Giảm ít nhất 20% đại học công lập, phát triển 3-5 trường tinh hoa đến năm 2035

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu vừa ký Quyết định số 1810 phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo đó, mục tiêu chung của chiến lược là phát triển hệ thống giáo dục đại học hiện đại, ngang tầm khu vực; thích ứng hiệu quả trong thời đại số và trí tuệ nhân tạo; trở thành hạ tầng tri thức chiến lược quốc gia và là một trụ cột của hệ thống đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Đến năm 2035, giáo dục đại học được hiện đại hóa, tăng cường năng lực đào tạo và nghiên cứu, thích ứng với tác động của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Số cơ sở giáo dục đại học công lập giảm tối thiểu 20% so với năm 2025; 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn.

Theo định hướng mới, giáo dục đại học sẽ chuyển từ phát triển chủ yếu theo quy mô sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và mức độ đóng góp. Chiến lược định hướng hệ thống được phân loại theo nhóm giáo dục đại học đại chúng để mở rộng cơ hội tiếp cận; các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm làm nòng cốt thực hiện nhiệm vụ quốc gia, ngành và vùng; một số đại học tinh hoa phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp thế giới.

Theo đó, khoảng 30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm được định hướng lựa chọn, trong đó phát triển từ 3 đến 5 cơ sở thành đại học tinh hoa.

Việc phân nhóm nhằm xác định rõ sứ mạng, tiêu chuẩn, trách nhiệm và cơ chế đầu tư của từng nhóm cơ sở, thay vì chỉ tạo ra một cách phân hạng hành chính.

Một thay đổi đáng chú ý trong Chiến lược là phương thức đầu tư. Thay vì phân bổ nguồn lực dàn đều, đầu tư được định hướng tập trung theo sứ mạng và sản phẩm đầu ra, ưu tiên các cơ sở trọng điểm, ngành then chốt, công nghệ chiến lược và những nhiệm vụ phát triển quốc gia.

Nhà nước được định hướng đầu tư theo sứ mạng, chất lượng và hiệu quả; các cơ sở giáo dục đại học phát triển bằng năng lực thực và chịu trách nhiệm về kết quả. Trong quản trị, Chiến lược định hướng chuyển từ quản lý hành chính nặng về thủ tục sang quản trị chiến lược, quản trị bằng dữ liệu và kiến tạo phát triển.

Đặt chất lượng đầu ra làm thước đo

Đến năm 2035, Việt Nam phấn đấu có 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn; tỷ lệ học đại học trong nhóm dân số 18-22 tuổi đạt 45%; người học sau đại học chiếm 15%; người học STEM chiếm 40% quy mô ở mỗi trình độ.

Chiến lược cũng đặt mục tiêu 90% người tốt nghiệp có việc làm phù hợp trong vòng 12 tháng. Những chỉ tiêu này được đặt trong định hướng chuyển trọng tâm từ quy mô sang chất lượng và hiệu quả.

Trong tuyển sinh, mục tiêu không còn chỉ là tuyển đủ chỉ tiêu mà phải tuyển đúng người học, phù hợp với năng lực đào tạo của cơ sở giáo dục đại học. Chỉ tiêu tuyển sinh được định hướng căn cứ vào chất lượng nguồn tuyển, đội ngũ, cơ sở vật chất, nhu cầu nhân lực và khả năng có việc làm sau tốt nghiệp.

Trong đào tạo, các trường được định hướng chuyển từ “đào tạo những gì mình đang có” sang đào tạo những gì đất nước và xã hội cần. Dữ liệu về nhu cầu nhân lực, việc làm, thu nhập và phản hồi của doanh nghiệp sẽ trở thành căn cứ để mở ngành, điều chỉnh chương trình và xác định quy mô đào tạo.

Những ngành không bảo đảm chất lượng hoặc nhu cầu thấp phải được rà soát. Trong khi đó, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược và các ngành thiết yếu được định hướng hỗ trợ bằng học bổng, đặt hàng và giao nhiệm vụ.

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu theo hướng dùng chung

Giai đoạn tới, Việt Nam định hướng phát triển 20-25 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc gia và 10 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc tế. Hạ tầng nghiên cứu dùng chung cũng được đặt ra nhằm khai thác hiệu quả các thiết bị giá trị lớn, phòng thí nghiệm chuyên sâu, trung tâm tính toán hiệu năng cao và dữ liệu khoa học.

Đến năm 2035, Chiến lược đặt mục tiêu thu hút khoảng 5.000 giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại Việt Nam.

Việc đầu tư cũng được yêu cầu gắn với sản phẩm đầu ra như nhân lực được đào tạo, công nghệ, sáng chế, hợp đồng chuyển giao, doanh nghiệp khởi nguồn và đóng góp cho các nhiệm vụ chiến lược.