Quay phim Đức Cường - Thợ kim hoàn cần mẫn

Thân hình gầy còm của hắn, cộng cả quần áo, dày dép được ngót 50 kg. Và bình quân, phân nửa thời gian trong ngày, hắn phải vác thêm 25 kg sắt nữa bao gồm máy quay, chân máy và thùng máy… Thầy giáo đại học từng khuyên hắn chuyển khoa. Đi thi tuyển, người ta băn khoăn sao hắn không học biên tập. Mặc kệ tất cả, hắn đến với nghề quay phim với sự phấn chấn và hồn nhiên như thế…

Cuộc đời là những chuyến đi

Nếu chọn một mỹ từ để nói về nghề quay phim thì có thể ví những camera-man như những người thợ kim hoàn, tỉ mẩn, gọt giũa, chắt chiu hoàn thiện từng khuôn hình đẹp. Với riêng hắn, nghề đơn giản chỉ là những chuyến đi, miệt mài thu vào tầm mắt, miệt mài trải nghiệm.

Vốn là sinh viên khoa Quay phim Truyền hình khóa 1 của trường ĐH Sân khấu điện ảnh nhưng gia đình hắn không có ai làm nghệ thuật hay công tác truyền hình. Hắn đến với nghề quay phim như một cái duyên và cái duyên đó “đeo bám” đến nỗi thi năm đầu bị thiếu điểm, hắn trượt, đến năm thứ hai vẫn cương quyết lựa chọn nghề vác camera. Quyết tâm theo đuổi, Cường đã xác định trước sẽ rất vất vả, vì thế, nhận kết quả trúng tuyển vào VTC14, biết sẽ phải chinh chiến những vấn đề “thảm họa, thiên tai” nhưng hắn vẫn phấn chấn với nhiệm vụ mới của mình.

Đặc thù của kênh bắt buộc các quay phim luôn trong tư thế sẵn sàng nhập cuộc. Chỉ riêng chuyện liên tục công tác xa, thậm chí không báo trước, chỉ một cú điện thoại là lập tức vác máy lên đường cũng đủ làm cho không ít người cảm thấy mỏi gối, chồn chân trong những ngày đầu vào nghề. Đâu phải chỉ đi xa mà những nơi hắn đến không lũ lụt, cháy nổ thì cũng “rừng thiêng nước độc”, luôn thường trực những hiểm nguy khó lường.

Kỉ niệm ấn tượng nhất với hắn có là chuyến vào rừng Pù Mát tìm hiểu về cây sa-mu dầu lớn nhất Việt Nam. Chuyến đi dài 14 ngày thì chỉ riêng đi vào và trở ra đã mất nửa thời gian. Lần đầu tiên biết thế nào là đi bộ đường rừng. Lần đầu tiên ngồi ăn giữa muôn vàn tiếng chim kêu vượn hú. Lần đầu tiên nằm ngủ giữa đại ngàn thiên nhiên, ngắm sao trời qua kẽ lá. Chỉ đến lúc ngồi lên xe trở về Hà Nội mới phát hiện ra thân xác tơi tả vì vắt và ruồi vàng đốt. Chưa kể gai mây rừng đâm rách cả vai áo. Suốt 4-5 hôm liền không tắm, không đánh răng rửa mặt để tiết kiệm nước uống và nấu nướng. Đã thế, trước khi đi các anh biên phòng còn quán triệt tinh thần sẵn sàng “bỏ của chạy lấy người” phòng trường hợp thú dữ, thổ phỉ tấn công. Lời căn dặn ấy không thừa bởi khi đi vào, cả đoàn đã gặp dấu chân hổ, rừng nguyên sinh nên có rất nhiều rắn rết độc.

Cũng trong chuyến đi này, sém chút nữa là Đức Cường đánh rơi máy quay xuống nước. Muốn ghi hình cảnh mọi người lội suối nên hắn cầm máy lăng xăng chạy lên trước, đã biết cẩn thận rồi vì đá rêu dưới chân rất trơn nhưng vừa đứng lên mỏm đá thì hắn bị trượt ngã, máy quay đang đeo ở cổ. Thoắt cái, hắn chỉ kịp một tay ôm máy, một tay chống xuống lòng nước để giữ cho máy không bị ướt. “Với những chuyến đi xa như thế thì việc bảo vệ máy quay là tối quan trọng, bởi có những cảnh quay không bao giờ ghi lại được lần thứ hai”- hắn kể lại.

