Thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ các địa phương dẫn đầu

Theo kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 được Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) công bố ngày 4/10, Hà Nội tiếp tục đứng đầu với 63,80 điểm, theo sau là TP HCM với 58,30 điểm và Hải Phòng 56,33 điểm.

Bộ KH&CN cho biết PII được xây dựng nhằm cung cấp căn cứ để các địa phương nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, từ đó lựa chọn định hướng, giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đằng sau kết quả của ba địa phương dẫn đầu là những cách tiếp cận khác nhau. Hà Nội mở rộng không gian thử nghiệm cho công nghệ mới và phát triển thị trường công nghệ; TP.HCM xây dựng hệ sinh thái kết nối từ bài toán thực tế đến thử nghiệm, ứng dụng; trong khi Hải Phòng đưa đổi mới sáng tạo vào bài toán nâng năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Hà Nội mở không gian thử nghiệm cho công nghệ mới

Một điểm đáng chú ý trong cách Hà Nội thúc đẩy đổi mới sáng tạo năm nay là chuyển dần từ quản lý theo chương trình, kế hoạch sang quản trị theo nhiệm vụ, tiến độ và sản phẩm đầu ra.

Đến tháng 9, Sở KH&CN Hà Nội đã tiếp nhận khoảng 160 đề xuất đặt hàng từ các sở, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân. Các nhiệm vụ được định hướng gắn nghiên cứu với chế tạo sản phẩm mẫu, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa.

Cùng với đặt hàng nhiệm vụ, thành phố bắt đầu sử dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để công nghệ mới có môi trường kiểm chứng trong thực tế. Ngày 10/9, Hà Nội trao quyết định cho hai doanh nghiệp triển khai thử nghiệm có kiểm soát đối với hệ thống giao thông tự hành thông minh và công nghệ chế biến đất hiếm.

Trong đó, hệ thống giao thông tự hành của Phenikaa-X gồm xe buýt tự hành, robotaxi, robot vệ sinh và robot giao hàng, được phép thử nghiệm trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và cơ sở Hòa Lạc của Đại học Quốc gia Hà Nội.

Theo Phó Chủ tịch UBND Hà Nội Trương Việt Dũng, việc cấp phép hai dự án thể hiện sự thay đổi trong phương thức quản lý. Thay vì chờ khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh mới cho phép triển khai, thành phố tạo không gian thử nghiệm có giới hạn, điều kiện và giám sát để kiểm chứng công nghệ, đồng thời thu thập dữ liệu thực tế phục vụ hoàn thiện chính sách.

Sau xe tự hành, Hà Nội tiếp tục mở rộng nghiên cứu cơ chế thử nghiệm sang lĩnh vực kinh tế tầm thấp. Ngày 28/9, Sở KH&CN Hà Nội ký thỏa thuận với Công ty Hưng Việt để nghiên cứu, đề xuất thử nghiệm có kiểm soát taxi bay tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Hai bên dự kiến xây dựng mô hình quản lý giao thông máy bay không người lái, trung tâm điều hành khai thác và chương trình đào tạo nhân lực vận hành eVTOL.

Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng cho rằng mô hình taxi bay chưa có tiền lệ, đồng thời yêu cầu các đơn vị hoàn thiện thủ tục đề xuất sandbox để trình thành phố xem xét, phê duyệt.

Một mắt xích khác là kết nối công nghệ với nhu cầu thị trường. Đến tháng 9, Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội (HanoTEX) ghi nhận 242 tài khoản đăng ký, 227 doanh nghiệp tìm hiểu và đăng ký niêm yết, 44 công nghệ, giải pháp chào bán cùng 80 nhu cầu tìm mua và 28 thỏa thuận hợp tác.

Trong định hướng ưu tiên đổi mới sáng tạo của Hà Nội giai đoạn 2026-2030, thành phố xác định 7 nhóm lĩnh vực trọng tâm, từ công nghệ số, AI, đô thị thông minh đến chế tạo - tự động hóa, y tế thông minh, công nghiệp văn hóa số và nông nghiệp công nghệ cao.

