Taxi bay toàn cầu: Ai sẽ biến giấc mơ thành dịch vụ thực tế?

Trên thế giới, taxi bay không còn là ý tưởng xa vời khi Trung Quốc chính thức cấp giấy phép thương mại đầu tiên trên thế giới cho eVTOL và vận hành hàng nghìn chuyến thử an toàn. Trong khi sân bay trực thăng thương mại đầu tiên trên thế giới, nằm cạnh sân bay quốc tế Dubai (Các Tiểu vương Quốc Ả Rập Thống nhất - UAE) đã hoàn thành về mặt kỹ thuật và sẵn sàng phục vụ eVTOL cất cánh.

Tương tự, ở Mỹ, mẫu máy bay điện của Joby Aviation đã thực hiện chuyến bay thử nghiệm từ trung tâm Manhattan đến sân bay JFK, mở đường cho dịch vụ taxi hàng không trong tương lai.

Phương tiện từ tương lai đến thực tiễn

Hiện tại, Joby Aviation và Archer Aviation được xem là hai doanh nghiệp nổi bật nhất trong lĩnh vực taxi bay. Cả hai đang thực hiện quy trình chứng nhận loại máy bay với Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA).

Trong khi, theo thống kê, năm 2024 có khoảng 700 công ty đầu tư phát triển taxi bay và vào năm 2025, con số này dự kiến tăng lên 1.000 công ty. Một số nguồn tin ước tính có thể có 50.000 taxi bay hoạt động trên toàn thế giới vào năm 2040.

Trung Quốc được xem là quốc gia đầu tiên trên thế giới đưa taxi bay vào vận hành thương mại nhờ định hướng phát triển “nền kinh tế tầm thấp”, tức là nền kinh tế sử dụng phương tiện bay tầm thấp để vận chuyển người và hàng hóa.

Cụ thể, vào tháng 3/2024, Trung Quốc chính thức cấp giấy phép sản xuất hàng loạt máy bay chở khách không người lái chạy bằng điện. Đây là chứng chỉ sản xuất đầu tiên trên thế giới cấp cho ngành eVTOL toàn cầu. Chứng chỉ đánh dấu cột mốc hướng tới sản xuất hàng loạt máy bay eVTOL dành cho hoạt động thương mại trong tương lai gần.

Trong đó, chiếc eVTOL EH216-S không người lái, do hãng EHang của Trung Quốc phát triển với khả năng vận chuyển hành khách, được Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc (CAAC) cấp phép sản xuất.

Khác với máy bay hay trực thăng truyền thống, EH216-S có thiết kế nhỏ gọn với cabin hai chỗ ngồi nằm giữa hệ thống 16 cánh quạt, bố trí thành 8 cặp xung quanh thân. Cấu trúc này cho phép phương tiện cất và hạ cánh theo phương thẳng đứng, không cần đường băng.

EH216-S có chiều rộng khoảng 5,7m, cao 1,9m, khối lượng cất cánh tối đa 620kg. Phương tiện đạt tốc độ thiết kế tối đa 130 km/h, với tầm hoạt động khoảng 30km.

Taxi bay thử nghiệm tại Trung Quốc.

Điểm khác biệt đáng chú ý của EH216-S nằm ở khả năng vận hành tự động. Phương tiện không có buồng lái dành cho phi công mà di chuyển theo lộ trình được thiết lập trước, dưới sự giám sát của hệ thống điều hành mặt đất.

Thay vì mỗi máy bay cần một phi công trực tiếp điều khiển, mô hình này hướng tới việc quản lý nhiều phương tiện thông qua một trung tâm điều hành. Hệ thống có nhiệm vụ giám sát hoạt động bay, tình trạng phương tiện và hỗ trợ xử lý các tình huống phát sinh.

Dù có ưu thế về khả năng tự hành và cất hạ cánh thẳng đứng, EH216-S vẫn đối mặt với giới hạn về tầm hoạt động. Với quãng đường bay tối đa khoảng 30km, EH216-S chủ yếu hướng tới những hành trình ngắn, chẳng hạn các chuyến tham quan trên không hoặc di chuyển giữa những địa điểm có khoảng cách không quá xa.

