều. Ông Nguyễn Tuấn Ngọc, Giám đốc Trung tâm chăm sóc người cao tuổi Thiên Phúc ví nơi đây giống như một xã hội thu nhỏ. Ông từng nghe và chứng kiến vô số những câu chuyện trái ngang trong đoạn kết cuộc đời mỗi con người. Ví như có cụ ông sau khi cụ bà mất, mấy người con sống ở nước ngoài muốn tìm một người phụ nữ khác để bầu bạn, nương tựa nhau lúc tuổi già nhưng ông nhất quyết không đồng ý. Ba năm sau ông lại một mực đòi cưới cô rửa bát tại hàng phở trước cửa. Các con không nhất trí, ông tìm mọi cách để hành hạ chúng. Cho đến lúc các con không chịu nổi phải đưa ông vào viện dưỡng lão.

Có trường hợp như bà Hòa giáo viên vào nhà dưỡng lão khi bị tâm thần,không còn nơi nương tựa. Lúc còn trẻ bà bỏ chồng con đi theo ông hiệu trưởng. Chồng bà đã đưa hai cô con gái nhỏ vào Nam sinh sống. Sau này bà bị ông hiệu trưởng bỏ rơi, nhà cửa cũng bán hết. Hai cô con gái vì cái tình mẹ con mà đưa bà vào đây sống nốt quãng đời còn lại.

Thay đổi quan niệm

Người Việt Nam vẫn thường cho rằng, chỉ có người cô đơn, không nơi nương tựa, bị con cái hắt hủi mới phải vào viện dưỡng lão. “Lập ra trung tâm này, mình muốn xoá bỏ cái quan niệm cũ ấy”, ông Ngọc tâm sự. Theo ông, người già bao giờ cũng muốn sống cùng con cháu, ở nơi chôn rau cắt rốn của mình. Nhưng trong cuộc sống hiện đại, cháu thì đi học bán trú, học thêm; con đi làm cả ngày, gặp nhau cũng khó, các cụ vào trung tâm sẽ có bầu có bạn và được chăm sóc tốt hơn.

Có lẽ, không ở đâu, bếp ăn lại phục vụ đa dạng như thế. Có người ăn cơm với thức ăn bình thường, có người ăn cơm nát, người ăn cháo, người lại dùng cháo xay thành nước để xông… Các cô y tá trẻ lần lượt đeo những chiếc yếm màu xanh lá cây trông giống như tạp dề cho những cụ phải ngồi hoặc nằm trên xe lăn. Một số cô làm nhiệm vụ bón cháo, chậm rãi từng thìa một. Trước mắt tôi, bữa ăn của gần 200 cụ già lúc này chẳng khác với bữa ăn của trẻ mẫu giáo, cũng phải có người bón, người dỗ dành. Tôi tự hỏi, 200 người bố, người mẹ, người ông, người bà này, nếu ở nhà có được chăm sóc như thế vào mỗi bữa ăn hay không?

Tuy nhiên khi các mô hình viện dưỡng lão đã bắt đầu xuất hiện một cách chuyên nghiệp hơn, chúng ta cũng cần thay đổi cách nhìn về nhà dưỡng lão, để thấy rằng, nếu vào đó, cha mẹ sẽ được chăm sóc kỹ lưỡng hơn về sức khỏe, còn hơn là để cha mẹ ở nhà, phó thác cho ô sin, tranh cãi nhau xem ai cần phải ở nhà chăm sóc đấng sinh thành.

Qua tìm hiểu một số cụ còn tỉnh táo, chúng tôi thấy các cụ ở đây đa phần không muốn về nhàmà muốn sống nốt cuộc đời còn lại với những người bạn già. Có những cụ ông vợ đã qua đời, sau khi chôn cất bà mồ yên mả đẹp, ông trở lại “ngôi nhà” ở trung tâm, lập bàn thờ vợ và tiếp tục cuộc sống hằng ngày.

Những người ở đây lâu năm hầu như đều phải chứng kiến nhiều bạn già ra đi mãi mãi. Và, họ cũng biết ngày mình sẽ phải rời khỏi cõi đời không còn xa nhưng bảo nhau, còn ngày nào thì vui vẻ ngày ấy.

Chúng tôi nhắc đến hai chữ “về nhà”, các cụđều cười tươi: con cái đến thăm hàng tuần, hàng tháng nên chả cần về. Vào những ngày giỗ chạp, Tết nhất thì các con mang ôtô đến đón về nhà. Nhưng, xong việc, các cụ lại đòi vào trung tâm ở cho có chúng có bạn để “vừa đỡ phiền con cháu, vừa sống khỏe, sống vui”.

