Kỳ thú Myanmar

Tôi thích gọi Myanmar là Miến Điện vì nghe nó thâm u, kì bí, phù hợp với những thông tin về đất nước này bao giờ cũng trái chiều, gây tò mò, thắc mắc. Có người bảo Miến Điện tương đương Việt Nam 35 năm trước (khoảng 1976) tức là lúc dân ta còn nhai hạt bo bo thay gạo, mọi hàng hóa trên đời phải mua bằng tem phiếu. Mấy chú bộ đội trong Nam về Bắc còn tòng teng cái khung xe đạp và con búp bê nhựa sau ba lô...

Tờ thông báo du lịch Miến Điện của Ami tour nhắc nhở quý khách có thể mang theo mỳ gói hoặc mắm ruốc đề phòng ăn không hợp khẩu vị.Ở Răng Gun 19 giờ là đóng cửa, quý khách không nên ra ngoài một mình...

Bởi vậy khi máy bay tiếp đất Răng Gun, tôi, trong bụng không yên... Càng thêm sợ khi làm thủ tục nhập cảnh thấy nhà ga tối om, cúp điện! Đến hồi máy nổ chạy lên thì ơ kìa,nhà ga họ lộng lẫy không kém chi Nội Bài và Tân Sơn Nhất, chưa nói là hơn. Riêng tấm thảm hoa ở phòng đợi dài 110 mét, rộng 11 mét tuyệt đẹp (không có chỗ nối) đã làm các con dân đất Việt thầm phục. Các sân bay xứ mình không nói làm gì, phòng đợi ở sân bay Bangkok (cách đây 10 năm) hay sân bay Bắc Kinh, Thượng Hải cách đây 5 năm tôi chưathấy tấm thảm lót nền sang trọng thế.

Dạo phố ở Răng Gun

Bữa ăn tối đầu tiến đến Răng gun ở nhà hàngBangkok Kitchen tuyệt ngon. Chỉ riêng mấy loại nước chấm, các bà nội trợ khó tính Hà Nội đã khen rối rít. Bốn ngày, bốn bữa ăn sáng, tám bữa ăn chính chưa thấy vịkhách Việt Nam nào kêu không hợp khẩu vị. Ngủ đêm ở khách sạn Royal Park 4 sao sang trọng và tiện nghi.

19 giờ đèn điện ngoài phố sáng trưng, xe tắc xi mời đi dạo phố, không dám đi vì ngôn ngữ bất đồng, vả lại xe họ không có đồng hồ đếm cây số, chỉ áng chừng để tính tiền. Cả thành phố chưa thấy cây xăng nào, nghe bảo các chỗ đổ xăng người ta xếp thùng, phuy, cao lêu nghêu, người bán đong từng xô đổ vào ô tô, bên cạnh đó có nơi nhà hàng ăn uống vẫn lửa đỏ từngbừng.

6 giờ sáng ngày đầu tiên ở Răng Gun tôi rủ một anh bạn xách máy ảnh đi dạo phố coi thử cảnh vật xứ người ra sao. Quái lạ, trời sáng trưng rồi mà sao phố xá vẫn đóng im ỉm? Hoá ra, với người Miến lúc đó mới 5 giờ 30. Giờ họ chậm hơn giờ mình nửa tiếng. Định về lại khách sạn thì thấy một anh Miến đạp chiếc xe đi ngược chiều. Nóiđạp xe nhưng chiếc xe ấy không hẳn là xe đạp, mà là một thứ “xi đờ ca” chạy bằng cơ bắp.

Ngoài phần xe đạp thông thường ra, người ta gắn vào (bên phải người lái) một cái thùng để chở khách. Tôi ra hiệu dừng xe và chễm chệ ngồi vào thùng. Anh chàng Miến khom lưng, guồng chân, nói một tràng líu ríu, chằc là hỏi “ông đi đâu”. Xe lăn bánh được một đoạn, tôi ra hiệu dừng xe, đưa cho anh lái một đô la, nhảy vội xuống đất. Anh chàng kia không ra mừng, không ra ngạc nhiên, đạp xe đi, ngoái lại nói một tràng líu ríu, có thể là cảm ơn, cũng có thể bảo chụp hình cả người lẫn xe người ta mà trả có một đô, đồ keo kiệt!

