Giáo dục ĐH: Không thể vì số lượng hy sinh chất lượng

(VTC News) - Cùng với sức nóng của mùa thi ĐH, CĐ đang đến gần, hôm nay (7/6) Quốc hội sẽ dành trọn một ngày để nghe báo cáo giám sát và thảo luận việc thực hiện chính sách pháp luật về thành lập trường, đầu tư và bảo đảm chất lượng đào tạo đối với giáo dục ĐH.

Thành lập trường ĐH phải có đủ điều kiện

- Theo kết quả giám sát về việc thành lập trường ĐH có những điểm gì bất hợp lý cần phải chấn chỉnh lại, thưa ông?

Trong 5 năm gần đây (2005-2009), chúng ta thành lập nhiều trường ĐH, CĐ. Điều đó là tốt vì tạo điều kiện, cơ hội cho nhiều thanh niên có nhu cầu học tập đến trường.

Thế nhưng có một thực tế là khi làm hồ sơ xin thành lập, nhà trường cam kết sẽ chuẩn bị đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, giảng viên, chương trình… nhưng thực tế lại chưa chuẩn bị được. Các trường thành lập ra không đáp ứng được điều kiện về đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và các chuẩn bị khác.

Bởi vậy, mới có “anh” Phan Thiết đấy, khai thì đầy đủ nhưng xuống nơi thì chỉ có mấy cái phòng của nhà kho, giáo viên không nhiều mà chỉ là danh sách “ma” thôi.

GS.TS Đào Trọng Thi.

- Nói vậy thì thời gian qua, chúng ta mới chỉ quan tâm đến số lượng mà không quan tâm đến chất lượng giáo dục ĐH?

Quy mô phát triển hiện đang đi xa hơn so với năng lực đào tạo. Vì chạy theo quy mô nên phải chấp nhận cả những thí sinh đầu vào đạt mức không cao lắm. Ví dụ nếu chọn 1.000 em thì điểm chuẩn là 15 nhưng nếu chọn 2.000 em thì xuống còn 12 điểm thôi. Chỉ tiêu càng nhiều thì chất lượng đầu vào càng thấp.

- Còn các điều kiện khác để bảo đảm chất lượng thì thế nào, thưa ông?

Điều kiện đảm bảo chất lượng thì có nhiều yếu tố, nhưng 3 có yếu tố quan trọng là số lượng giảng viên, suất đầu tư và cơ sở vật chất, thì cả 3 yếu tố này đều chưa đạt tiêu chuẩn.

Từ năm 1987 tới nay, số lượng sinh viên tăng 13 lần nhưng số giảng viên chỉ tăng 3 lần. Hiện có những trường lên tới 40 SV/giảng viên, trong khi định mức chuẩn của ta cao lắm cũng chỉ được 25 SV/giảng viên (đối với lĩnh vực khoa học xã hội). Còn đối với lĩnh vực khoa học công nghệ, ngoại ngữ thì chỉ được phép 10 đến 15 SV/giảng viên. Cơ cấu trình độ giảng viên 15% là tiến sỹ, 40% là thạc sỹ, tỷ lệ này còn quá thấp nhưng chúng ta cũng chưa đạt được.

Về đầu tư cơ sở vật chất, chúng ta đề ra phải đảm bảo tối thiểu là 6m²/SV nhưng hiện nay kể cả những trường có từ mấy chục năm nay có khi chỉ được 3m²/SV, còn lại chỉ được từ 1 đến 2m²/SV. Trang thiết bị đối với các trường kỹ thuật và khoa học thì càng thấp, gần như là sinh viên học chay.

Thứ 3 là suất đầu tư, tức là kinh phí hoạt động thường xuyên của nhà trường/mỗi SV. Nhà nước cho mỗi SV khoảng 6 triệu đồng/năm nhưng vì tuyển sinh vượt chỉ tiêu được đầu tư kinh phí (có trường vượt gấp 2,5 lần) nên trung bình chỉ còn 2,5triệu đồng/SV/năm, chưa kể đồng tiền còn giảm giá. Tiền này chỉ còn đủ để trả lương cơ bản cho giáo viên + với chi phí điện nước là hết, không còn tiền để đầu tư cho hoạt động chuyên môn giảng dạy và thực hành.

Không thể đáp ứng nhu cầu học ĐH bằng mọi giá

- Giả thiết là những nghịch lý đó tồn tại như thế, và nó phải trả giá qua vài thế hệ SV, thì ở góc độ quản lý, theo ông, phải trả giá đến bao giờ?

