Khi Gen Z bắt đầu 'gánh' việc làng

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, các thôn, tổ dân phố trên cả nước bước vào giai đoạn vận hành mới với địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn và khối lượng công việc lớn hơn. Cùng với những cán bộ nhiều năm gắn bó với cơ sở, lớp cán bộ trẻ thuộc thế hệ Gen Z cũng bắt đầu đảm nhận những vị trí quan trọng.

Trưởng thôn 21 tuổi

Với một số cán bộ trẻ, thử thách ấy đến ngay khi họ được giao trọng trách ở cơ sở. Đoàn Văn Ngọc là một trường hợp như vậy. Sinh năm 2005, ngay sau khi tốt nghiệp THPT, Ngọc lên đường thực hiện nghĩa vụ quân sự và được kết nạp Đảng trong thời gian tại ngũ. Chưa đầy nửa năm sau ngày xuất ngũ, anh được cấp ủy và Nhân dân tín nhiệm giao nhiệm vụ Trưởng thôn Kênh (xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình).

Thôn Kênh được thành lập sau khi sáp nhập hai thôn Đông Bắc Đồng và Đông Kênh, hiện có 729 hộ với 2.728 nhân khẩu. Ở tuổi 21, Ngọc trở thành người đứng đầu một khu dân cư mà phần lớn người dân đều lớn tuổi hơn mình.

“Trước giờ nhắc đến trưởng thôn, mọi người thường nghĩ đến hình ảnh các bác 50-60 tuổi. Khi tôi nhận nhiệm vụ, cũng có người nói: ‘Sao lại để thằng ranh con này làm?’, ‘Liệu nó có làm được việc không?’”, anh Ngọc kể.

Anh không mất nhiều thời gian để giải thích về tuổi tác. Cách duy nhất để trả lời những nghi ngại ấy, theo anh Ngọc, là bắt tay vào việc. Và công việc đầu tiên nhanh chóng cho anh hiểu trưởng thôn không phải một chức danh có thể “học” trong vài ngày.

Chỉ 6 ngày sau khi nhận nhiệm vụ, anh Ngọc lần đầu phải đứng ra làm Trưởng ban lễ tang cho một người trong thôn. Đó cũng là lần đầu chàng trai 21 tuổi đứng trước rất đông người để đọc điếu văn.

“Lúc đó hồi hộp lắm, tôi đọc còn bị vấp”, anh Ngọc nhớ lại.

Ngay khi nhận tin có người qua đời, anh tìm đến những trưởng thôn cũ để hỏi từng việc: Ban lễ tang gồm những ai, mỗi người phụ trách phần nào, trình tự tổ chức ra sao, điếu văn cần viết thế nào. Các bác không chỉ hướng dẫn mà còn chia sẻ cả những kinh nghiệm đã tích lũy qua nhiều năm làm công việc ở cơ sở.

Anh Ngọc mang những lời chỉ dẫn ấy về, tự soạn điếu văn trong hai ngày rồi tập đọc. Lần đầu còn lúng túng, đến lần thứ hai anh dành nhiều thời gian hơn để đọc đi đọc lại, tự sửa từng đoạn.

Một lễ tang khiến Ngọc nhận ra khoảng cách giữa việc “được giao nhiệm vụ” và việc thực sự làm được nhiệm vụ lớn đến thế nào. Nhưng đó mới chỉ là lần đầu anh phải tự mình xử lý một công việc mà trước đây chưa từng trải qua. Những cuộc họp sau đó tiếp tục đặt chàng trưởng thôn 21 tuổi vào những tình huống không hề dễ dàng.

Trong cuộc họp đầu tiên, điều khiến Ngọc bối rối không phải nội dung cuộc họp mà là cách xưng hô. Trước mặt anh là những người đáng tuổi bác, tuổi chú, thậm chí tuổi ông.