Có anh đi Miến Điện về khẳng định chắc như đinh đóng cột: Con gái Miến ra đường trang điểm bằng vôi bột xoa lên má. Khiếp! vôi bột mà xoa lên má thì bỏng da, hỏi còn gì là má nữa.Ấy thế màcác cô rao bán hàng lưu niệm ở nơi đông khách du lịch hai má cứ trắng xóa như hề tuồng. Chả nhẽ da mặt mấy em Miến này chịu được vôi bột?Cho đến khi vào khách sạn Kyaik Hto (trên đỉnh núi cao 1200m so với mặt biển) mới biết thứ bột trắng ấy được mài từ thân cây thanaka (chỉ có ở Miến Điện). Khúc gỗ thanaka bằng cái cốc vại mài lên đá với nước lả. Dung dịch thu được trắng đục như sữa, xoa lên da chống được tia tử ngoại mặt trời và làm trắng da. Khổ! Nào có thấy em nào trắng, em nào em nấy da dẻ cứ như đồng điếu đấy thôi.

Trong số những vật phẩm tôi mang về tặng bà xã có một phiến gỗ thanaka và một cái đĩa đá mài hình tròn. Sau khi nghe tôi thuyết trình về công dụng trang điểm của nó, bà xã nguýt dài: Ôi dào, trang với chả điểm kiểu này thì… có mà dở hơi.

Nếu mô tả thành phố Răng Gun với dân số gần 5 triệu người thìphải dùng nhiều phụ từ “rất”. Người Anh trước đây có tầm nhìn thế kỉ, quy hoạch rấthợp lý, nhiều đường phố đến 8 làn xe, xe con chạy như mắc cửi nhưng toàn xe rất cũ kĩ.Nhiều kiến trúc tuyệt đẹp nhưng bên trong thì lại bệ rạc nhếch nhác.

Khách sạn RoyalPark rất sang trọng nhưng cách đó không xa các chàng trai đóng khố chơi cầu mây ngay trên lề đường. Nhiều nhà hàng kế tiếp nhau đặt máy điện trên lề phố, hễ mất điện là hàng loạt máy nổ ầm ĩ, khói bụi mù mịt phố phường. Nơi trang nghiêm, chúng sanh quỳ lạy tam bảo, nhưng cạnh đó có ngườingủ trưa, ngáy như sấm. Có vị cao hứng ngủ đêm trên hè phố... cho đến gần trưa hôm sau. Người ta rào luôn hè phố bằng lưới B40 để lấy chỗ bán hàng.

Tất cả sự lộn xộn trên phố xá cứ điềm nhiên diễn ra nhưng tuyệt nhiên không thấy công an cảnh sát nhắc nhở gì, riêng với cây gỗ TẾCH thì chính quyền Miến Điện có một chính sách thuộc loại lạ lùng hiếm thấy trên thế giới. Cây tếch là một loài cây thân gỗ lớn, cao tới 30-40mét, đường kính 0,6- 0,8 mét, rụng lá vào mùa khô. Quê hương cây tếch ở Thái Lan, Ấn Độ, Miến Điện. Khoảng 70% gỗ tếch sử dụng trên thế giớixuất xứ từ Miến Điện.

Gỗ tếch màu vàng sẫm hay xám hơi nâu, thớ to, mịn,không cong vênh nứt nẻ,không bị mối mọt, nấm mốc phá hoại, chịu được nước mặn. Gỗ tếch dùng đóng tàu thuyền, toa xe, bàn ghế, làm lâu đài, làm cầu vượt sông, báng súng, vợt bóng bàn...Với loại cây “xóa đói giảm nghèo” như vậy nhưng chính quyền cấm tiệt dân trồng. Bất cứ cây tếch ở hang cùng ngõ hẽm nào trên đất Miến cũng đều do nhà nước trồng và quản lý. Anh Cô Cô cho hay, ai làm gãy một cây tếch chỉ bằng cổ tay phải đi tù 3 tháng, còn nếu hạmột cây tếch trưởng thành thì coi chừng tù chung thân. Nếu người Miến Điện đọc được mẩu tin như mẩu tin sau đây trên Baomoi.com

“Nhiều hộ ở ấp 9 xã Gia Canh (huyện Định Quán) đã lén lút triệt hạ hàng chục hécta rừng gỗ tếch bằng cách băm chặt xung quanh gốc rồi đổ hóa chất diệt cỏ cực mạnh vào để lấy đất làm rẫy…” chắc họ ngạc nhiên không kém gì chúng ta biết được xứ họ hễ đụng vào cây gỗ tếch là vào tù từ 3 tháng cho đến ...mọt gông.

