Giang Hải - Khi cuộc đời là những chuyến đi

Ngồi trước mặt tôi là Giang hải, nhỏ bé, ngăm đen, kính cận và nụ cười thường trực trên môi. Tôi không ngạc nhiên khi nghe câu chuyện của Hải. Lại còn mặc nhiên ghép hắn vào mỗi hình ảnh tưởng tượng của mình về hắn khi thì đang chèo thuyền, khi thì ghì con ngựa sắt bất kham qua những cung đường gấp khúc… Hẳn nhiên, trông hắn rất hợp với những hình ảnh ấy. Bởi chỉ cần thoáng qua đã cảm được chút sương gió, bụi đường và mùi vị của kẻ có vốn liếng trải nghiệm.

Trò chơi con trẻ và cái duyên trên đường đời

Giang Hải tốt nghiệp K23 Khoa Báo In, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền. Hắn là một cây viết trẻ, một phóng viên năng động. Từ năm thứ II, Hải đã cộng tác với nhiều tờ báo lớn bé khác nhau nhưng lâu nhất là tờ Lao Động. Hắn đi nhiều, đi khỏe. Sau mỗi chuyến đi lại cho ra đời những bài phóng sự, ký sự là những ghi chép, những khám phá và những cảm nhận chân thực của hắn về con người và thế giới xung quanh.

Quê Hải ở Hưng Yên. Thuở nhỏ thường bắt chước báo Nhi đồng, dán những trang giấy ô li thành một tờ khổ lớn, tự viết, tự trang trí báo tường và dán chỗ này, chỗ kia trong làng cho người ta đọc. Không biết có độc giả nào đọc tờ báo của Hải không nhưng hắn cũng làm chủ bút kiêm phóng viên, thiết kế cho tờ báo này đến số thứ 10 mới thôi. Đến bây giờ, Hải vẫn không ngờ trò chơi con trẻ ngày nào lại trở thành cái nghiệp trên đường đời. Có lẽ đó cũng là duyên số.

Sau khi được giải 3 quốc gia môn Địa Lý vào năm cấp III, Giang Hải được tuyển thẳng vào Đại học. Hắn chọn nguyện vọng hai vào khoa Báo In, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền. Vốn yêu thích môn địa lý, Hải chịu khó đi, đi vừa để khám phá thiên nhiên Việt Nam, đi để viết, viết để có nhuận bút, có nhuận bút để tiếp tục đi xa hơn, đi dài ngày hơn. Những năm sinh viên đại học thứ hai, Hải lọc cọc đạp xe khắp thành phố với chiếc máy ảnh du lịch, học viết báo từ những mẩu tin, những bức ảnh con con và sướng phát điên khi có một cái tin, một cái ảnh được đăng báo.

Hai năm sau, Giang Hải bắt đầu viết phóng sự, ký sự. Ngày đấy, mỗi một phóng sự làm trong khu vực đồng bằng được trả nhuận bút 800 ngàn. Tiền đó lại chắt chiu để dành cho những chuyến đi xa, dài ngày. Những chuyến đi thiếu thốn đủ đường, gò lưng trên chiếc xe máy chiến hữu nhong nhong trên những cung đường xa, đi đêm, đi ngày cùng chúng bạn theo kiểu đi phượt nhưng lúc nào cũng hào hứng, vui vẻ và ngạo nghễ.

Giờ đây, Hải đã tạm chia tay với báo viết để đến với truyền hình. Công việc của hắn là BTV chương trình Nông thôn mới trên kênh VTC16 của Đài Truyền hình KTS VTC. Đây là chương trình đề cập đến vấn đề chính sách Tam nông, vừa liên quan đến chính trị, lại vừa động chạm tới kinh tế, đời sống xã hội. Vì vậy, khác với trước đây, luôn phải cẩn trọng khi tăng tốc trên những cung đường lạ, Hải luôn tự dặn mình phải cẩn thận, học tập, trau dồi kiến thức để đưa ra những thông tin chính xác. Đối với hắn, công việc này thực sự mới mẻ và hấp dẫn đến độ hắn chưa buồn nghĩ tới tương lai ra sao, sẽ tiếp tục làm truyền hình hay quay lại với báo viết.

Dẫu vậy, dù làm báo in hay truyền hình thì đối với Hải, “cuộc đời vẫn là những chuyến đi”. Những chuyến đi đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của hắn và để lại cho hắn những kỷ niệm không thể nào quên với những trải nghiệm quý giá.

