‘Hộ chiếu số’ mở đường cho hàng Việt vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Số hóa để minh bạch nguồn gốc sản phẩm

Quảng Ninh là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong ứng dụng công nghệ số để quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản cũng như sản phẩm OCOP.

Từ năm 2019, tỉnh đã vận hành Hệ thống cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn. Hệ thống cho phép các cơ sở cập nhật nhật ký sản xuất theo thời gian thực, cấp mã QR cho từng sản phẩm hoặc lô hàng.

Thông qua việc quét mã QR, người tiêu dùng có thể tiếp cận các thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất, ngày thu hoạch và các chứng nhận chất lượng của sản phẩm.

Theo số liệu cập nhật đến ngày 11/9, hệ thống đã cập nhật 2.949 cơ sở; cấp 292 tài khoản quản lý, 1.635 tài khoản cơ sở; 3.016 mã QR cho sản phẩm và cập nhật 421 lô sản xuất. Việc số hoá dữ liệu giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn nguồn gốc, quá trình sản xuất; đồng thời tăng khả năng tiếp cận thông tin của người tiêu dùng.

Đáng chú ý, hơn 90% sản phẩm OCOP của tỉnh đã được dán tem điện tử hoặc gắn mã QR, mã vạch, trong đó có các sản phẩm như miến dong Bình Liêu, trà hoa vàng Quy Hoa, gạo nếp cái hoa vàng Đông Triều, vịt trời Hải Hà, nấm kim châm Đông Triều, nước khoáng Quang Hanh…

Việc gắn mã QR giúp doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cung cấp thông tin về sản phẩm, đồng thời hỗ trợ quá trình xây dựng và bảo vệ thương hiệu hàng hoá địa phương.

Quảng Ninh cũng đang triển khai kết nối, truy xuất nguồn gốc đầy đủ, toàn trình theo thời gian thực lên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với 5 cơ sở có sản phẩm OCOP đạt hạng 4,5 sao. Các sản phẩm dự kiến kết nối gồm Trà Việt Tú, trà hoa vàng Ba Chẽ, Trà hoa vàng Quy Hoa, miến dong Bình Liêu và nước mắm HCM.

Việc thử nghiệm kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là bước chuẩn bị cho việc triển khai các yêu cầu cao hơn về dữ liệu sản phẩm trong thời gian tới.

Câu chuyện của Quảng Ninh đang là một minh chứng rõ nét cho việc quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hoá bằng số hoá sẽ giúp nâng cao uy tín sản phẩm địa phương trên thị trường trong và ngoài nước.

Xu hướng toàn cầu và cơ hội cho hàng Việt

Xu hướng xây dựng hệ thống dữ liệu sản phẩm đang được thúc đẩy tại nhiều thị trường lớn, trong đó có Liên minh châu Âu (EU).

Tại Liên minh châu Âu, Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số (Digital Product Passport - DPP) được triển khai theo Quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR). DPP cung cấp các thông tin liên quan đến sản phẩm và chuỗi cung ứng, trong đó có thể bao gồm thành phần nguyên liệu, dấu chân carbon, khả năng tái chế và hướng dẫn sửa chữa.

Từ giữa năm 2026, hệ thống đăng ký DPP bắt đầu vận hành; năm 2027 bắt buộc với pin; giai đoạn 2027-2028 mở rộng sang dệt may, điện tử, giày dép… Các thông tin yêu cầu bao gồm thành phần nguyên liệu, dấu chân carbon, khả năng tái chế và hướng dẫn sửa chữa.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU, hộ chiếu số không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiếp cận thị trường. Việc sớm áp dụng sẽ giúp hàng Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ chuyển đổi số là động lực then chốt để tái thiết kế phương thức quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong lĩnh vực quản lý chất lượng, số hóa đang tạo ra bước chuyển căn bản: từ mô hình truyền thống dựa trên hồ sơ giấy tờ, kiểm tra tiền kiểm sang hệ thống quản trị rủi ro, minh bạch dữ liệu và giám sát theo thời gian thực.

Khi mỗi sản phẩm mang theo “hộ chiếu số” đầy đủ thông tin, cơ quan quản lý dễ dàng giám sát, người tiêu dùng yên tâm lựa chọn, doanh nghiệp có lợi thế chứng minh chất lượng. Đây chính là nền tảng quan trọng để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.

Hàng Việt bước vào thời kỳ “hộ chiếu số”

Theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi 2025 - Luật số 78/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/1/2026), hộ chiếu số của sản phẩm là tập hợp các thông tin về sản phẩm và chuỗi cung ứng, được lưu trữ bằng mã vạch hoặc phương thức phù hợp, hoặc thông qua cơ sở dữ liệu bằng đường dẫn, bảo đảm có thể đọc và kết nối qua thiết bị phù hợp.

Nghị định 37/2026/NĐ-CP cũng quy định nội dung tối thiểu của hộ chiếu số sản phẩm gồm tên sản phẩm và mã định danh toàn cầu (GTIN); thông tin về tổ chức sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh; xuất xứ hoặc nơi hoàn thiện cuối cùng; thông tin truy xuất nguồn gốc; chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy nếu có; ngày sản xuất, hạn sử dụng; cảnh báo an toàn và các thông tin khác theo yêu cầu quản lý nhà nước.

Hộ chiếu số được thiết lập dưới dạng dữ liệu điện tử, gắn với mã định danh duy nhất. Thông tin phải bảo đảm tính trung thực, được cập nhật kịp thời và kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ vận hành.

Trong trường hợp đáp ứng đầy đủ nội dung ghi nhãn bắt buộc, doanh nghiệp có thể sử dụng hộ chiếu số để thay thế nhãn điện tử.

Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối quản lý Nhà nước về hộ chiếu số, đồng thời chủ trì trình Thủ tướng phê duyệt lộ trình áp dụng đối với từng nhóm sản phẩm.

Hiện việc sử dụng hộ chiếu số đang được khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nghiệp chuẩn bị về dữ liệu, công nghệ và quy trình trước khi các yêu cầu cụ thể được áp dụng theo lộ trình.

Với doanh nghiệp, quá trình chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm từ sớm không chỉ phục vụ truy xuất nguồn gốc mà còn tạo cơ sở đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường xuất khẩu. Đây cũng là một trong những bước để hàng hóa Việt Nam tăng khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có yêu cầu cao về minh bạch và chất lượng.