Mấy gã quay phim vẫn cứ động viên nhau gọi khối máy thô kệch hàng ngày vẫn kè kè bên mình là “người tình trăm năm”. Vì “nàng” mà chàng có thể hy sinh thân mình trong bất cứ trường hợp nguy hiểm nào.

Dù đã quen với chừng ấy máy móc trên người nhưng với những chuyến đi xa, đặc biệt là đi đường rừng, leo núi mà lại gặp mưa rừng, đường trơn nữa thì đúng là nối ám ảnh cực hình đối với các quay phim như hắn. Sợ nhất là mùa hè, giữa cái nắng tháng 6, tháng 7 mà phải vác máy quay cả ngày thì không gì khổ bằng. Đi với biên tập nam thì còn được gánh vác, chia sẻ bớt chứ đi với biên tập nữ thì coi như… xác định. Nhiều hôm đứng ròng rã quay cả ngày trời, đêm mò được về đến nhà, hắn tê liệt cảm giác, nằm xuống là ngủ luôn, chả biết trời đất gì nữa. “Hồi đầu vác máy chưa quen thì cũng đau vai, giờ quen rồi nên một bên đeo máy một bên vác chân, hôm nào mà không đủ 2 bên thì thấy thiếu thiếu. Cứ liên tục vác nặng, hôm nào được nghỉ ở nhà không phải làm gì lại cứ thấy người… mỏi mỏi”- hắn gãi đầu bảo.

Rất nhiều người nghĩ: quay phim thì thích rồi, được đi đây đi đó, được tiếp xúc với nhiều người, lại còn rất “oai” nữa. Điều đó đúng, nhưng… chưa đủ. Cứ theo toán học thì quay phim sẽ “tiệm cận” với rủi ro nhiều nhất. Biên tập, kỹ thuật có thể đứng ngoài chỉ đạo, nhưng quay phim thì bắt buộc phải ôm máy xông vào trong. Rồi lắm lúc bị “quây”, bị rượt đuổi thì biên tập, kỹ thuật có thể vứt cả dép mà chạy nhưng quay phim như hắn thì sống chết vẫn phải vác cả máy theo.

Ngoại hình nhỏ con của hắn không phải không có… tác dụng. Hắn cười tít kể lại “Đi quay vùng bão lũ, nhờ thân hình mỏng manh nên sức cản của gió cũng đỡ hơn. Đặc biệt các bác biên phòng nhìn thấy thằng bé nhẹ người, không tốn diện tích nên lần nào cũng cho lên thuyền đi cùng. Đôi khi nhờ thế mà quay được những cảnh độc”.

Tự “chơi” với khuôn hình

Nhiều người vẫn nghĩ quay phim chỉ làm nhiệm vụ bắt hình, lấy cảnh theo chỉ đạo trực tiếp của biên tập. Nhưng ở VTC14, mỗi quay phim đều phải làm chủ tác phẩm của mình. Khi đi quay một phóng sự, không chỉ biên tập phải nắm được nội dung của chương trình mà chính những quay phim như Đức Cường cũng phải thật hiểu những vấn đề mình sắp làm.

Quay phim điện ảnh có thể bàn bạc với đạo diễn về bố cục của khuôn hình, có nhiều thời gian để “thấm” nội dung, chủ đề cần thể hiện nhưng với quay phim truyền hình, hầu như chỉ có quay phim tác chiến với biên tập, nên phần lớn các “tay máy” phải tự “chơi” với những khuôn hình của mình. VTC14- kênh truyền hình chuyên biệt về thiên tai, hiểm họa nên chuyện nghề của quay phim cũng gặp không ít “hiểm họa, thiên tai”.

Cũng chính vì đặc thù của kênh VTC14 chuyên “đánh” vào những vấn đề nhạy cảm nên đẩy các quay phim như hắn vào không ít tình huống dở mếu dở cười. Lần đầu tiên đi quay bệnh viện tinh trùng, mà hầu hết các bác sĩ ở đấy đều là nữ, Đức Cường ngượng chín mặt. Chỉ đến khi được các cô, các chị… động viên, hắn mới đỡ ngại và xông xáo hơn. Hắn ấn tượng mãi khi được tận mắt quay qua kính hiển vi, zoom vào sát từng con tinh trùng, mà trước đây chỉ mới nhìn thấy qua tivi, sách báo.