Một trưởng thôn mới 21 tuổi đứng lên điều hành cuộc họp, nếu xưng “cháu” thì quá nhỏ bé, nhưng nếu xưng hô không khéo lại dễ tạo cảm giác thiếu tự nhiên.

“Lúc đầu tôi xưng ‘cháu’ với các bác, các ông. Sau này tôi chuyển sang xưng ‘tôi’ và gọi ‘các đồng chí’”, anh Ngọc nói.

Để chuẩn bị cho những cuộc họp sau đó, anh tìm đến các trưởng thôn, bí thư chi bộ cũ để hỏi cách tổ chức, cách lựa chọn nội dung, cách trình bày sao cho ngắn gọn, dễ hiểu. Về nhà, Ngọc tiếp tục nghiên cứu, tự tổng hợp lại những ý chính rồi mới bước vào cuộc họp.

Công việc cũng khiến thời gian dành cho bản thân của chàng trai 21 tuổi thay đổi hoàn toàn.

“Trước đây buổi tối tôi có thể đi đá bóng, đi chơi, hẹn hò. Bây giờ tôi dành nhiều thời gian hơn để học, nghiên cứu hoặc đến nhà các bác đi trước trò chuyện, nghe các bác chia sẻ. Không biết thì phải hỏi chứ không giấu dốt. Mình không chỉ làm cho bản thân mình mà đang phục vụ cả xóm”, Ngọc nói.

Sau một tháng nhận nhiệm vụ, Ngọc sụt 3kg vì những ngày tất bật với công việc ở thôn. Bù lại, những phản hồi tích cực từ người dân và sự động viên của cấp ủy giúp anh thêm vững tin với công việc mới.

“Ban đầu thấy Ngọc còn trẻ, lại mới từ quân đội về nên tôi cũng nghĩ chắc cháu sẽ gặp nhiều khó khăn. Nhưng qua thời gian làm việc, tôi thấy cháu khá chịu khó, việc gì chưa biết thì hỏi các bác đi trước, rồi tự tìm hiểu thêm. Có việc của thôn, cháu cũng xuống tận nơi trao đổi với bà con chứ không ngồi chờ.

Làm cán bộ ở thôn nhiều việc không tên, người dân nhìn vào cách mình làm rồi mới tin. Đến giờ bà con trong thôn cũng dần quen và tin tưởng cháu, chỉ mong cháu tiếp tục cố gắng, làm được việc gì thì làm hết sức”, bà Đỗ Thị Hạnh, người dân thôn Kênh, nói về chàng trưởng thôn 21 tuổi.

Với chàng trưởng thôn trẻ nhất tỉnh, đó có lẽ là sự ghi nhận rõ ràng nhất cho những ngày đầu tập làm một công việc vốn trước đây anh chưa từng nghĩ mình sẽ đảm nhận.

Từ lợi thế tuổi trẻ đến bài toán tạo dựng niềm tin

Nếu Ngọc bước vào “việc làng” gần như từ con số 0, thì với những cán bộ trẻ đã có thời gian làm việc ở cơ sở, thử thách lại nằm ở một bài toán khác: Làm sao để những kinh nghiệm và lợi thế của tuổi trẻ thực sự phát huy khi địa bàn, số hộ dân và khối lượng công việc đều tăng lên sau sáp nhập.

Sinh năm 1999, anh Trần Xuân Toàn hiện là Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Ngọc Lâm (xã Nghĩa Lâm, tỉnh Ninh Bình). Sau sắp xếp, thôn Ngọc Lâm có 951 hộ, khoảng 3.400 nhân khẩu.

Trước khi về thôn, Toàn từng làm Phó Bí thư Đoàn xã Nghĩa Hải (cũ), sau đó làm công tác văn thư, lưu trữ nên không quá bỡ ngỡ với công việc cơ sở.

Nhưng khi đảm nhận vị trí mới, anh nhận ra có những điều không thể học từ hồ sơ hay văn bản. Đó là cách để một cán bộ trẻ tạo được niềm tin với những người dân lớn tuổi hơn mình rất nhiều.

