Phỏng vấn mà lại... mất tiếng

Phỏng vấn Nhạc sĩ Thao Giang xong là đóng máy. Vui vẻ ra về vì công việc cuối cùng hoàn tất. Ngày hôm sau lên Đài làm hậu kỳ thì phỏng vấn…mất tiếng.

Phỏng vấn Nhạc sĩ Thao Giang xong là đóng máy. Vui vẻ ra về vì công việc cuối cùng hoàn tất. Ngày hôm sau lên Đài làm hậu kỳ thì phỏng vấn…mất tiếng. Choáng.

Vân Chi nói với kỹ thuật viên dựng kiểm tra các “giắc” cắm, đường “linh”, lau bụi lại cho thẻ nhớ, có nghĩa là kiểm tra tất tần tật những chỗ có trên bàn dựng có nguy cơ “mô-ve” dẫn tới tiếng không vào. Sau khi kỹ thuật viên dựng làm tất tần tật những điểm nghi ngờ, tiếng vẫn bặt âm. Chỉ có hình. Hình thì rất đẹp.

Vân Chi rũ người buồn. Rồi nghĩ miên man vì sao lại chua chát thế. Hay là…hôm ấy mình không thắp hương. Lần giở lại. Đúng là không thắp hương. Lần nào quay đền chùa miếu mạo những nơi liên quan thờ cúng Vân Chi cũng thắp ba thẻ hương xin được động máy. Giống như làm nhà động thổ cũng phải thắp hương xin thổ địa cho phép. Mà ở đây lại là thần linh. Dẫu việc làm ấy chỉ là tâm linh. Nhưng cũng cần thiết như khi ta gõ cửa xin được vào nhà ai đó. Mà đây lại là nhà thờ tự của cả vùng. Cũng là một cử chỉ ứng xử văn hóa với di sản thuộc phân khúc tâm linh thôi mà.“Thật muối mặt” - Vân Chi nói thế - khi phải trở lại với Nhạc sĩ Thao Giang xin được ghi hình lại.
Cũng may Nhạc sĩ Thao Giang dễ tính vui vẻ nhận lời ngay. Chuyện của Vân Chi làm tôi nhớ lần lên tham quan Đền Và. Chị cán bộ du lịch nói rằng nơi đây rất thiêng. Đoàn làm phim của Hãng phim Thời sự - Tài liệu lên quay, về xưởng in tráng toàn bộ phim trắng toát không bắt sáng tí tẹo nào. Lần sau lên Đền Và làm lại đoàn làm phim đã làm một cái lễ xin phép, về xưởng in tráng được luôn, hình ảnh đẹp lung linh. Nghe chuyện Vân Chi cười rũ.

Chương trình Vân Chi làm phát sóng trên Kênh VTC10 là chương trình “Di sản Văn hóa” có thời lượng 30 phút. Được chia làm 3 phần. Phần một là thể loại phim tài liệu giới thiệu chung nét đẹp của di sản. Phần hai: “Góc nhìn di sản”, là một cái talk hoặc phỏng vấn về di sản ấy dưới góc nhìn của chuyên gia về nó. Phần ba có nội dung “Di sản và cuộc sống”, đề cập tới ứng xử của con người hôm nay với di sản, bảo tồn và phát triển. Cái talk với Nhạc sĩ Thao Giang bị mất tiếng chính là ông nói trong “Góc nhìn di sản” về chùa Hòe Nhai. Thực ra cái lỗi ấy là lỗi của quay phim thiếu kiểm tra kỹ thuật. Khi tôi còn đi làm phim luôn thủ trong túi một cái tai nghe có “giắc” cắm vào máy quay kiểm tra ngay khi đang ghi hình có tiếng vào mới OK!

Di sản văn hóa có hai loại: Di sản văn hóa vật thể và Di sản văn hóa phi vật thể. Làm phim về di sản văn hóa đòi hỏi người phóng viên phải am tường loại hình di sản cùng kiến thức về di sản. Vân Chi luôn nói những thứ đó trong em còn mỏng. Tuổi trẻ không thể có bề dày hiểu biết về lĩnh vực này được. Tuổi già cũng vậy thôi bởi đó là kiến thức chuyên ngành. Phải đọc, phải học, nghiên cứu qua sách, hỏi chuyên gia cổ học.