Lại có lần hắn đi quay bãi rác ở Đông Anh- Sóc Sơn, đứng giữa cơ man là rác thải, trời nắng nên mùi hôi thối bốc lên nồng nặc, sém nữa thì… xỉu. Đi quay về nạo phá thai, mặc dù người ta đã đồng ý cho quay, nhưng mùi bệnh viện, dao kéo, máu me, khiến cho “trang nam nhi hảo hán” như hắn vẫn phải chùn chân, cố gắng tác nghiệp đủ hình thật nhanh để còn… tháo chạy.

Khi làm những chương trình phản ánh mặt xấu của xã hội, không ít lần hắn và đồng nghiệp bị “nắn gân”, bị đuổi, bị dọa đập máy, thậm chí gặp phải những “Chí Phèo” là chuyện bình thường. Qua những lần kinh nghiệm xương máu, mấy tay quay phim như hắn đành tự trang bị cho mình những thủ thuật cần thiết khi đi tác nghiệp những vấn đề “động chạm” khó xơi.

Có lần, dù đã liên hệ phỏng vấn trước với nhà chức trách về vấn đề rác thải y tế, nhưng khi đến nơi, người ta lại đổi ý không trả lời. Hắn đành chấp nhận dùng mic hiện trường để lấy tiếng thay vì dung mic riêng cho phỏng vấn. Hắn cũng thủ cho mình thói quen là luôn tắt đèn máy quay để người ta không biết mình đang tác nghiệp. Quay xong lại vội vàng tháo băng ra cất giấu đi phòng khi người ta kiểm tra.

Đặc biệt, khi đi làm những vấn đề “nóng” thì màn “song kiếm hợp bích” giữa biên tập và quay phim là rất cần thiết. Không cần nói, đôi khi chỉ một cái nháy mắt là phải hiểu ý nhau. Như lần đi quay về vấn đề bán thuốc phá thai tràn lan ở các hiệu thuốc, trong khi BTV Thanh Huyền đang làm “công tác ngoại giao” thì hắn nhanh tay bấm máy quay, trong khi mặt vẫn hướng đi chỗ khác nói chuyện. Cảnh quay không “vuông thành sắc cạnh” nhưng rất thuyết phục về độ chân thực.

“Sức dai, mặt dày, môi mỏng, tinh thần thép”- đó là những tiêu chí mà mỗi quay phim của VTC14 như hắn đều quán triệt. Sức dai để băng rừng vượt núi. Mặt dày để hùng hổ đi vào những chỗ người ta… chạy ra. Môi mỏng để làm tốt công tác ngoại giao, biến điều tưởng “không thể” thành “có thể”. Và một tinh thần thép để dũng cảm đối đầu với bất cứ thiên tai, hiểm họa nào.

Là kênh mới nên khó khăn lớn nhất của lãnh đạo kênh cũng như với đội ngũ quay phim như hắn chính là máy móc, trang thiết bị. Đôi khi có lịch sản xuất nhưng anh em lại phải san sẻ, nhường nhau lịch máy. Hắn luôn tâm niệm và cố gắng mài giũa cho mình một góc máy linh động, có thể vừa mềm mại, thăng hoa nhưng khi cần thiết vẫn tiết chế được cảm xúc, phản ánh sự thật như những gì vốn có, tạo nên cảm giác quay phim không còn có mặt trong khuôn hình nữa mà chỉ còn lại người xem.

Chất riêng của hắn được thể hiện ở tông màu. Đồng nghiệp của hắn, có người thích tông xanh, người thích tông vàng, còn hắn hay sử dụng gam màu hơi hồng nhưng không quá đỏ gắt. Kinh nghiệm đi quay vùng lũ của hắn là 100% sử dụng những cú máy động, thế nên máy quay luôn luôn trong tình trạng vác vai. Chấp nhận hình ảnh sẽ không được vuông thành sắc cạnh, chấp nhận lội nước ngang bụng với khối sắt nặng trịch trên vai, nhưng bù lại những cảnh quay của hắn lại chân thực và rung động lòng người.

Điều khiến hắn “khoái” nhất ở VTC14 là môi trường làm việc trẻ trung, năng động. Không có những đòi hỏi cứng nhắc hay gò bó vào một khuôn mẫu định sẵn mà tất cả được ưu tiên cho sự sáng tạo, tìm tòi những cái mới, cái độc đáo. Kênh đã tròn 1 tuổi. Một năm qua, rất rất nhiều chuyến đi và những trải nghiệm, với hắn giờ đây, cuộc sống không còn là màu hồng đơn giản, cũng không hẳn là màu đen phức tạp mà là một tổng thể đa màu sắc, sống động như một khuôn hình…

Thanh Hương