Thể thao Việt Nam thành công rực rỡ ở SEA Games nhưng lại liên tiếp thất bại ở Olympic, ASIAD gần đây. Tại ASIAD 2026, đoàn Việt Nam chỉ giành 3 huy chương vàng (HCV), 3 huy chương bạc (HCB), 19 huy chương đồng (HCĐ), xếp hạng 21 chung cuộc. Dư luận có nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc thể thao Việt Nam cần bỏ qua SEA Games để hướng tới sân chơi lớn hơn.
Tuy nhiên, TS Dương Đức Thủy (nguyên Trưởng bộ môn điền kinh, Cục TDTT) cho rằng thay đổi tư duy về SEA Games không đồng nghĩa với bỏ đi đấu trường này. Theo ông, vấn đề quan trọng hơn là phải phân tích đúng nguyên nhân thành bại, xác định nhóm môn đầu tư dài hạn và sử dụng SEA Games như một bước đệm trong chu kỳ hướng tới ASIAD, Olympic.
Hoàng Thị Thu Uyên, Nguyễn Ngọc Trâm và Bùi Ngọc Nhi giành HCV nội dung kata đồng đội nữ môn karate tại ASIAD 2026. (Ảnh: THX/TTXVN)
- Đoàn thể thao Việt Nam không hoàn thành chỉ tiêu HCV tại ASIAD 2026, cũng chỉ có 3 HCB. Con số này phản ánh điều gì về thể thao Việt Nam?
Vấn đề không chỉ là bao nhiêu huy chương, mà là huy chương ở môn nào mới là quan trọng. Nếu chỉ tiếp tục ngồi đếm huy chương thì thể thao Việt Nam chỉ nhìn được đến SEA Games. Thể thao Việt Nam cần mổ xẻ từng môn, từng tấm huy chương để thấy được những vấn đề và hiểu được vì sao thành công, vì sao thất bại.
Ví dụ như môn điền kinh, ở đấu trường châu Á, Việt Nam chỉ có thể chờ vào các nội dung tiếp sức, cụ thể là 4x400m hỗn hợp nam nữ. Tuy nhiên, việc đánh giá khả năng giành huy chương phải dựa trên năng lực và cơ hội thực tế, chứ không phải đăng ký cho có. Cơ sở để đánh giá, ngoài năng lực của bản thân, chúng ta cũng cần biết đối thủ thế nào, trình độ của họ ra sao.
- Thể thao Việt Nam ổn định trong top 3 ở SEA Games nhưng tại ASIAD, so với các nước Đông Nam Á vẫn đứng sau Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines.
Ngay cả so với các nền thể thao trong khu vực Đông Nam Á, chúng ta cũng bị bỏ lại khá xa ở đấu trường châu lục. Khoảng 20 năm trước, các nhà quản lý thể thao luôn nói đến việc “đi tắt đón đầu”. Đó là cả một chiến lược dài hơi tầm 10 - 20 năm và đã có thành công ở đấu trường khu vực. Thế nhưng, để “đi tắt đón đầu” ở tầm cao hơn thì phải nghiên cứu và nắm bắt được xu hướng của thể thao thế giới và châu lục.
Các nước khác cũng “đi tắt đón đầu”. Ví dụ trong môn teqball, Myanmar có huy chương vàng, sau đó Thái Lan giành thêm 3 huy chương vàng còn lại. Việt Nam chỉ có 1 huy chương đồng. ASIAD, Olympic đang có nhiều môn mới, nhưng Việt Nam chưa có, hoặc có nhưng không đẩy mạnh phát triển thành tích. Hay như môn leo núi thể thao đã có ở Olympic.
Cầu mây xuất sắc giành 2 HCV tại ASIAD 2026.
- Làm cách nào để thể thao Việt Nam hiện nay chuyển hóa trạng thái từ “có khả năng giành huy chương” sang “chắc chắn có huy chương”?
Phải biết rõ nguyên nhân thất bại và chiến thắng. Trước đây, GS.TS Lâm Quang Thành, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục TDTT (nay là Cục TDTT) từng có đề tài nghiên cứu phân tách các nhóm môn Olympic, ASIAD, SEA Games nêu rõ tính chất từng nhóm môn.
Tuy nhiên, qua nhiều năm, việc phân loại các môn đôi khi lại dựa trên thành tích mang tính thời điểm. Một số môn có kết quả tốt thì đẩy lên nhóm thành tích cao, thành tích thấp thì lại đẩy xuống nhóm quần chúng. Việc định nghĩa mơ hồ dẫn đến khó đầu tư chuẩn.
