Th.s Đinh Đoàn: “Nếu có hiếu thì đâu cần phải báo…”

Người ta nói, chữ Hiếu thời nay dẫu chưa mất đi nhưng đã thay đổi rất nhiều. Là một chuyên gia tư vấn tâm lý, ý kiến của ông về nhận xét này thế nào?

Xã hội thay đổi thì tất cả mọi thứ đều thay đổi kể cả các quan niệm về thủy chung, hiếu nghĩa, trinh tiết… Trước đây, chữ hiếu nặng về hình thức, bố mẹ nói thì con phải nghe lời, không được cãi lại, nếu cãi lại là bất hiếu. Rồi khi bố mẹ ốm đau thì phải nằm bên cạnh xoa bóp, cơm bưng nước rót. Khi chết thì làm ma to, khóc nhiều, chống gậy, để tang đủ số ngày… nghĩa là rất nặng về thủ tục, lễ nghi, còn thực lòng thương cha thương mẹ hay không thì chưa chắc.

Còn ngày nay, để phù hợp với cuộc sống hiện đại, nếu vẫn cứ bắt buộc những thứ rườm rà như cũ chắc chả ai chịu nổi. Ngày xưa, bố chết mẹ chết thì để tang 3 năm không có cưới xin. Giờ thì con cái muốn cưới cũng chỉ phải để tang 1 năm hoặc 100 ngày. Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là nhiều bố mẹ thời nay không bắt buộc con cái phải ở với mình nữa, có thể thuê nhà, mua nhà ở bên cạnh, gần nhưng không chung. Hiếu hay không ở tấm lòng, ở ý thức chứ đâu cần phải trống rong cờ mở, thông báo cho thiên hạ đều biết, trong khi bố mẹ lại lâm vào tình cảnh “ở trọ nhà mình”. Nhiều người sống với nhau mà bằng mặt không bằng lòng thì còn khổ hơn, biết bao mâu thuẫn phát sinh do ở chung mà không hóa giải được dẫn đến nhiều vụ án con giết cha, bố chém con…

Sống trong guồng quay cuộc sống hiện đại, loay hoay với cơm áo gạo tiền, lo cho gia đình nhỏ của mình còn toát mồ hôi, nên nhiều người chọn cho mình cách báo hiếu cha mẹ bằng tiền. Liệu có nên không?

Các cụ gọi điện đến chỗ tôi than phiền là con cái chỉ biết cho tiền chứ không quan tâm gì bố mẹ. Thật ra như thế cũng không phải, người ta bỏ sức lao động ra để kiếm tiền chứ không phải nhặt được. Thế nên những đồng tiền đó vẫn đáng được trân trọng. Tiền là công cụ thay con cái chăm sóc cha mẹ thì có gì sai đâu. Giờ thay cho việc con cái đến lau nhà, dọn nhà, kéo dây điện, lắp cái nọ cái kia thì đưa cho cụ 2 triệu, cụ thuê người về làm cũng tốt chứ sao.

Các gia đình ở quê, hàng tháng con đánh xe về đỗ xịch trước cửa bê vào nhà bao nhiêu của ngon vật lạ thì bố mẹ còn trách gì nó nữa. Các cụ cứ mong ước con vừa có tiền, có ô tô về đỗ đầu làng lại muốn nó ngồi à ơi cả ngày với mình, đó là đòi hỏi quá lớn.

Người sống xa quê thì thiếu chu đáo với bố mẹ đã đành, nhiều người sống cùng nhà nhưng vẫn thuê ôsin chăm sóc bố mẹ?

Tôi nghĩ điều này hoàn toàn chấp nhận được. Xã hội đã phân công công việc, mỗi người có một nghề, mấy ai làm tất ăn cả được.

Cuộc sống hiện đại, mô hình các viện dưỡng lão có vẻ cũng trở nên “đắt khách” hơn?

Vâng. Ngày xưa, nhà nào mà bố mẹ bị con cái đưa vào viện dưỡng lão thì coi như “nhà vô phúc, con cái mất dạy, không có hiếu”. Nhưng bây giờ, muốn vào nhà dưỡng lão, con cái phải có khả năng kinh tế, phải khá giả. Bởi viện dưỡng lão ngày nay không phải là ăn của bố thí hay trại tế bần như trước đây. Với đồng tiền bỏ ra các cụ sẽ được hưởng một dịch vụ “đáng đồng tiền, bát gạo”. Từ chăm sóc sức khỏe, đến các hình thức giải trí, nghỉ ngơi thư giãn lại được sống trong môi trường lý tưởng cho người cao tuổi, có bạn bè để giao tiếp … Con cháu đi làm, đi học suốt ngày, các cụ ở nhà lủi thủi một mình vừa không an toàn lại thiếu điều kiện chăm sóc. Điều này không thể phủ nhận.

