Về Triều Khúc xem múa “Con đĩ đánh bồng”

Triều Khúc vốn là một làng nghề truyền thống ven kinh thành Thăng Long xưa với nghề làm nón quai thao, nón thúng, se chân chỉ hạt bột, phất trần...

Nhưng cũng giống như phần lớn các làng nghề cũ, Triều Khúc không còn duy trì được nghề truyền thống. Nón quai thao chỉ còn thấp thoáng đâu đó trong lễ hội làng như một nét gợi nhớ.

Làng Triều Khúc thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng, người từng chọn nơi đây làm nơi luyện binh mã, giao chiến với tướng giặc Đào Chính Bình, quan tướng nhà Đường.Và dù không phải là người làng, song Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng vẫn được dân làng suy tôn là Thành hoàng làng.

Để tướng nhớ công lao của đức Bố Cái Đại Vương, hằng năm từ ngày 9 đến 12 tháng Giêng, làng mở hội. Hội có rước kiệu, trên kiệu là sắc phong vua ban...

Hẳn nhiều người ngạc nhiên, sao giữa một lễ hội linh thiêng như vậy lại có một màn múa với cái tến có từ “Đĩ”. Thực ra đó là một cách gọi hóm hỉnh của người xưa, bởi sự thật trong màn múa này không có con gái mà chỉ là những trai làng giả gái.

Tương truyền, xưa kia trong binh ngũ, để giúp binh lính hăng say luyện tập, các cụ đã nghĩ ra trò hát Trống quân đối đáp nam nữ mỗi khi giải lao. Nhưng trong binh ngũ nữ giới hiếm, thế là một đội nam và một đội nam giả nữ được hình thành tham gia vào trò hát, dần dà hình thành nên điệu múa Con đĩ đánh bồng.

Con đĩ đánh bồng được coi là một trong 10 điệu múa cổ vô giá của Thủ đô. Và trước kia chỉ tồn tại ở những làng ven đất Thăng Long xưa. Những năm gần đây, điệu múa này được phục dựng ở nhiều làng ven đô. Tuy nhiên vì tế nhị, tên điệu múa đã bị cắt đi chữ “Con đĩ” gọi gọn lại là múa Đánh bồng.

Thậm chí, một số nơi còn sử dụng con gái vào điệu múa thay con trai. Và đó thực sự là một điều đáng tiếc khi chất dân gian của điệu múa ít nhiều biến chất. Ở làng Triều Khúc, tên Con đĩ đánh bồng và người múa là nam giới vẫn được bảo lưu.

Múa Con đĩ đánh bồng mặt lúc nào cũng phải tươi cười. Thường có bốn đến 6 nam thanh niên giả nữ, vận áo tứ thân, váy đụp đen, chít khăn mỏ quạ, má phấn môi son, thậm chí nhai trầu, mỗi người đeo một cái trống trước ngực tham gia vào điệu múa.

Trống bồng giống như trống cơm nhưng nhỏ hơn một chút, sơn màu đỏ. Trống chỉ là đạo cụ, không đánh thành tiếng khi múa.

Hai đội khi múa phải thể hiện được phong thái vừa phóng khoáng vừa dứt khoát, vừa mạnh mẽ và lại vừa mềm mại.

Việc chọn nam giới múa Con đĩ đánh bồng là một ẩn ý của người xưa. Bởi dù đã khoác lên mình bộ dạng của một nữ nhi nhưng động tác của điệu múa vẫn toát lên phong thái một đấng nam nhi. Đó là những động tác dứt khoát, mạnh mẽ, biểu hiện của tinh thần thượng võ mà ít nhiều nữ giới khó thực hiện được.

Mặt khác, đám nam giới giả nữ với má phấn môi son, nhảy múa tung tăng sẽ tạo nên tiếng cười sảng khoái trong giờ nghỉ tập của quân lính xưa kia và trong một đám hội vốn không thiếu những nghi lễ nghiêm túc khiến ai nấy cũng cảm thấy căng thăng như ngày nay. Có thể nói việc nam giả nữ là nét độc đáo nhất của múa Con đĩ đánh bồng.

Phát huy và gìn giữ những giá trị truyền thống của cha ông, trong đó có văn hóa nghệ thuật dân gian độc đáo là việc làm cần thiết của những thế hệ đi sau. Hy vọng điệu múa này sẽ được phục hồi rộng hơn ở những làng ven đô từng có. Và nó sẽ là một trong những “đặc sản” của Thủ đô được nhiều người biết đến. Góp phần làm phong phú hơn nền văn hóa Việt Nam vốn đậm đà bản sắc dân tộc.