Đi là để trải nghiệm

Nhắc đến những chuyến đi, Giang Hải có vẻ hào hứng lắm. Hắn nhớ những lần đến ngã ba Biên giới A Pa Chải đúng mùa mưa lũ, thiếu chút nữa thì bị nước cuốn trôi khi bơi trên suối Nậm Ma cùng bộ đội biên phòng. Hay lần đi Y Tí, Bát Sát, Lào Cai làm phóng sự vào năm 2009, năm có đợt rét lịch sử. Nhìn lũ trẻ dân tộc, có đứa thậm chí cởi truồng đi học trong mưa mù và giá rét mà không khỏi xót xa. Hình ảnh lớp học mùa đông cứ ám ảnh mãi trong Hải khi hắn chứng kiến những lớp ghép ngăn với nhau bởi tấm vách nứa, tiếng tập đọc, tiếng giảng bài của các thầy cô va vào nhau loạn xạ trong không gian chừng 30m2. Rồi, có đi mới được nghe nhiều câu chuyện cảm động như chuyện có cô giáo miền xuôi lên bản Hồng Ngài, Y Tí dạy học. Đến ngày sinh nở, cô phải đi bộ một ngày đường mới lên được xe khách để về quê và đẻ ngay trên xe vì đường quá sóc. Phóng sự Gieo chữ ở chốn mù sương đăng trên báo Lao Động ra đời từ chuyến đi ấy.

Trên hành trình của cuộc đời, hắn còn gặp nhiều những câu chuyện ám ảnh khác, thậm chí nhắc lại đến giờ hắn vẫn còn cảm thấy rùng mình. Hải có một phóng sự khá hay có tên Bóng ma ung thư ở Lũng vị kể về một ngôi làng một năm có tới 20 trường hợp mắc bệnh ưng thư. Bài báo nói về một gia đình có người chồng bị u não, người vợ bị u vú. Họ còn một người bố đã 90 tuổi vẫn ngày ngày tụng kinh, gõ mõ để cầu nguyện cho con. Tiếng tụng kinh đó ám ảnh vào bài viết của Hải và đối với hắn, đó là một trong những phóng sự đáng nhớ trong quãng thời gian cầm bút của mình.

Bên cạnh đó, Hải còn nhiều bài phóng sự gai góc nữa như Hạ Đạt phát sốt vì vàng, phóng sự ảnh Cao Nguyên đá khát cháy… Để có mỗi một tác phẩm như thế này, Hải phải đi, rong ruổi và không ngại khó khăn. Hắn chia sẻ, “mỗi một chuyến đi, với tôi là một trải nghiệm, là tích lũy vốn sống cần thiết cho những người làm báo. Không đi thì không có chất liệu để viết”.

Phần lớn các chuyến đi của Hải đều ngược về miền núi phía Bắc. Hắn lý giải, “đó là niềm đam mê của nhiều người. Mình sống ở đồng bằng quen rồi, có gì lạ đâu nếu muốn khám phá miền núi”. Những chuyến đi đó cũng đã dành cho hắn nhiều kỷ niệm để đời như lần bị lật thuyền trên sông Nho Quế, Đồng Văn, ngâm mình trong nước lạnh từ 2 giờ chiều đến 6 giờ tối mới có người đến cứu vào năm 2008. Rồi có lần đi khi trong túi không còn đồng nào, phải đi vay, ở nhờ nhà dân, bị đói. Lại có lần lên Mường Tè, đến khi trời tối không tìm được chỗ ngủ, không có chỗ ăn, cả người bụi bặm, bẩn thỉu, mệt mỏi. Hắn nhớ tất cả những cảm giác đó, nhớ cả những giấc ngủ không thể ngon hơn trên những tấm ván tạm bợ với chăn chiếu bốc mùi vì ẩm mốc.

Với từng ấy những chuyến đi, hắn đã có một số “vốn” nhất định đủ để in thành một tập sách tập hợp những bài phóng sự đã viết. Hắn nói, “có thể đó là những bài viết chưa thực sự đặc sắc nhưng đó là những gì của một thằng mới vào nghề, những trải nghiệm đầu tiên trong đời và tôi muốn giữ lại cho mình”. Trước khi nhà thơ Trần Hòa Bình mất, Giang Hải đã từng gửi một tập bản thảo nhờ thầy soạn lại. Nhưng tiếc là, thầy đã mất trước khi nó kịp hoàn thành. Đến giờ, đối với Giang Hải, nó vẫn là công việc bị bỏ dở vô thời hạn.

Hiện tại với công việc mới, tuy rằng những chuyến đi phượt lãng du đã bớt hơn xưa, nhưng những lúc có thời gian, như là một thói quen, Giang Hải lại khăn gói đi theo tiếng gọi của mùa hoa mận, Mộc Châu, của những vạt cải vàng, những cao nguyên đá Đồng Văn… Dường như, chưa lúc nào những chuyến đi ngừng vẫy gọi hắn. Và hắn lại lên đường như thể nó là một phần tất yếu của cuộc sống.

Tuấn Minh