Câu hỏi bây giờ là trong chu kỳ 4-8-12 năm nữa, ta sẽ đầu tư vào môn gì để đi thi Olympic. Ví dụ, đua ngựa thì khó, vì vài con ngựa đua chi phí có khi bằng cả đội điền kinh mà các yếu tố phát triển khác cũng không thuận lợi. Tuy nhiên, môn leo núi thể thao, mô tô nước, triathlon, hay một số môn thể thao khác lại có những điểm phù hợp.
Đối với những môn thể thao Olympic trong chiến lược sẵn có, chúng ta cũng cần nhìn nghiên cứu sâu về chuyên môn để lựa chọn phương hướng đầu tư.
- Vấn đề đầu tư dàn trải trong bối cảnh nguồn lực có hạn được nhắc đến trong những năm gần đây. Có phải đây là lý do thể thao Việt Nam không có các nội dung thế mạnh ổn định ở đấu trường ASIAD?
Tất nhiên nếu môn nào cũng đầu tư thì sẽ không có sự đột phá. Ngoài chủ trương, các chuyên gia, nhà quản lý thể thao cũng cần có sự nghiên cứu về định hướng phát triển, cải cách, sửa chữa theo hướng phát triển bền vững.
Ví dụ ở môn điền kinh, trong tương lai, tôi vẫn mong chúng ta sẽ đầu tư vào các nhóm môn kỹ thuật như nhảy xa, nhảy 3 bước, nhảy cao. Các vận động viên Việt Nam từng có thành tích rất cao ở tầm châu Á như Bùi Thị Nhung, Nguyễn Duy Bằng, Bùi Thị Thu Thảo. Qua nhiều năm, thành tích của ta ở các nội dung này chững lại, nhưng cơ hội vẫn còn đó.
Thành tích của các đối thủ cũng chưa có sự thăng tiến vượt trội. VĐV đạt HCV nhảy xa và 3 bước nam và nữ cũng chỉ ngang tầm các vận động viên đỉnh cao của Việt Nam. VĐV Việt Nam vẫn có khả năng cạnh tranh. Vấn đề là sau nhiều năm, chúng ta chưa tìm ra được VĐV thay thế Bùi Thị Nhung, Bùi Thu Thảo. Đó là câu chuyện về nguồn VĐV, là công việc của nhà tuyển trạch và công tác đào tạo tuyến trẻ.
Rõ ràng là lực lượng VĐV trẻ của chúng ta rất mỏng, chưa đủ để bù đắp chứ chưa nói đến nâng tầm chất lượng chuyên môn. Nhiều VĐV đẳng cấp cao của Việt Nam giải nghệ vì lớn tuổi, nhưng lứa trẻ lại không có ai kế thừa.
Thể thao Việt Nam từng có những vận động viên có khả năng cạnh tranh ở đẳng cấp hàng đầu châu Á, thậm chí giành huy chương ASIAD. Tuy nhiên, những nội dung ấy bây giờ không còn là thế mạnh. Rõ ràng thành tích của thể thao Việt Nam ở ASIAD không có sự ổn định, kế thừa.
Liệu 4 năm sau, ta có giành được 2 HCV cầu mây nữa không? Điền kinh 8 năm trước có 2 HCV, khi nào mới lặp lại? Chúng ta cần mổ xẻ kỹ lưỡng nguyên nhân thắng lợi và thất bại.
Ví dụ, ở môn điền kinh vấn đề vẫn là kinh phí. Chúng ta chỉ có duy nhất một chuyên gia nước ngoài ở nhóm cự ly 400m, mà ông ấy cũng ở đây hơn 10 năm nay rồi.
- Công tác đào tạo vận động viên trẻ của thể thao Việt Nam dường như đang gặp vấn đề?
Câu hỏi này phản ánh vấn đề rất cơ bản, trả lời được là tìm ra vấn đề chung của thể thao Việt Nam. Trước đây, GS.TS Dương Nghiệp Chí (nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục TDTT, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học TDTT) từng nói rằng để có một nhà vô địch thì cần 10 người tiệm cận thành tích vô địch. Một người tiệm cận vô địch lại cần mười người thành tích kiện tướng.
Muốn xây tháp cao thì phải có chân đế rộng. Mức độ sàng lọc và đào thải vận động viên trẻ rất lớn. Mỗi khu vực, địa phương lại có đặc điểm riêng phù hợp phát triển VĐV ở các nhóm khác nhau. Bài toán chọn môn thể thao đầu tư càng trở nên quan trọng.