Cả nước ăn trầu

Theo các nhà Trầu học thì tập tục ăn trầu phổ biến ở vùng nhiệt đới châu Á và châu Đại Dương. Quốc đảo Đài Loan khoảng 25 triệu dân mà có tới 20% dân số ăn trầu. Cả nước mỗi năm chi ra 3 tỷ USD để nhai nhai, nhả nhả, một thứ chẳng ngon lành béo bổ gì. Thế nhưngđứng đầu thế giới về vụ ăn trầu phảỉ là dân Miến Điện.

Từ nông thôn cho chí thành thị, hang cùng ngõ hẽm nào cũng có người bán trầu, gặp 10 người thì đã có tới 4, 5 người nhai trầu bỏm bẻm. Cách tiếp thị trầu của người Miến khác xa người Đài Loan. Các em “Tây Thi bán trầu hút khách” xứ Đài có chiêu câu khách ngoạn mục: Áo mỏng liền váy ngắn, cúc cài chiếu lệ, “quên” mặc nội y, anh nào mua đủ 100 Đài tệ trầu cau thì em cho xem luôn vòng 1... Người Miến không thế, trầu bày ra đấy, ai cần thì mua không thì thôi, chẳng đon đả mời chào, không nói lời đưa đẩy.

Nhìn vào một vài quầy bán trầu tôi chỉ thấy trầu không, vôi, một hộp không nắp đựng vai (từ cây gỗ gì đó đẽo ra) còn 7 hộp khác có lẽ là cau khô, vỏ chay, vỏ quạch, vỏ trầm, rễ sen, là những thứ người ăn trầu nói chung vẫn dùng. Có thể có thêm đinh hương và đậu khấu là hai món người Miến khoái xài như các nhà Trầu Học nói tới. Bàn dân thiên hạ ăn trầu thì không nói làm gì, đằng này chú cảnh sát giao thông cũng ăn trầu khi đang thi hành công vụ (ảnh dưới).

Tay phải chú cầm roi điện, tay trái cầm bộ đàm. Đang tả xung hữu đột điều khiển người đi đường thì bỗng chú ta dừng lại, nhổ toẹt bã trầu xuống đường. Nhè lúc này tôi giơ máy ảnh lên, chú ta quay tít cây roi điện và hô to: No photo. No photo! Tôi đành tiu nghỉu rút êm nhưng vẫn ghi nhanh được cảnh chú vào quán trầu mua tiếp 5 miếng, cho vào bao ni lông, đút túi quần để dành ăn tiếp.

Người Việt ta ăn trầu chưa đến mức nổi tiếng thế giới, nhưng đã có một nền Văn hoá Trầu mang bản sắc Việt rất độc đáo, với sự tích trầu cau bi thương và cảm động, với tâm sự của dân gian: Miếng trầu là đầu câu chuyện. Thương nhau cau sáu bổ ba, ghét nau cau sáu bổ ra làm mười. Rồi những nhà thơ viết về trầu: Xóm làng đã đỏ đèn đâu, chờ em ăn giập miếng giầu em sang (Nguyễn Bính). Các cụ ông say thuốc, các cụ bà say giầu, còn con trai con gái chỉ nhìn mà say nhau. Vậy thì xài trầu tầm cỡ nước Miến Điện hẳn phải có một nền Văn Hoá Trầu cực kì phong phú không kém gì người Việt, chưa nói là hơn.

Hiềm nỗi Chính Phủ nước này chủ trương bế quan toả cảng, các nhà báo, nhà nghiên cứu không được tự do vào đó hành nghề. Văn học dân gian Miến chưa có ai dịch thuật giới thiệu.

