Không thu quỹ phụ huynh, lạm thu liệu có hết?

Dự thảo của Bộ GD&ĐT hướng tới việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không trực tiếp thu, quản lý tiền và không lập quỹ. Nhưng bỏ quỹ liệu có đủ để giải quyết bài toán lạm thu?

Không thu quỹ, lo “tự nguyện” thành quỹ

Theo hướng tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 55/2011, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ và không hình thành quỹ riêng. Việc thay đổi cơ chế này nhằm phòng ngừa lạm thu, bảo đảm tính tự nguyện, công khai, minh bạch. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động tại các trường, một câu hỏi đặt ra là: nếu không còn quỹ chung, phụ huynh sẽ đồng hành với các hoạt động của học sinh thế nào?

Ngay tại các cuộc họp đầu năm, câu chuyện đóng góp cho hoạt động của lớp vẫn là vấn đề được phụ huynh quan tâm. Một phụ huynh kể, khi lớp bàn các khoản dự kiến thu chi cho năm học, người này đề nghị bỏ việc tặng quà giáo viên vào dịp 20/10 và 8/3.

Tuy nhiên, nhiều phụ huynh phản đối với lý do: “Năm nào cũng làm, lớp nào cũng thế, không tặng thì không yên tâm”. Cuối cùng, đề xuất không tặng quà trở thành ý kiến thiểu số.

Câu chuyện cho thấy, áp lực đóng góp không nhất thiết chỉ đến từ một khoản “quỹ” chính thức. Ngay cả khi không có quỹ chung, tâm lý số đông hoặc những thói quen đã hình thành trong lớp học vẫn có thể khiến phụ huynh cảm thấy khó nói “không”.

Chị Nguyễn Thị Hoài Thu, phụ huynh Trường THCS Trần Duy Hưng, Hà Nội, cho rằng điều quan trọng là phải công khai, minh bạch để phụ huynh biết rõ khoản nào là khoản thu theo quy định, khoản nào là tự nguyện và cách thức đóng góp được thực hiện như thế nào.

Theo chị Thu, với những khoản được xác định là tự nguyện thì phải đúng nghĩa tự nguyện, không để phụ huynh cảm thấy mình bắt buộc phải đóng. Bản thân chị chủ yếu quan tâm đến việc các khoản thu tại trường của con được thông tin rõ ràng, hợp lý để phụ huynh có cơ sở theo dõi và trao đổi khi cần.

Tại Trường THCS Trưng Vương, Hà Nội, bà Nguyễn Cẩm Thanh, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cũng cho rằng câu chuyện này cần được nhìn từ thực tế hoạt động của học sinh. “Phụ huynh rất nhiệt tình, nhiều khi họ tự nguyện ủng hộ nhau để tổ chức hoạt động cho các con. Nhưng nếu đã quy định không thu quỹ thì phải quán triệt rõ, không được thu, kể cả dưới hình thức phụ huynh tự nguyện đóng góp để hình thành một khoản quỹ chung”, bà Nguyễn Cẩm Thanh nói.

Theo bà Thanh, điều phụ huynh quan tâm là nếu không còn quỹ chung thì những hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm hay các chương trình dành cho học sinh sẽ được tổ chức ra sao. “Nhiều phụ huynh băn khoăn, nếu không có khoản quỹ này thì các hoạt động cho các con sẽ tổ chức thế nào, có bảo đảm được các hoạt động ngoại khóa hay không. Bản thân nhà trường cũng phải băn khoăn về việc làm thế nào để vừa đúng quy định, vừa bảo đảm hoạt động cho học sinh”, bà Thanh cho biết.

Một hướng có thể thực hiện là phụ huynh hỗ trợ trực tiếp cho từng hoạt động cụ thể, thay vì đóng tiền vào một khoản chung. “Ví dụ một sự kiện như Tết Trung thu sắp tới, phụ huynh có thể tự nguyện hỗ trợ bằng những việc cụ thể: người mua bánh, người mua nước, người hỗ trợ trang trí. Bố mẹ có gì, muốn làm gì để tặng các con thì có thể tặng cái đó, chứ không phải thu một khoản tiền rồi đưa vào quỹ chung”, bà Thanh chia sẻ.

Nhưng ngay cả cách làm này cũng đặt ra những tình huống cần được hướng dẫn rõ. Nếu phụ huynh tự nguyện đóng góp cho một hoạt động nhưng số tiền nhận được cao hơn nhu cầu thực tế, khoản còn lại sẽ xử lý thế nào khi Ban đại diện không được giữ quỹ? Đây là vấn đề cần có hướng dẫn rất rõ để nhà trường và phụ huynh biết cách thực hiện.

