Quần đảo Kuril được phòng thủ tốt đến mức nào?

Kuril trở thành tuyến phòng thủ quan trọng

Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 13/8 có chuyến thăm đầu tiên tới quần đảo Kuril đang tranh chấp với Nhật Bản, trong đó có đảo Iturup, một trong 4 đảo phía nam mà Tokyo tuyên bố chủ quyền.

Không chỉ có giá trị địa chiến lược, các đảo phía nam Kuril còn được Nga tăng cường đáng kể năng lực quân sự trong hơn một thập niên qua. Từ những tiền đồn tương đối mỏng về phòng thủ, khu vực này đã được phát triển thành mạng lưới vị trí quân sự gồm lực lượng mặt đất, tên lửa chống hạm, phòng không, cơ sở hàng không và các công trình phục vụ hải quân.

Vị trí của Kuril đặc biệt quan trọng bởi các đảo phía nam nằm ngay phía bắc Hokkaido của Nhật Bản, đồng thời kiểm soát những tuyến tiếp cận giữa Thái Bình Dương và biển Okhotsk.

Lực lượng mặt đất chủ lực tại khu vực là Sư đoàn Súng máy - Pháo binh số 18, thuộc Quân đoàn Lục quân 68 của Quân khu miền Đông. Theo đánh giá của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, khoảng 3.500 quân nhân Nga được triển khai trên Iturup và Kunashir. Lực lượng này được tổ chức chuyên biệt cho nhiệm vụ phòng thủ các đảo, kết hợp bộ binh cơ giới, pháo binh, xe tăng và các đơn vị súng máy.

Hai trung đoàn chủ lực gồm Trung đoàn Súng máy - Pháo binh số 49 trên Iturup và Trung đoàn số 46 trên Kunashir. Các đơn vị này từng bước được trang bị khí tài hiện đại hơn, trong đó có xe tăng T-80BVM, pháo tự hành, pháo phản lực phóng loạt, phương tiện phòng không và trực thăng.

Nga được khai hỏa trong video đăng ngày 20/8. (Video: Zvezda)

Tên lửa tạo “lá chắn” trên biển

Iturup được xem là đảo có giá trị quân sự nổi bật nhất trong nhóm 4 đảo phía nam Kuril. Đây là đảo lớn nhất, có không gian thuận lợi hơn để phát triển hạ tầng quân sự. Nga đã hiện đại hóa đáng kể sân bay quân sự Burevestnik, đồng thời sân bay dân dụng trên đảo cũng được quy hoạch sử dụng kết hợp quân sự - dân sự.

Theo Bộ Quốc phòng Nhật Bản, 3 tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35S từng được triển khai tới sân bay trên Iturup vào tháng 8/2018. Vị trí này cho phép Nga vận hành máy bay gần khu vực phía bắc Nhật Bản hơn so với các căn cứ trên đất liền, đồng thời hỗ trợ giám sát không phận và vùng biển xung quanh chuỗi đảo Kuril.

Trên biển, Nga dựa đáng kể vào các tổ hợp tên lửa phòng thủ bờ cơ động. Các hệ thống Bastion-P và Bal bắt đầu được triển khai tại Kuril từ giữa những năm 2010. Bastion-P sử dụng tên lửa chống hạm P-800, trong khi Bal khai thác dòng tên lửa Kh-35, tạo thành các lớp phòng thủ có tầm tác chiến khác nhau nhằm kiểm soát tàu mặt nước tiếp cận khu vực.

Moskva cũng đưa Bastion-P tới đảo Matua ở trung tâm quần đảo Kuril vào tháng 12/2021. Bộ Quốc phòng Nga khi đó cho biết hệ thống có nhiệm vụ giám sát liên tục vùng biển và các eo biển xung quanh. Các lực lượng và trang thiết bị được vận chuyển tới đảo bằng tàu đổ bộ của Hạm đội Thái Bình Dương.

Về phòng không, lực lượng Nga tại Kuril được trang bị S-300V4, một trong những hệ thống phòng không tầm xa hiện đại nhất của Nga bên cạnh S-400 và S-500. S-300V4 bắt đầu được triển khai tại khu vực từ năm 2020, sử dụng khung gầm bánh xích nên có khả năng cơ động cao và hoạt động cùng các đơn vị lục quân trên nhiều dạng địa hình.

Theo Military Watch, S-300V4 có tầm đánh chặn được công bố lên tới 400 km và có khả năng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ phòng không, phòng thủ tên lửa. Nga cũng được cho là đang nghiên cứu khả năng tích hợp thêm năng lực đối phó tên lửa đạn đạo cho hệ thống.

Moskva từng công bố kế hoạch xây dựng thêm 51 hạng mục cơ sở hạ tầng quân sự tại Kuril, trong đó hơn 30 công trình đã hoàn thành.

Quần đảo Kuril do Liên Xô kiểm soát từ trước khi Thế chiến II kết thúc, Nhật Bản cũng tuyên bố chủ quyền với 4 đảo thuộc vùng Nam Kuril và gọi khu vực này là Lãnh thổ Phương Bắc.