Lần Vân Chi làm phim về chùa Huy Văn, cảm xúc của Vân Chi khi ấy mới chỉ là nơi ấy có những điển tích về Lê Thánh Tông, về Nguyễn Trãi và Thị Lộ. Đó chỉ là hồn cốt. Làm phim cũng như viết về đền chùa, trước nhất phải hiểu biết về nghệ thuật kiến trúc tôn giáo phương Đông. Mỗi vùng miền hay triều đại lại có những phiên bản được cách điệu khác nhau. Bởi vậy tạo hình cũng Long - Ly - Quy - Phượng đấy nhưng ở đời Lý khác đời Trần và cũng khác với đời Lê. Các đồ thờ cúng cũng như những tượng thờ cũng được khắc họa tùy từng thợ điêu khắc mỗi thời. Thế thì Vân Chi lúng túng lo ngại là đúng. Nhưng cũng đừng quá lo. “Học dần làm dần tích lũy sẽ quen. Đến một lúc nào đó bỗng nhận ra sao mình gom tích được nhiều thế!” Tôi động viên Vân Chi. Em cười. Mong được thế.

Rồi em kể, lần xuống tỉnh Hà Nam làm phim về chùa Long Đọi. Đã liên hệ trước, kế hoạch bố trí đầy đủ. Ông Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh nhận lời cùng đến chùa Long Đọi trả lời phỏng vấn. Khi xe ê-kíp của Vân Chi tới chùa Long Đọi, thì nhận được điện thoại của ông cáo lỗi vì ông có cuộc họp đột xuất tỉnh triệu tập. Lại chua chát như lần phỏng vấn mà không có tiếng. Thôi cứ làm phần phim giới thiệu nét đẹp của chùa trước. Phần còn lại ngày mai tính. Thì bỗng một giờ sau ông giám đốc đến.

“Có lẽ Vân Chi có thắp dâng hương xin thần linh nên mới gặp may thế”. Vân Chi cười xác nhận là có. Tôi cũng bật cười.

Làm phim về đền chùa có thêm những cái khó khác. Kinh phí phục dựng bối cảnh không được chi nên cứ phải là có gì quay nấy, khó đẹp. Làm phim về đền chùa lại chỉ có những người già. Họ nhiệt tình diễn các cảnh với tấm lòng thành kính di sản nhưng cũng không thể… “quay chay” nhất là phải quay đến giờ…Ngọ. Cũng cần làm cái gì đó để “có chỗ đi lại” như các cụ ngày xưa nói mới phải đạo. Rồi Vân Chi buột miệng “Văn hóa là đói nhất kênh đấy!“

Tôi chia sẻ với Vân Chi. Bây giờ người ta đâu cần đến lên báo lên truyền hình, mà công việc của mình thì lại phải làm. Tôi nhớ lần lên Hà Giang, rình chụp một bức ảnh cô gái Mông gọi điện thoại đi động để nói lên vùng cao bây giờ cũng đã được phủ sóng viễn thông. Nào ngờ cô gái ấy đưa tay ra đòi tiền diễn viên. 20.000 đồng.

Vân Chi như được cởi lòng có người đồng cảm. Em kể lần lên huyện Hữu Lũng Lạng Sơn làm phim hát Sly phải thuê 500.000 đồng. Còn lần lên Mộc Châu quay múa của dân tộc Thái cô phải thuê một đội múa mất 1 triệu đồng. Nhưng chuyện lại có hậu. Làm xong họ thấy hay và vui quá người người kéo đến xem đông chật gian gác nhà sàn. Họ bàn nhau thế nào đó không biết lại làm cỗ thết đãi mình mà chưa cho về. Còn lại hơn 500.000 đồng họ trả lại mình.

“Làm phim múa hát thì Vân Chi không phải thắp hương phải không?” “Không. Nói với họ mình làm phim là để tôn vinh và bảo tồn văn hóa dân tộc Thái trong cộng đồng dân tộc Việt Nam!“

Nguyễn Trang Nhung làm chương trình “Góc cuộc sống” cũng của Kênh VTC 10 lần trước có kể với tôi chuyến đi Hữu Lũng là đi ghép xe với Vân Chi. Bị lỡ cái ông “Sưu tầm văn hóa Cao Lan” đã được Vân Chi “nhường” một phần đề tài “Câu hát Sly tỏ tình”. Nhớ mãi chuyến đi ấy.

Nhóm của Vân Chi có hai người. Mỗi người làm 2 số một tháng. Hơn một năm nay Vân Chi đã làm được 28 số. “May may rủi rủi cùng có cả. Cứ vác máy lên xe là canh cánh bên lòng suốt dọc đường đi”. Chỉ khi nào kết thúc phần tiền kỳ kiểm tra hình và tiếng cùng có cả mới úp mặt vào nhau cùng cười toáng lên.

Nguyễn Khiếu Bảo Châu