Cả nước đi chùa và xây chùa…

Đến Miến Điện là đến xứ Chùa, mật độ chùa ở đây dày đặc nhất thế giới. Có vẻ như công việc của người Miến là xây chùa và đi... chùa!Anh Cô Cô hướng dẫn du lịch cho hay người lao động chân tay mỗi tháng thu nhập khoảng 50 đô, người ngồi bàn giấy 100 đô,ấy vậy mà họ còn tiết kiệm được để mua vàng dát lên tượng Phật hoặc dát lên tháp chùa.

Ở Miến có hai loại kiến trúc để thờ Phật ấy là đền và chùa. Đền có kiến trúc gần giống chùa Việt, tức là rỗng lòng, trong đó có nhiều gian thờ phật. Còn cái gọi là chùa Miến Điện thì khác xa chùa Việt Nam.Chùa Miến gồmmột tháp cao chót vót, đặc quánh, không có cửa cho ngườivào. Chung quanh tháp lớn có vô số tháp nhỏ, lòng tháp nhỏ là một cái hộc trong đó đặt tượng Phật.

Chùa Shwedagon (chùa vàng) ở Răng Gun có tháp cao 98 mét, đường kính chân tháp 300 mét, được dát 90 tấn vàng. Chùa gồm 1000 đơn thể kiến trúc, tức là chung quanh cái tháp chính ấy có tới 1000 tượng Phật. Có điều lạ, chùa Miến không có hệ thống sư như chùa Việt, sư chỉ có ở tu viện. Một số sư có mặt ở chùa chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ chứ không thỉnh chuông gõ mõ, sớm tối tụng kinh niệm Phật như sư ở chùa Việt ta.

Luật lệ Miến cho phép người ta có thể trèo lên đền, chứ tuyệt đối không được trèo lên chùa. Mà cho trèo cũng chẳng được, vì tháp nhẳn thín, vàng chóe, chân tay bám víu vào đâu? (Vậy mà gần đỉnh tháp vẫn có sắt nhọn chĩa ra chung quanh có lẽđề phòng kẻ xấu lấy cắpkim cương ngọc quý trong đó?) Độc đáo hơn cả là chùa Kyaikhtiyo ở bang Mon.

Chùa là một khối đá vô cùng lớn nằm cheo leo trên một mỏm đá khác của đỉnh núi. Trên khối đá này người ta xây tháp, lưu giữ ngọc quý,xá lợi Phật, hai sợi tóc của Đức Thích Ca. Giữa hai khối đá hoàn toàn không có chất dính kết gì.Nhìn vào “chùa”, ta có cảm giác chỉ xô nhẹ là đổ. Có bài viết bảo chùa được xây dựng thời Phật đang tại thế, tức là nói ngọn tháp trên khối đá kia được dựng lên các nay khoảng 2500 năm.

Còn việc khối đá nọ chồng lên cheo leo trên khối đá kia là tuyệt phẩm của bàn tay tạo hóa, không biết mấy triệu triệu năm mà kể... Người Miến tin vào phép lạ của hai sợi tóc Phật, nhờ hai sợi tóc níu giữ mà khối đá chùa vững vàng trong bão tố.

Nhà sư Thích Nhất Điển có nhiều thông tin về những sợi tóc Phật Thích Ca. Ông cho hay, cách Bồ Đề Đạo Tràng (ở Nê Pan, nơi Phật ngồi đại định mà thành đạo) không xa về hướng đông, có một trụ đá lớn, trên đó khắc những dòng chữ bằng tiếng Sanskrit và tiếng Anh như sau: “Sau tuần lễ thiền định thứ ba, sau khi đức Phật thành đạo, Ngài đã gặp hai thương nhân Miến Điện đến đây cúng dường bánh làm bằng gạo và mật ong. Tiếp đến họ xin quy y Phật và quy y Pháp (vì lúc đó Tăng già chưa thành lập)”. Năm 2003, chính thầy Thích Nhất Điển dịch từ Hán văn ra quốc ngữbài “Đại Đường Tây Vực ký” do ngài Huyền Trang biên khảo.

