Ukraine triển khai vũ khí tích hợp AI tiêu diệt UAV phản lực Nga

Tháng 5/2025, Sky Sentinel, hệ thống tháp súng phòng không tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) do Ukraine phát triển, vẫn đang trong giai đoạn đầu thử nghiệm thực chiến. Chỉ 17 tháng sau, hệ thống này đã được triển khai để đối phó với các UAV tấn công tốc độ cao của Nga, bao gồm cả những loại sử dụng động cơ phản lực.

Theo UNITED24 Media, chỉ riêng tại thủ đô Kiev đã có hơn 12 hệ thống Sky Sentinel đang làm nhiệm vụ phòng không với phạm vi mục tiêu đánh chặn ngày càng được mở rộng.

Sky Sentinel ra đời từ nhu cầu cấp thiết của Ukraine nhằm ứng phó với các cuộc tập kích đường không ngày càng gia tăng về quy mô và tần suất. Trong một đêm, Nga có thể triển khai hàng chục, thậm chí hàng trăm UAV nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không Ukraine, cả về năng lực tác chiến lẫn chi phí đánh chặn.

Việc sử dụng những tên lửa phòng không đắt đỏ và có nguồn cung hạn chế để tiêu diệt các UAV tương đối rẻ tiền được xem là phương án thiếu hiệu quả về kinh tế. Vì vậy, bên cạnh các tổ hợp tên lửa, máy bay chiến đấu, hệ thống tác chiến điện tử, các đội hỏa lực cơ động và UAV đánh chặn, Ukraine đang phát triển thêm một lớp phòng thủ tầm gần sử dụng vũ khí tự động.

Theo các chuyên gia Ukraine, một UAV Shahed/Geran sử dụng động cơ phản lực của Nga có thể có giá từ 100.000 đến 200.000 USD. Trong khi đó, mỗi hệ thống Sky Sentinel có giá khoảng 150.000 USD và có thể tái sử dụng sau mỗi lần đánh chặn. Các nhà phát triển ước tính cần khoảng 10-30 hệ thống như vậy để bảo vệ một thành phố.

Sky Sentinel hoạt động như thế nào?

Ý tưởng sử dụng pháo phòng không tự động không phải là công nghệ mới. Từ năm 1978, Mỹ đã bắt đầu sản xuất hệ thống phòng thủ tầm cực gần Phalanx dành cho tàu chiến, có khả năng tự động phát hiện, đánh giá, theo dõi và tấn công mục tiêu. Hiện hệ thống này được trang bị trên hàng trăm tàu chiến của hơn 20 quốc gia.

Tuy nhiên, Phalanx là tổ hợp phòng thủ hải quân nặng khoảng 6 tấn, sử dụng pháo 20mm. Trong khi đó, Ukraine lựa chọn phương án đơn giản và tiết kiệm hơn: kết hợp súng máy hạng nặng với cơ cấu điều khiển chính xác, thiết bị quang học, dữ liệu radar và phần mềm do nước này phát triển.

Theo thông tin được UNITED24 Media công bố lần đầu vào tháng 5/2025, Sky Sentinel sử dụng tháp súng có khả năng xoay 360 độ, được trang bị súng máy hạng nặng, trong đó có loại M2 Browning cỡ nòng 12,7mm.

Điểm đáng chú ý của hệ thống là khả năng tự động nhận diện và theo dõi mục tiêu. Trước hết, Sky Sentinel phải phân biệt được những vật thể thông thường, chẳng hạn chim, với các mối đe dọa như UAV Shahed. Khi xác định mục tiêu nguy hiểm, hệ thống phải nhanh chóng đưa ra phản ứng.

Sau khi tiếp nhận dữ liệu từ radar, thiết bị quang học sẽ xác định và bám bắt mục tiêu. Phần mềm điều khiển tiếp tục tính toán tốc độ, quỹ đạo bay, ảnh hưởng của sức cản không khí và các yếu tố liên quan để xác định góc bắn cùng lượng đón cần thiết.

Nhờ cơ chế này, người vận hành không cần trực tiếp điều chỉnh súng để liên tục bám theo UAV. Thay vào đó, họ giám sát hoạt động của hệ thống, còn việc ngắm bắn và tính toán đường đạn được thực hiện tự động.

Tuy nhiên, bảo đảm độ chính xác là một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất đối với nhóm phát triển. Theo các kỹ sư Ukraine, chỉ một sai lệch cơ khí khoảng 1mm tại bộ phận chuyển động cũng có thể khiến đường đạn lệch hàng chục mét khi bắn ở khoảng cách xa. Ngoài yêu cầu chuyển động chính xác, tháp súng còn phải chịu được lực giật khi khai hỏa.