Không, chúng ta không chấp nhận trả giá như vậy. Khi đã phát hiện ra những lỗ hổng thì phải tìm cách khắc

Thứ 2 là các trường dân lập thì không chấp nhận những anh không có tiền. Không phải tất cả mọi người đều có thể kinh doanh giáo dục được. Anh phải có tiền bỏ ra để xây nhà, mua trang thiết bị, tuyển giáo viên chứ không phải anh tuyển học sinh rồi lấy tiền trang trải những thứ đó.

Với những trường công lập, chúng tôi đề nghị hạn chế những trường công ở địa phương. Chỉ cho phép những địa phương nào mà bản thân địa phương ấy có thu nhập mà không cần trung ương hỗ trợ thì mới cho lập trường.

- Lỗ hổng mà ông nói chấn chỉnh chủ yếu là lỗ hổng trong khâu thành lập trường mới? Liệu có muộn không khi mà thời gian qua, những nhà đầu tư đã kịp thành lập trường mất rồi?

Những anh đã lập rồi, kể cả những anh có lâu năm rồi thì bây giờ đặt ra là hàng năm anh được giao bao nhiêu chỉ tiêu? Chẳng hạn, đội ngũ giảng viên có chừng ấy thì chỉ tiêu chỉ đến đấy thôi, cơ sở vật chất theo chuẩn Việt Nam là 6m²/SV, giờ anh chỉ có 0,5m²/SV thì phải rút bớt chỉ tiêu đi. Suất đầu tư ở trường công lập phải đảm bảo 6 triệu đồng/SV như quy định. Còn ngành đào tạo nào không đủ điều kiện thì tôi không cho đào tạo nữa, hoặc là tôi đóng cửa. Vừa rồi Bộ GD&ĐT đã đóng cửa một số ngành học sau ĐH rồi. Đấy là một tín hiệu tốt.

- Nhưng nếu áp dụng khắt khe theo chuẩn đó, các trường ĐH sẽ phải giảm số SV xuống, đồng nghĩa với việc nâng học phí lên để bù đắp chi phí?

Phải chấp nhận như thế. Cái mà từ bấy đến nay trong ngành giáo dục không giải quyết đúng là bài toán quy mô và chất lượng. Nếu chất lượng đảm bảo thì quy mô càng lớn càng tốt, chứ không thể giải bài toán chất lượng và số lượng bằng cách hy sinh chất lượng để chạy theo số lượng, đến mức SV không còn là sinh viên nữa. Tốt nghiệp ĐH mà không bằng CĐ thì đào tạo làm gì? Như thế không những không có lợi mà còn có hại cho xã hội vì anh cung cấp một sản phẩm rởm và xã hội phải chịu hậu quả của việc đó.

Bởi vậy, năng lực đào tạo được bao nhiêu SV thì đào tạo bấy nhiêu. Việt Nam dù muốn thực hiện nghiêm túc định tiêu chuẩn của mình thì mức đầu tư vẫn thấp (khoảng 300 USD/SV/năm), thậm chí cái đó cũng cần đặt dấu hỏi là như thế có đảm bảo chất lượng hay không, chứ không sợ giá thành có cao hay không.

Duy nhất ở đây chúng ta phải chịu một sự cay đắng là không đáp ứng được nhu cầu học của thanh thiếu niên. Nhưng mà phải chấp nhận chứ không thể đáp ứng bằng mọi giá.

Sửa có lộ trình để tránh “sốc” cho dân

- Sắp đến mùa tuyển sinh ĐH rồi, có chuyện Bộ GD&ĐT đưa ra điểm sàn để sàng lọc, loại những em không đủ khả năng để hấp thụ kiến thức ĐH, CĐ ra. Thế nhưng như ông nói, có một cơ chế để các trường thoát khỏi điểm sàn để lọc?

Nhưng bây giờ, chỉ tiêu chúng ta quá nhiều nên điểm sàn phải thấp xuống đến mức những em trên điểm sàn không phải là những em có đủ điều kiện để học.

- Thưa ông, liệu tình hình này có được cải thiện trong kì thi sắp tới?