Phải thừa nhận rằng nguồn VĐV không có nhiều, chưa kể các vấn đề kinh phí, cơ sở vật chất. Ví dụ môn điền kinh, Đại hội TDTT toàn quốc quanh đi quẩn lại vẫn là những gương mặt quen thuộc. Ở một vài thời điểm xuất hiện Vũ Thị Hương, Trương Thanh Hằng... thì mới đầu tư trọng điểm hơn được. Chúng ta chưa thể đào tạo “ra lò” VĐV đỉnh cao một cách liên tục, lớp lang được.
- Xã hội hóa vẫn được xem là giải pháp cho vấn đề kinh phí. Tuy nhiên, thể thao Việt Nam vẫn chưa làm được điều này một cách đồng bộ ở tất cả các môn.
Tỷ trọng các môn xã hội hóa rất thấp, cá biệt chỉ dồn vài một số môn thể thao. Xã hội hóa là cách kêu gọi đầu tư từ các nguồn trong xã hội. Nhà tài trợ bỏ tiền đầu tư thì họ phải đổi lại được lợi ích nào đó. Đích đến cuối cùng của xã hội hóa thể thao là kinh tế thể thao, mà chúng ta mới ởi mức sơ khai, chưa khai thác được “mỏ vàng” này.
Muốn xã hội hóa thể thao thì phải có các liên đoàn thể thao. Chúng ta rất cần có sự tạo điều kiện nhiều hơn nữa về cơ chế để các liên đoàn nhanh chóng được thành lập. Có như vậy mới giảm tải được cho ngân sách nhà nước trong lĩnh vực thể thao đỉnh cao. Tất nhiên, điều này cũng không dễ.
Nhìn chung, chúng ta vẫn dùng từ “xã hội hóa” mang tính hình thức. Thực tế, đầu tư thể thao phần lớn vẫn là phân bổ ngân sách nhà nước ở cấp Trung ương và địa phương mà thôi.
Điền kinh Việt Nam gây thất vọng khi chỉ giành được 1 HCĐ ở ASIAD 2026.
- Thời gian 4 năm có đủ để thể thao Việt Nam tạo ra bước tiến đột phá ở kỳ ASIAD tiếp theo?
Chúng ta vẫn có cơ hội, nếu phân tích đúng nguyên nhân thất bại. Không phải cứ thành tích thấp là nhìn nhận thể thao Việt Nam quá yếu. Vấn đề là định vị chính xác bản thân yếu ở đâu, mạnh chỗ nào rồi đầu tư phù hợp, tận dụng cơ hội và nguồn lực quốc tế nữa.
Tôi cũng nhấn mạnh rằng không thể bỏ SEA Games chỉ vì thất bại ở ASIAD và Olympic. Đây không phải chuyện chọn “ao làng” hay “biển lớn”. Đến giải nhỏ chúng ta còn làm không tốt thì sao có thể vươn lên cao hơn?
Thêm nữa, đâu phải môn nào ở SEA Games cũng “ao làng”. Điền kinh Thái Lan có huy chương và kỷ lục châu Á. Philippines cũng có thành tích ở nội dung rất khó là nhảy sào. Những vận động viên chủ lực của họ cũng đi lên từ SEA Games, khi đỉnh cao cũng vẫn góp mặt ở SEA Games.
Không thể bỏ qua SEA Games được. Đó vẫn là đấu trường quan trọng trước khi đến ASIAD. Điều cần thay đổi là tư duy khác đi về SEA Games.
Chúng ta cần có sự tách bạch rõ ràng về định hướng theo chu kỳ, vì SEA Games diễn ra vào năm lẻ còn ASIAD và Olympic là chu kỳ 4 năm. Từ đó, chúng ta phân chia các nhóm vận động viên làm nhiệm vụ và chỉ tiêu phù hợp cho mỗi giải đấu trong suốt chu kỳ.
Ngoài ra, vấn đề đầu tư ngoài việc phân bổ tỷ trọng hợp lý, tôi cũng cho rằng cần xác định thời gian dài hơn 4 năm. Nguồn vận động viên cho các mục tiêu năm 2030, 2040 phải được tìm ra từ bây giờ. Ở ASIAD lần này, chúng ta thấy có những vận động viên mới 13, 14 tuổi đã giành huy chương. Đó cũng là điều cần học hỏi ở các nước bạn.
Đoàn Việt Nam xếp thứ 20 tại ASIAD 2026.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện.
Bình luận 