Chất lượng thiết bị quang học, độ đồng đều của đạn, điều kiện thời tiết bất lợi và môi trường tác chiến điện tử cũng là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động.

Các cuộc thử nghiệm thực chiến ban đầu cho thấy Sky Sentinel có khả năng đáp ứng những yêu cầu này. Khi hệ thống lần đầu được giới thiệu, một nguyên mẫu đã bắn hạ 4 UAV Shahed.

Chỉ huy một đơn vị phòng không Ukraine cho hay Sky Sentinel đã tiêu diệt 6 UAV Shahed trong 6 lần giao chiến. Trong quá trình thử nghiệm, hệ thống còn đánh trúng những mục tiêu có kích thước nhỏ hơn đáng kể so với Shahed, trong đó một số mục tiêu được cho là di chuyển với tốc độ khoảng 800 km/h.

Từ nguyên mẫu thử nghiệm đến triển khai hàng loạt

Việc chuyển từ chế tạo nguyên mẫu sang sản xuất hàng loạt cũng đặt ra những thách thức kỹ thuật riêng. Nếu một nguyên mẫu có thể được điều chỉnh thủ công để đạt độ chính xác cao nhất, thì quá trình sản xuất hàng chục hệ thống đòi hỏi các bộ phận phải có chất lượng đồng đều mà không làm suy giảm hiệu quả tác chiến.

Về triển khai thực tế, Sky Sentinel cũng trải qua nhiều thay đổi. Tháng 5/2025, hệ thống được giới thiệu dưới dạng tháp súng lắp trên rơ-moóc cơ động. Đến mùa xuân năm 2026, các tháp súng đã được bố trí trên những kết cấu tháp chuyên dụng.

Hệ thống có thể truyền hình ảnh trực tiếp về trung tâm điều khiển, cho phép người vận hành giám sát từ khoảng cách hàng trăm km. Nhờ đó, Sky Sentinel có thể bảo vệ các mục tiêu trọng yếu mà không cần bố trí nhân sự thường trực ngay cạnh súng máy.

Tháng 8/2026, Tiểu đoàn súng máy phòng không độc lập số 636 tại tỉnh Sumy tiếp nhận 5 hệ thống Sky Sentinel. Theo UNITED24, các hệ thống này có thể hoạt động liên tục cả ngày lẫn đêm và phát hiện mục tiêu trên không ngay cả trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Sky Sentinel cũng được đưa vào mạng lưới phòng không do các doanh nghiệp tư nhân tham gia vận hành tại Ukraine. Trong mô hình này, những đội ngũ được cấp phép của các công ty tư nhân thực hiện nhiệm vụ phòng không dưới sự chỉ huy và điều phối thống nhất của Không quân Ukraine.

Khả năng đánh chặn UAV phản lực Nga

Theo các quân nhân Ukraine, Sky Sentinel có thể phát hiện và tiêu diệt nhiều loại UAV Nga, từ UAV góc nhìn thứ nhất (FPV), Shahed thông thường đến các biến thể Geran sử dụng động cơ phản lực. Trong những điều kiện nhất định, hệ thống còn có thể tấn công tên lửa hành trình.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với Sky Sentinel là sự xuất hiện của các UAV tấn công phản lực Nga. So với những biến thể Shahed sử dụng động cơ cánh quạt truyền thống, các UAV này có tốc độ cao hơn đáng kể, khiến lực lượng phòng không có ít thời gian phát hiện, theo dõi và khai hỏa hơn.

Tuy nhiên, đầu tháng này người phát ngôn Không quân Ukraine Yurii Ihnat cho biết các hệ thống Sky Sentinel triển khai tại Kiev đã bắn hạ thành công UAV phản lực Nga, trong đó có cả Geran-5. Kết quả này đánh dấu bước tiến so với giai đoạn thử nghiệm ban đầu, khi Sky Sentinel chủ yếu được sử dụng để đánh chặn những UAV Shahed thông thường.

Dù vậy, Sky Sentinel không được phát triển để thay thế các tổ hợp phòng không Patriot, máy bay chiến đấu, UAV đánh chặn hay những đội hỏa lực phòng không cơ động. Vai trò chính của hệ thống là bổ sung một lớp phòng thủ tầm gần có chi phí tương đối thấp, bảo vệ các thành phố, cơ sở hạ tầng và những mục tiêu trọng yếu trước các cuộc tấn công bằng UAV. Việc sử dụng Sky Sentinel cũng giúp Ukraine hạn chế tiêu hao những tên lửa đánh chặn đắt đỏ, qua đó dành nguồn lực phòng không cho các mối đe dọa phức tạp hơn.