Kỳ thi tới chưa kịp, mặc dù Bộ GD&ĐT rất quyết tâm. Bây giờ còn cách duy nhất là Bộ nâng điểm sàn lên với lý do để cho đảm bảo yêu cầu chất lượng. Nhưng nếu làm vậy, tôi chắc 85% các trường dân lập sẽ không tuyển đủ chỉ tiêu, rất có thể chỉ được một nửa thôi. Như vậy sẽ tạo nên sức ép rất lớn của xã hội. Con mình đi thì mà hạ chỉ tiêu như thế thì mình cũng phản đối. Bộ GD&ĐT mà làm như thế thì có đủ dũng cảm chấp nhận chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội thấp xuống? Bởi vì trong các chỉ tiêu phát triển xã hội có chỉ tiêu số sinh viên/1 vạn dân. Làm như thế chắc chắn thành tích không đảm bảo, cho nên có dám hi sinh vì chất lượng hay chấp nhận ở mức độ nào đó thì người ta phải tính.

Nếu ta nói làm nghiêm khắc ngay thì có nhiều chỗ bị vấp. Nên chăng là lộ trình hợp lí để khắc phục từ chỗ anh đang lộn xộn anh phải dần dần lập lại trật tự, không thể đùng một cái đòi hỏi ngay.

- Như ông nói phải có lộ trình để kéo lại, vậy thì cần bao lâu để kéo chất lượng trở lại đạt chuẩn của ĐH bây giờ?

Nếu làm 4 năm thì mình chóng đến được điều tốt đẹp hơn nhưng xã hội chịu sự gây sốc nhiều hơn. Còn 10 năm thì sợ người ta quên mất, nên tôi cho rằng, trong vòng 5 năm là có thể làm được.

Nói giải thể một trường thì phải nghĩ đến SV, phải có trách nhiệm với SV chứ không thể nói để SV về quê. Có thể không cho thi tuyển mới nữa thì tỉ lệ giảng viên/SV sinh viên có thể tăng lên gấp đôi rồi. Bao giờ anh tuyển đủ giáo viên, xây dựng nhà cửa đàng hoàng thì tôi sẽ giao chỉ tiêu mới, còn một vài khóa trót nhận rồi thì có thể chấp nhận trong vòng vài năm.

- Bộ GD&ĐT có phản biện gì không đối với báo cáo giám sát này, thưa ông?

Tất nhiên, Bộ cũng có những phân tích nguyên nhân khách quan chủ quan, còn hiện tượng này thì không thể phủ nhận được. Cũng có những lý do không phải do phía Bộ GD&ĐT như tôi nói ban đầu, như quy trình lập trường chưa chặt chẽ, còn bất hợp lí ngay trong văn bản pháp luật. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ yếu nằm trong quản lý, thực thi chứ không chỉ có quy định của pháp luật.

- Còn mảng giải pháp, đề xuất của đoàn giám sát thì Bộ tiếp nhận như thế nào?

- Các đề xuất của đoàn giảm sát thì Bộ GD&ĐT đồng ý cả. Chính tất cả những kiến nghị đó có những cái Bộ cũng mong muốn rất nhiều, nhưng không phải cái gì cũng có thể thực hiện được. Ví dụ như đầu tư, ngành giáo dục cũng muốn đầu tư nhiều và hiệu quả hơn chứ nhưng còn vướng ngành tài chính, nhưng nguồn lực cho giáo dục vẫn có hạn.

- Ủy ban giám sát đưa ra những giải pháp nào để xiết lại tình hình trên, thưa ông?

Phải thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật. Thứ hai là điều chỉnh lại các định hướng phát triển. Trước đây, trong chỉ tiêu kinh tế - xã hội có chỉ tiêu bao nhiêu sinh viên trên vạn dân mà không có chỉ tiêu nào đáp ứng trình độ, chất lượng của đội ngũ. Giờ điều chỉnh lại thì không đặt chỉ tiêu bao nhiêu sinh viên trên vạn dân mà là bao nhiêu người lao động được qua đào tạo đạt yêu cầu chất lượng trên tổng số lao động. Như vậy là coi trọng cả số lượng và chất lượng.

Tuy nhiên, đây chỉ là báo cáo của đoàn giám sát để QH có Nghị quyết, rồi giao cho Chính phủ thực hiện thì mới có giá trị pháp lý. Chúng tôi cũng đề nghị QH ban hành Luật Giáo dục Đại học để tất cả những điều đang là các văn bản hướng dẫn, văn bản cấp Chính phủ, cấp Bộ trở thành pháp luật, thì khi đó hiệu lực của nó sẽ cao hơn.

- Xin cảm ơn ông.

Ngọc Linh