Trong những lần đi vận động quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”, anh Toàn nhận thấy sự khác biệt ấy rõ nhất. Với người trẻ, việc trao đổi thường khá thuận lợi. Nhưng khi gặp những người cao tuổi, anh có thể phải trả lời rất kỹ những câu hỏi về số tiền vận động, cách sử dụng, chi tiêu...

“Các bác hỏi rất kỹ: vận động được bao nhiêu, sử dụng thế nào, chi tiêu ra sao... Có lẽ mình vẫn còn chưa tạo được sự tin tưởng hoàn toàn”, Toàn chia sẻ.

Trước những câu hỏi như vậy, Toàn không chọn cách né tránh sự khác biệt về tuổi tác. Anh chủ động trò chuyện, học hỏi kinh nghiệm từ những cán bộ lâu năm, những người có uy tín trong thôn để hiểu hơn địa bàn và cách vận động người dân.

“Muốn bà con tin mình thì mình phải gần dân, phải chịu khó học hỏi các bác, các chú đi trước”, Toàn nói.

Cũng chính từ những va chạm ban đầu ấy, Toàn nhận ra lợi thế của một cán bộ trẻ không nằm ở việc có thể làm thay những người nhiều kinh nghiệm, mà ở khả năng bổ sung cho họ những cách làm mới.

Sau sắp xếp, ba vị trí chủ chốt của thôn gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn và Trưởng ban Công tác Mặt trận thường xuyên phối hợp với nhau. Ở Ngọc Lâm, ba vị trí này cũng là ba thế hệ: Bí thư Chi bộ sinh năm 1963, Trưởng thôn sinh năm 1983, còn Toàn sinh năm 1999. Công việc vì thế được chia sẻ theo những thế mạnh khác nhau.

Toàn đảm nhận thêm những phần việc liên quan đến công nghệ thông tin. Anh lập fanpage của thôn để cập nhật các hoạt động, thông tin cần thiết tới người dân, đồng thời giúp những người con xa quê có thể theo dõi những thay đổi ở nơi mình sinh ra.

Nhưng công nghệ chỉ là một phần trong câu chuyện của người cán bộ trẻ. Sau khi thôn được mở rộng, những vấn đề mà Toàn phải xử lý cũng không còn đơn giản như trước.

Với vai trò Trưởng ban Hòa giải, anh đã tham gia giải quyết 3 vụ việc, trong đó có những tranh chấp liên quan đến đất đai khiến hai bên lời qua tiếng lại. Để có thể ngồi giữa hai bên, phân tích vấn đề và tìm tiếng nói chung, Toàn phải tự học thêm về pháp luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến đất đai, đồng thời trau dồi kỹ năng giao tiếp, hòa giải.

Từ những việc như vậy, lợi thế của tuổi trẻ không còn chỉ nằm ở sức khỏe hay sự nhanh nhạy với công nghệ. Đó còn là khả năng học nhanh, sẵn sàng tiếp nhận những điều mình chưa biết và tìm cách thích nghi với những công việc ngày càng nhiều hơn sau sắp xếp.

“Có những việc phải đi lại vài lần người dân mới hiểu, mới đồng thuận. Công nghệ giúp truyền tin, nhưng không thay được lòng tin. Muốn bà con tin tưởng thì mình phải gần dân, làm việc rõ ràng, minh bạch và chịu khó học hỏi từ những người có kinh nghiệm hơn mình”, anh Toàn chia sẻ.

Ở cơ sở, niềm tin của người dân không phải điều có thể có được chỉ sau một cuộc bầu chọn hay một quyết định giao nhiệm vụ.

Với Đoàn Văn Ngọc, Trần Xuân Toàn và những người trẻ đang làm việc ở cơ sở, niềm tin ấy được tạo nên từ cách họ làm việc, học hỏi và hiện diện trong từng việc chung của cộng đồng.