Từ ngôi trường mang tên một nhà văn

Thể theo nguyện vọng của giáo viên, học sinh, phụ huynh và đông đảo nhân dân địa phương sở tại, được sự đồng ý của gia đình họ Nguyễn; ngày 27/6/2011, UBND huyện Đức Thọ - Hà Tĩnh đã ra Quyết định số 3833/QĐ-UBND về việc đổi tên trường tiểu học Bùi Xá thành TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN XUÂN THIỀU.

1. Nguyễn Xuân Thiều là tên khai sinh của nhà văn quân đội Xuân Thiều. Đóng góp của nhà văn Xuân Thiều vào sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ là to lớn. Những tác Đôi vai (truyện ngắn 1961), Một người lính (truyện ngắn 1961), Chiến đấu trên mặt đường (ký 1968), Trời xanh (truyện ngắn 1969), Thôn ven đường (tiểu thuyết 1972), Đi xa (tùy bút 1973) Từ một cánh rừng (truyện phim 1975), Khúc hát mở đường (truyện thiếu nhi 1981), Gió từ miền cát (truyện ngắn 1989), Tư Thiên (tiểu thuyết 2 tập 1995), Tiếng nói cảm xúc (phê bình tiểu luận 1996)…đã đem tới cho ông giải thưởng Nhà Nước về văn học nghệ thuật.

Nhà văn Xuân Thiều.

Đặc biệt thế hệ học sinh hệ phổ thông trung học những năm chống Mỹ cứu nước đều được học truyện ngắn Gieo mầm của nhà văn Xuân Thiều với bút danh Nguyễn Thiều Nam. Ấn tượng về hình tượng cao đẹp của nhân vật Hiên người chiến sĩ cách mạng trong truyện ngắn ấy thật sâu đậm, đủ sức thúc dục hầu hết tuổi trẻ thời ấy tình nguyện lên đường nhập ngũ đánh giặc cứu nước. Xuân Thiều cũng là tác giả của câu thơ mang hào khí một thời: “”Giá mà kéo núi lên cao nữa / Giáp mặt quân thù đánh tuyệt hơn” viết về một trận địa pháo phòng không trên đỉnh núi Hàm Rồng, Thanh Hóa.

Việc trường làng Bùi Xá mang tên nhà văn Nguyễn Xuân Thiều là một tôn vinh xứng đáng, làm vui lòng không riêng gì nhà họ Nguyễn mà là cả giới văn bút nước nhà. Vui hơn khi biết, trong lễ gắn tên trường Nguyễn Xuân Thiều vào ngày khai giảng 3-9-2011 con cháu nhà họ Nguyễn, noi gương cha ông, đã tặng trường làng mình số tiền 1,2 tỷ đồng để xây dựng phòng học tin học, và một thư viện.

2. Nhà văn Nguyễn Xuân Thiều có người em ruột tên là Nguyễn Minh Cầm, cả hai anh em đều vỡ lòng từ trường làng Bùi Xá mà trưởng thành. Nguyễn Minh Cầm không đầu quânvào miền Nam chiến đấu như anh mình mà ông xung phong lên miền núi Tây Bắc phát triển kinh tế từ năm 1964, bắt đầy dạy bổ túc văn hóa rồi thànhcán bộ Phòng Quy hoạch Đô thị, Sở Xây dựng Sơn La.

Với bút danh Cù Thâm ông từng làm nhiều thơ, đặc biệt là thơ ngụ ngôn, về nhiều đề tài khác nhau, khá thú vị. Một số bài đã được in báo, tiếc thay đã thất lạc cả. Trận lũ quét kinh hoàng năm 1991 đã cướp đi sinh mạng nhiều bà con Sơn La, trong đó có Cù Thâm. Gần như toàn bộ bản thảo, giấy tờ, tư liệu riêng của ông cũng bị cơn lũ quét sạch. Duy chỉ còn sót lại tập bản thảo viết tay chép 15 bài thơ ngụ ngôn trước đó ông gửi cho cô con gái út Nguyễn Quỳnh Vân (lúc đó đang là sinh viên Ngữ Văn, ĐHSP Hà Nội 2) đọc tham khảo.

Di cảo này, ban đầu như một văn bản trao đổi riêng tư giữa cha và con, nhưng sau thảm họa kia lại thành những trăng trối, một nhà thơ muốn gửi lại bạn đọc của mình. Trong số 15 bài thơ ấy, có bài khẩn thiết cảnh báo về thảm họa môi sinh, môi trường, có bài cấp báo địch họa bá quyền, số còn lại là những bài học về nhân tình thế thái. Chính vì sự tiên cảm kia, thơ Cù Thâm, trong những ngày hôm nay lại rất thời sự.

Khi gia đình Cù Thâm đang xúc tiến việc xuất bản tập thơ ngụ ngôn kia, trước là làm qùa tặng cho trường làng mình, sau nữa góp công giữ lại, một thể loại văn học truyền thống giàu tính giáo dục, đang có cơ mai một thì Bộ Giáo dục và Đào tạo có Công văn số 4791/BGDĐT-GDQP, ngày 26/7/2012 hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng - an ninh (GDQP-AN) năm học 2012 - 2013, trong đó có nội dung tuyên truyền cho học sinh, sinh viên về bảo vệ chủ quyền biển, đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Tổ quốc.

Xin trích một bài từ tập ngụ ngôn xắp xuất bản, như là cách giới thiệu một đóng góp của nhà họ Nguyện từ trường làng mình, vào một chủ trương cấp thiết mà bộ GD&ĐT vừa gửi tới các trường học:

GIẤC MƠ CỌP

Đã móng vuốt xưng hùng một cõi

Vẫn tính bài khôn lỏi bá vương

Mơ sao: đáy biển, tầng không

Chim trời, cá nước vẫn trong tay mình

* * *

Từ ngày được Thiên đình hóa lốt

Trông cọp ta như một chú hề

Tấm thân lực lưỡng nặng nề

Mọc thêm đôi cánh vụng về mỏng manh

Bốn bộ vuốt bọc mành chân vịt

Đuôi xòe nan nhăng nhít ngư long

Lông vằn phủ lớp vẩy rồng

Trên lưng, dưới bụng lòng thòng vây đôi!

Được lốt mới, cọp cười khoái chí

“Đích thực ta - chúa tể muôn loài

Phượng hoàng, cá mập, cá voi

Liệu hồn, sớm trả biển trời cho ta!

Nghe giọng lưỡi ba hoa khoác lác

Trên cành cao, chú cắt mỉa mai:

“Ngược đời, cọp dữ giỏi bay

Thử xem ta học được bài nào chăng?”

Dứt lời, cắt đánh nhoằng… lao bổ

Nhằm đầu, mông… cọp mổ tơi bời

Đã hờn, cắt thẳng đường bay

Bám đuôi cọp đuổi, cắt cười: “Còn lâu!”

Uất tận cổ, càng đau càng mệt

Cọp xuống hồ tắm miết, giải phiền

Chẳng ngờ lũ cá chơi liền

Ra roi rỉa mép, xuống quyền cắn đuôi

“Quân khốn kiếp, biết tay!”, cọp lặn

Vang động hồ, nước bắn, sóng xô

Nhục không, đàn cá vẫn nô

“Cọp ơi, thi với lão cua thì vừa!”

Thua cá, cọp lên bờ tự nhủ:

“Nguy khốn rồi, thúc thủ trắng tay”

Ôi trời cao! Hỡi đất dày!

Máu tham giết cả một đời oai phong!

Bá quyền mơ giấc khủng long

Da vằn vện rách, gân bong, móng cùn.

Nhà văn Trần Quốc Toàn