Từ góc độ nhà trường, bà Thanh cho rằng khi có quy định chính thức, việc thông tin phải được thực hiện thống nhất tới giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh, tránh tình trạng mỗi lớp hiểu và vận dụng một cách. “Ngay khi có các quy định, nhà trường phải triển khai tới giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh. Dù chưa phải là văn bản chính thức thì cũng cần thông tin rõ để mọi người hiểu và thực hiện thống nhất”.

Thực tế tại TP.HCM cho thấy không có quỹ phụ huynh không đồng nghĩa với việc cha mẹ học sinh đứng ngoài các hoạt động của nhà trường. Trường THCS Nguyễn Văn Luông, phường Bình Phú, TPHCM, đã 8 năm không thu kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, không kêu gọi kinh phí tài trợ và không vận động phụ huynh mua sắm cơ sở vật chất cho lớp, cho trường. Nhà trường cho biết các hoạt động cơ bản được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn thu hợp pháp.

Thay vì đóng góp tiền, phụ huynh tham gia bằng chuyên môn, như hỗ trợ tư vấn pháp luật, chăm sóc sức khỏe cho học sinh. Một số trường khác cũng không thu tiền để trang trí lớp hoặc tổ chức hoạt động ngoại khóa; với những dự án cụ thể, phụ huynh có thể tự mua vật liệu để hỗ trợ học sinh.

Những cách làm này cho thấy sự đồng hành của phụ huynh có thể được thực hiện theo nhiều cách, không nhất thiết phải thông qua một khoản quỹ chung. Tuy nhiên, khi không còn quỹ, cơ chế để phụ huynh hỗ trợ cũng cần được quy định đủ rõ để tránh việc những khoản đóng góp nhỏ lẻ dần trở thành một hình thức quỹ mới.

Bỏ quỹ, nhưng phải rõ cách hỗ trợ

Theo hướng tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 55/2011, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ và không hình thành quỹ riêng. Các khoản hỗ trợ có thể thực hiện bằng hàng hóa, dịch vụ, thanh toán trực tiếp hoặc hình thức hợp pháp khác.

Điểm cốt lõi của thay đổi là không còn cơ chế để Ban đại diện đứng ra thu và quản lý một khoản tiền chung. Dự thảo đồng thời phân định giữa hỗ trợ tự nguyện cho hoạt động của Ban đại diện với tài trợ cho cơ sở giáo dục.

Theo Bộ GD&ĐT, việc chỉnh sửa theo hướng này nhằm bảo đảm tính tự nguyện, công khai, minh bạch và phòng ngừa lạm thu. Tuy nhiên, dự thảo chưa phải là quy định đã có hiệu lực; nội dung vẫn đang được hoàn thiện sau quá trình tiếp thu ý kiến.

Vấn đề được đặt ra là sau khi bỏ quỹ, nhà trường và phụ huynh cần cách thức thống nhất để thực hiện các hoạt động dành cho học sinh. Nếu một phụ huynh mua bánh cho Trung thu, người khác hỗ trợ nước uống, người khác cung cấp dịch vụ hoặc trực tiếp thanh toán một khoản chi, cần xác định rõ ai đề xuất, ai tiếp nhận, sử dụng vào đâu và công khai thế nào.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ việc phụ huynh tự nguyện hỗ trợ một hoạt động cụ thể với việc vận động nhiều phụ huynh đóng tiền rồi giữ lại để sử dụng cho các hoạt động khác. Nếu không làm rõ ranh giới này, việc bỏ quỹ có thể chỉ khiến tên gọi thay đổi trong khi áp lực đóng góp vẫn tồn tại.

Một giáo viên cũng cho rằng điều quan trọng không phải là ngăn phụ huynh tham gia các hoạt động của học sinh, mà là tạo cách thức để sự nhiệt tình ấy được thực hiện đúng quy định. Điều quan trọng là phải có cách để sự nhiệt tình đó được thực hiện đúng, thực sự tự nguyện, minh bạch và không biến thành việc thu quỹ.

Với phụ huynh, một cơ chế rõ ràng cũng giúp giảm tâm lý phải đóng góp theo số đông. Khi biết khoản nào là trách nhiệm của nhà trường, khoản nào được phép hỗ trợ và hỗ trợ bằng cách nào, phụ huynh sẽ có cơ sở để tham gia hoặc từ chối mà không phải lo mình trở thành người “khác biệt” trong lớp.

Như vậy, câu chuyện bỏ quỹ phụ huynh không chỉ là bỏ một khoản thu. Điều quan trọng hơn là sau khi bỏ quỹ, cơ chế phối hợp giữa gia đình và nhà trường phải đủ rõ để phụ huynh vẫn có thể đồng hành với học sinh, nhưng sự tự nguyện không bị biến thành khoản thu bắt buộc dưới một hình thức khác.

Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 55/2011 hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Cách thức cụ thể để tổ chức hoạt động và tiếp nhận các khoản hỗ trợ sẽ cần được hướng dẫn rõ khi quy định chính thức được ban hành.