Bài ký này kể lại chuyện hai thương nhân Miến Điện được diện kiến đức Phật như lời lẽ trên trụ đá đã mô tả, và thêm vào “Sau khi quy y, họ xin Ngài có vật gì cho họ mang về quê hương làm kỷ niệm. Đức Phật đưa hai tay lên đầu vuốt xuống một nắm tóc trao cho hai thương nhân người Miến...” Cái nắm tóc ấy nghe đâuđúng chẵn 10 sợi. Vua Miến lập tức cho xây chùa Kyaikhtiyo, lưu giữ ở đó 2 sợi, lại cho xây chùa Shwedagon (chùa vàng) ở Răng Gun (cách Kyaikhtiyo 200 cây số) và lưu giữ ở đó 8 sợi. Huyền thoại ấy làm tăng sự thiêng liêng huyền bí của hai ngôi chùa Miến.

Hậu thế vẫn tạc tượng Phật có đầu tóc xoắn tít, làm tôi nhiều lần cứ tự hỏi tại sao các đệ tử Phật đều: “Đầu thì trọc lóc áo không tà” mà đức Phật lại để tóc.

Trên con đường dốc rợp cây xanh(phải đi cáng) lên chùa Kyaikhiyo có rất nhiều nhà sư khất thực. Các ngài đầu trần, chân đất, đắp thượng y màu vàng hoại sắc, đầu cúi đủ một tầm nhìn, cổ đeo túi đựng bình bát lòng thòng ngang bụng. Các vị đi khoan thai, khuôn mặt bình thản, không ra buồn, không ra vui, dẫu chỗ đông người mà như không nhìn thấy ai, thỉnh thoảng dừng lại trước trú xứ chờ thí chủ bố thí với dáng dấp kẻ ăn xin.

Thế đấy, khất thực với phái tu Nam Tông thuộc về pháp Chánh mạng (một nhánh của Bát chánh đạo) nhằm nuôi sống tấm thân tứ đại, phù hợp giới luật và tuỳ thuận với Phật pháp. Luật tạng cấm người tu hành xuất gia dùng tiền, nhưng người bố thí cho tiền vào bình bát thì sư không từ chối, thậm chí có vị còn cườitươi.

Luật tạng cũng cấm người khất thực lên tiếng xin xỏ. Nhưng kìa ! Có tiếng khánh kêu keng keng, lại nghe như có tiếng trẻ nhỏ đọc Chú Đại Bi… A! Đây rồi! Một nhóm sư choai choai, đi đầu nhóm là một ông sư bé tẹo, có lẽ 8, 9 tuổi gì đó. Ông này gặp chúng sanh thì tay trái giơ khánh lên, tay phải vung dùi gõ 6 tiếng, cứ hai tiếng liền nhau làm một nhịp.

Dứt tiếng khánh, ông đọc một tràng tiếng Miến có nhiều nguyên âm “a” mà tôi nghe như là chú Đại bi vậy. Khác vớicác đồng tu đi sau, nhà sư tí hon này không mang bình bát, chúng sanh bố thí tiền và mọi thứ vào túi vải. Nhiều người cho thế là không đúng bài khất thực. Ông và cả nhóm đi rồi mà tôi cứ mãi nhìn theo…

Lại nhớ xưa kia có vị sư hành thiền, ông sợ giẫm chết các con vật dưới chân nên khom người, đưa cây chổi quét sạch đoạn đường sắp bước chân vào. Cứ thế, ông đi hết chặng đường cần đi. Mọi người thấy vậy ngưỡng mộ và kính trọng lắm. Nhưng ngày nay, nếu có một nhà sư hành thiền trên đường Sài Gòn như thế thì thiên hạ cho đầu óc thầy có vấn đề. Ô tô, xe máy, như nước lũ thế kia sẽ sát sinh thầy trước khi thầy sát sinh các con vật dưới bàn chân.

Tức là sát sinh trong đạo Phật đã có phần cải biên. Vậy ông sư bé tẹo kiamang túi vải thay vì bình bát thì có chi lạ? Với lại, hai tay thầy mắc sử dụng chiếc khánh thì còn tay đâu để giữ cái bình bát? Chưa nói chiếc bình bát to tổ bố thế kia thì thầy mang làm sao cho nỗi.