Bên cạnh đó, để triển khai taxi bay trong đô thị, các thành phố phải xây dựng đồng bộ hệ thống quản lý giao thông trên không, trung tâm điều hành, hạ tầng liên lạc và các điểm cất hạ cánh.

Còn nhiều điểm hạn chế

Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất là quốc gia tiếp theo cấp phép cho hoạt động taxi bay điện, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển thế hệ giao thông đô thị mới. Dự kiến ​​dịch vụ taxi này sẽ được triển khai tại Dubai vào cuối năm nay.

Theo The National News, Cục Hàng không dân dụng UAE thông báo bãi cất - hạ cánh VDX do Skyports Infrastructure phát triển nhận được chứng nhận quản lý để phục vụ hoạt động của các máy bay cất - hạ cánh thẳng đứng chạy điện (eVTOL). Ba bãi cất hạ cánh khác cũng đang được phát triển với sự hợp tác của Cơ quan Đường bộ và Giao thông Dubai.

Tổng giám đốc Cục Hàng không dân dụng UAE Saif Mohammed Al Suwaidi gọi đây là một cột mốc mang tính bước ngoặt đối với ngành hàng không. “UAE không chỉ chuẩn bị cho tương lai của ngành hàng không mà còn đang chủ động định hình tương lai đó, đồng thời thiết lập những chuẩn mực quốc tế mới cho lĩnh vực di chuyển hàng không tiên tiến”, ông Saif Mohammed Al Suwaidi cho hay.

Bãi cất và hạ cánh VDX nằm cạnh sân bay quốc tế Dubai. Khi đi vào khai thác thương mại, cơ sở này dự kiến có thể phục vụ tới 170.000 lượt hành khách mỗi năm.

Riêng tại Mỹ, nước này lựa chọn con đường chứng nhận nghiêm ngặt nhất. Joby Aviation đang ở giai đoạn cuối của quy trình chứng nhận với Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA). Chương trình eIPP (eVTOL Integration Pilot Program) cho phép thực hiện các chuyến bay thử có hành khách trong không phận đô thị dưới sự giám sát trực tiếp của FAA.

Mỹ ưu tiên an toàn hệ thống toàn diện, khả năng sản xuất quy mô lớn và sự tích hợp hài hòa vào hệ thống không lưu hiện hữu. Dịch vụ thương mại đại trà tại Mỹ dự kiến sẽ muộn hơn so với UAE và Trung Quốc, khoảng từ năm 2027 trở đi.

Đồng thời, theo dữ liệu được công bố, tại Mỹ hiện chỉ có một bãi đáp trực thăng đang hoạt động dành cho nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm tại Blackstone, Virginia. Chính vì vậy, thách thức lớn trong việc triển khai eVTOL còn nằm ở việc xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng mặt đất.

Một số thành phố đã lên kế hoạch xây dựng các vertiport, tức bãi cất hạ cánh thẳng đứng dành cho taxi hàng không điện, nhưng nhiều dự án vẫn chưa hoàn thành.

Tại những thành phố có quỹ đất hạn chế như New York, việc tìm vị trí phù hợp cho một vertiport, đặc biệt gần trung tâm, là bài toán khó. Các yếu tố về tiếng ồn, an toàn và quy hoạch cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phê duyệt dự án.

Dù được kỳ vọng tạo ra phương thức vận tải đô thị mới, taxi bay vẫn khó gây tác động lớn đến hàng không thương mại trong ngắn hạn. Trong quá khứ, dịch vụ vận chuyển hành khách bằng taxi bay tồn tại ỏ một số thị trường, chủ yếu phục vụ nhóm khách có khả năng chi trả cao. Việc chuyển sang eVTOL có thể giúp giảm chi phí khai thác và mở rộng mạng bay nhưng quy mô tàu bay vẫn nhỏ.

Chính vì vậy, taxi bay khó trở thành phương tiện phổ biến trong ngắn hạn. Trước mắt, dịch vụ này nhiều khả năng tập trung vào các tuyến có nhu cầu cao, đặc biệt là kết nối sân bay với trung tâm đô thị và phục vụ nhóm khách có khả năng chi trả cao.