“Con ơi! Khi con còn thơ dại,

Mẹ đã mất rất nhiều thời gian,

Mẹ dạy con cầm thìa, dùng đũa ăn cơm;

Mẹ dạy con buộc dây giày, chải tóc, lau nước mũi;

Những kỷ niệm về những năm tháng mẹ con mình sống bên nhau

Làm mẹ nhớ thương da diết,

Vì thế, khi mẹ chóng quên, mẹ chậm lời

Con hãy cho mẹ chút thời gian, xin con chờ mẹ chút,

Cho mẹ suy nghĩ thêm...

Cho dù cuối cùng ngay cả định nói gì,

Mẹ cũng quên...”

… mà nước mắt cứ trực trào ra. Ngày xưa, đứa con bất hiếu là đứa “Đi đâu bỏ mẹ ở nhà/ Gối nghiêng ai sửa, chén trà ai dâng?”. Nhưng ngày nay, cuộc sống hiện đại là thế, mọi người đều phải lao vào guồng quay ấy. Nếu thương yêu cha mẹ mình thì nên làm tất cả những gì để họ được sống khỏe mạnh, được chăm sóc đầy đủ tốt nhất. Có ai đó nói rằng “viện dưỡng lão là một dấu chấm than vui vẻ”. Nếu không thể tự mình chăm sóc cha mẹ một cách tốt nhất hãy đưa họ đến cho những người có thể thay ta sửa gối, dâng trà. Có lẽ, ấy mới là hiếu thuận.

Năm 2001, trung tâm chăm sóc người cao tuổi Thiên Phúc ra đời và là cơ sở khang trang nhất hiện nay ở Hà Nội. Với 70 y tá và y tá điều dưỡng viên hiện trung tâm đang chăm sóc, nuôi dưỡng 172 cụ.

Buổi sáng các cụ thể dục xong có thể đọc báo, ăn sáng, hàng ngày có nhiều trò chơi như chơi cờ, tô màu, câu cá, ném bóng lĩnh thưởng hoặc chơi với chó thân thiện. Ở trung tâm này nuôi khoảng 18 chú chó đến từ nhiều nước khác nhau, được huấn luyện để chơi với các cụ.Ông Nguyễn Tuấn Ngọc, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Ở đây có những cụ hoạt động kém, lười vận động nên tay chân co quắp. Nhưng từ khi có các chú chó này, các cụ rất vui, chịu khó vận động hơn”. Ngoài ra, ở bên ngoài xã hội có ngày gì thì trung tâm có ngày ấy. Ví dụ như tết trung thu trung tâm mời các cháu ở trường mẫu giáo về thăm, chơi với các cụ. Hay các ngày 8-3, 27-7, 27-2, 2-9… trung tâm cũng đều tổ chức. Ở đây còn có phòng tập chức năng: bấm huyệt, massage, châm cứu theo bệnh cho các cụ, có phòng sinh hoạt tập thể.

Phần lớn người già ở trung tâm dưỡng lão thì đều có bệnh cả. Ở đây, người ta phân cấp các cụ theo tình trạng sức khỏe để có chế độ chăm sóc phù hợp. Cấp độ 1 là các cụ còn khỏe mạnh, minh mẫn. Cấp độ 2 là phải chăm sóc tích cực, tức là các cụ bị bệnh nặng, phải chăm sóc 24/24, tắm rửa tại chỗ, ăn qua đường xông (cấp độ 2 này chiếm khoảng 20%). Cấp độ 3 là các cụ mắc chứng tâm thần tuổi già, các cụ yếu sau tai biến, ngồi trên xe lăn…

Chia cấp độ bệnh lý của các cụ là vậy, còn chăm sóc người cao tuổi thì tập trung vào 3 mảng: Chăm sóc về y tế, chăm sóc tinh thần, chăm sóc về thể chất. Ở tuổi này, có lẽ bệnh ai cũng có nhưng cái cần chăm sóc nhất có lẽ là về mặt tinh thần. Chi phí cho một người vào viện dưỡng lão vào khoảng từ 5 đến 16 triệu tùy theo tình trạng bệnh lý của người già và phòng ở. Một phòng bình thường có khoảng 6 đến 8 cụ ở. Phòng VIP có phòng cho một người, phòng cho vợ chồng.

Bài: T.H