Hà Nội đặt mục tiêu tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 50%, hình thành 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

TP.HCM đưa ý tưởng tới thử nghiệm và ứng dụng

Nếu Hà Nội đang mở không gian thử nghiệm cho những công nghệ mới, TP.HCM lại lựa chọn cách tiếp cận rộng hơn, xây dựng hệ sinh thái với sự tham gia của doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ.

Khung chính sách khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được thành phố xây dựng trong năm 2026 xác định doanh nghiệp làm trung tâm; viện nghiên cứu, trường đại học là chủ thể quan trọng của nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và hỗ trợ.

Một trong những chính sách mới là hỗ trợ dự án khởi nghiệp sáng tạo theo từng giai đoạn phát triển. Mức hỗ trợ không hoàn lại tối đa cho giai đoạn ý tưởng là 50 triệu đồng mỗi dự án, giai đoạn kiểm chứng 100 triệu đồng và giai đoạn tăng tốc 500 triệu đồng.

Thành phố đồng thời ban hành các chính sách về phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo, hạ tầng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của TP.HCM không chỉ dừng ở hỗ trợ kinh phí. Thành phố hướng tới một quá trình bắt đầu từ nhận diện nhu cầu, xác định bài toán, tìm kiếm công nghệ và giải pháp phù hợp, kết nối nguồn lực, thử nghiệm trong điều kiện thực tế, sau đó ứng dụng và nhân rộng.

Phát biểu tại sự kiện chào mừng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 cuối tháng 9, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Trương Minh Huy Vũ cho rằng điều thành phố quan tâm không chỉ là số lượng ý tưởng mới, mà quan trọng hơn là bao nhiêu ý tưởng được thử nghiệm, giải pháp được ứng dụng và giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và thành phố.

Theo ông Vũ, cách làm này cũng cần từng bước đi xuống phường, xã, đặc khu, nơi trực tiếp phát sinh những bài toán về quản lý đô thị, môi trường, giao thông, y tế, giáo dục, sản xuất, thương mại, dịch vụ công và chuyển đổi số.

Khi bài toán từ cơ sở được nhận diện đúng, nguồn lực phù hợp được kết nối và giải pháp có điều kiện thử nghiệm trong thực tế, đổi mới sáng tạo có thể trở thành công cụ giải quyết những vấn đề cụ thể.

Hải Phòng đưa đổi mới sáng tạo vào sản xuất

Với nền tảng công nghiệp, cảng biển và logistics, Hải Phòng tập trung đưa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào nâng năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Tháng 3, thành phố kêu gọi doanh nghiệp, tổ chức trực tiếp đề xuất nhiệm vụ đổi mới sáng tạo năm 2026. Các nhiệm vụ tập trung vào áp dụng hệ thống quản lý và công cụ cải tiến năng suất, chất lượng; chuyển đổi số trong doanh nghiệp; ứng dụng công nghệ số để hiện đại hóa quản trị, phát triển sản xuất và dịch vụ thông minh; thử nghiệm và chứng nhận sản phẩm.

Đây cũng là hướng được thành phố ưu tiên trong các ngành kinh tế chủ lực. Theo Sở KH&CN Hải Phòng, địa phương đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số trong công nghiệp chế biến, chế tạo, cảng biển và logistics, tập trung vào những khâu có thể nâng năng suất lao động, giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý và nâng chất lượng dịch vụ.

Đến tháng 4, Hải Phòng công bố ba “bài toán lớn” về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026. Cách đặt bài toán nhằm huy động nguồn lực KH&CN vào những vấn đề phát triển cụ thể của thành phố, thay vì triển khai các nhiệm vụ tách rời nhu cầu thực tiễn.

Tại Techfest Hải Phòng 2026 hồi tháng 8, Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh đề nghị thành phố phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo theo chiều sâu, hướng tới hình thành doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh.

Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên tri thức và công nghệ, năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào khả năng liên tục tạo ra công nghệ, sản phẩm, doanh nghiệp và mô hình kinh doanh mới.

Hướng đi này tiếp tục được cụ thể hóa trong Kế hoạch khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo Hải Phòng giai đoạn 2026-2030 được UBND thành phố ban hành ngày 30/9.