Xe ở Răng Gun

Đã từng ở trong ngành giao thông nên tôi có rất nhiều dịp đi xe buýt ở xứ mình cũng như xứ người. Anh thiết kế ra chiếc xe buýt đã tính được khoảng cách từ xe xuống đường sao cho các cụ ông, cụ bà, cho các nàng mang bầu, mang bì, lên xuống dễ dàng. Bởi vậy tôi rất ngỡ ngàng khi thấy anh phụ lái người Miến trước khi mở cửa xe cho khách lên, xuống, còn đặt thêm chiếc ghế gỗ vào dưới bậc xe, làm cho khách hết còn cảm giác đang lên cao hay xuống thấp. Xong rồi, anh đứng ra một bên cười rất tươi, trao cho mỗi khách một chiếc khăn lạnh, hoặc một chiếc ô nếu là trời mưa.

Vào toilet nhà hàng Kyaw swa ở Bogo cách Răng Gun 100 cây số (về phía nam) càng thấy sự chu đáo của người Miến hơi… lạ! Chỗ nam giới vào đã có hình vẽ bán thân người đàn ông mặc vét, thắt cà vạt, đội mủ phớt. Ở chỗ phụ nữ vào đã có hình vẽ bán thân người đàn bà tóc phi dê, mặc áo đầm. Người mù chữ của bất cứ dân tộc nào nhìn vào đó cũng biết phải đi vào phía nào cho đúng. Thế nhưng, ở cửa ra vào vẫn có thêm một chàng trai ăn mặc lịch sự dang tay khi chỉ sang buồng nam, khi chỉ sang buồng nữ, cứ như chú cảnh sát giao thông đang thi hành công vụ ngoài đường phố. Khác chăng là, chú này không trang bị roi điện cùng máy bộ đàm như chú kia.

Xe buýt đi cách Răng Gun 200 cây số thì dừng lại ở một vùng nhà dân. Anh chàng Cô cô thông báo: “Mời quý vị xuống và lên xe chuyên dụng, xe này sẽ chạy 11 cây số đường rừng, sau đó các vị đi bộ chừng 3 cây số đường dốc thì đến đỉnh núi có chùa Kyaikhiyo. Ai không đi bộ thì chi tiền thuê cáng”.

Xe chuyên dụng là xe tải không trần, ghế ngồi là các thanh gỗ đặt ngang. Xe chạy như bay, bất kể đường dốc hay đường gấp khúc tay áo. Các thượng đế tha hồ xiêu bên này, vẹo bên kia, cứ như ràng rào bị bão. Một cô gái Hà thành nôn oẹ tứ tung, anh chồng ôm vợ vào lòng vuốt ve dỗ dành cứ như xi nê tình ái. Đội trưởng cáng tuyên bố: Cứ 4 anh Miến khiêng một anh (chị) Việt, 16 du khách vị chi 64 anh phu cáng. Từ thuở cha sinh mẹ đẻ đến nay, 16 vị này lần đầu được đi cáng, thoạt tiên ai cũng ngỡ ngàng, nhưng rồi quen ngay. Mấy anh cáng khôn lắm, nhè chỗ người ta bán coca, hay bò húc, để hạ cáng giải lao.

Các “quan ông”, “quan bà” thấy người khiêng mình chân nam đá chân chiêu, thở hổn hà hổn hển, nước trầu bắn ra tung toé thì thương, mời giải khát cho lại sức. Tính ra tiền giải khát bằng tiền thuê cáng. Trước khi chia tay nhau, có vị khách còn cho mỗi anh phu cáng một đô la. Thế mà có chú còn ngoẹo đầu xin thêm cho kỳ được.

Vì sao Miến Điện vẫn nghèo?

Có thể bạn sẽ hỏi: Tại sao Miến Điện rộng gấp đôi nước Việt, đất đai màu mỡ, tài nguyên dồi dào, dân số chỉ hơn nửa Việt Nam, có một quá khứ vàng son làm thế giới nể phục, lại nghèo nàn chậm tiến hơn nhiều nước Đông Nam Á. Anh Cô Cô người Miến hướng dẫn viên du lịch đã trả lời câu hỏi đó không chút dè dặt: “Thể chế chính trị Miến Điện nhiều năm do quân đội nắm giữ, họ dựa vào súng đạn, đàn áp nhiều cuộc nổi dậy đòi tự do và dân chủ của dân chúng và tăng lữ, đẩy Miến Điện một thời thịnh vượng trở thành một nước nghèo nàn, xứ sở của sự sợ hãi…

Bulukhin