Nhưng có vẻ việc gửi bố mẹ vào viện dưỡng lão chưa thực sự thuyết phục được số đông người Việt?

Nó chưa trở thành một nếp nghĩ chung của xã hội nên vẫn có người nói ra nói vào. Nhưng rồi nó sẽ trở thành nhu cầu tất yếu của cuộc sống hiện đại.

Tôi nghĩ rất tốt và rất nên. Chúng ta thương con vô hạn nhưng con cái thương chúng ta có chừng, có mực. Vì vậy, không ai lo cho bản thân mình bằng chính mình. Trước hết là rèn luyện sức khỏe để cho mình đỡ phải ốm, đỡ phải phiền ai là sung sướng nhất. Thứ hai là hãy giắt vào lưng một số vốn nhất định, để có việc thì chỉ cần nói “đây, mẹ có ít tiền, con mua cho mẹ…”. Nên người ta mới nói “Trẻ thì cậy cha, già thì cậy… hầu bao của mình”.

Cuộc sống ngày xưa khó khăn, cha mẹ phải tằn tiện để nuôi con lấy đâu ra dành dụm, nhưng ngày nay các ông bố bà mẹ có thể chủ động việc tích lũy một ít tài chính cho tuổi già của mình. Nhiều cụ gọi điện đến than thở với tôi rằng đang sống yên bình ở quê thì con bảo bán nhà lên thành phố sống cùng chúng nó. Để rồi sau khi bán tất cả thì lâm vào cảnh “trở đi mất núi, trở lại mất sông, về thì không còn nhà, ở đây thì đến khổ”. Các cụ ở thành phố thì khôn hơn. Mua nhà cho con nhưng lại dặn “tao cho là cho quyền sử dụng nhà thôi, sổ đỏ tao vẫn giữ”. Giữ lại cho mình một ít sẽ giúp các cụ tự tin hơn vì không trắng tay, không phải nhờ vào ai.

Một số cha mẹ lại cho rằng việc sinh con ra, nuôi nấng, dạy dỗ chúng là một món quà mà cuộc sống ban tặng rồi, không cần đòi hỏi gì thêm, họ cũng không có quan niệm con cái phải báo hiếu… ông nghĩ sao về điều này?

Có lẽ là quan điểm của phương Tây, chứ người Việt mình chưa thoáng được như vậy. Song, không mong báo đáp có nghĩa là chủ động lo cho mình một kế hoạch tuổi già từ khi còn trẻ, chứ đâu phải họ không mong muốn sự quan tâm và kính hiếu của con cháu. Trước ngày Giáng Sinh tôi có dịp vào viếng thăm một người bạn sắp qua đời trong một viện dưỡng lão ở nước ngoài. Trên hành lang dẫn vào phòng người bạn, và ngay trước chỗ làm việc của nhân viên ở đây, tôi thấy nhiều ông bà cụ ngồi trên những chiếc xe lăn, nhìn những người qua lại. Các cô y tá đã sắp xếp cho các cụ ra ngồi trên hành lang đối điện với văn phòng làm việc, một phần để trông chừng các cụ, một phần cho các cụ đỡ buồn.

Nhưng các cụ nhìn sự vật một cách dửng dưng, đôi mắt đờ đẫn, có người đã gục đầu xuống ngủ. Giá mà có người đẩy xe lăn đưa các cụ đi dạo một vòng ngoài trời nắng ấm kia, chắc hẳn các cụ vui hơn và biết đâu cuộc sống sẽ kéo dài thêm một thời gian nữa. Giờ này trong công viên hay trên những con đường trong thành phố nhiều người mẹ đang đẩy chiếc xe đưa con đi dạo, nhưng vài mươi năm nữa ai sẽ đẩy xe lăn cho bà? Phải chăng định luật của cuộc sống và tình thương là “nước mắt chảy xuôi”, sẽ không bao giờ có một dòng nước chảy ngược về nguồn?

Thanh Hương