Đề xuất quy định kiểm tra căn cước nếu nghi người mua thuốc lá dưới 18 tuổi

Nội dung trên được Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề cập khi thay mặt Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, sáng 21/9.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho hay, lần sửa đổi này phạm vi điều chỉnh được giữ nguyên như luật hiện hành. Các quy định được bổ sung liên quan việc cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu… hay sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, dự thảo Luật cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện (bộ phận) rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác.

Một trong những nội dung đáng chú ý được Chính phủ đề xuất sửa đổi, bổ sung là về nội dung bán thuốc lá nhằm hạn chế tình trạng trẻ em dưới 18 tuổi mua và sử dụng thuốc lá, bảo đảm ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và thực thi pháp luật.

Theo dự thảo Luật, cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc hộ chiếu đối với trường hợp có nghi ngờ người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.

Bên cạnh đó, cơ quan, tổ chức, cá nhân không được bán thuốc lá phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó.

Lần sửa đổi này cũng bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với việc “thành lập và tổ chức hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá”; bãi bỏ thủ tục hành chính đối với “giấy phép mua bán thuốc lá”, “giấy phép xuất bản thuốc lá”.

Cùng với đó, Chính phủ đề xuất bãi bỏ thủ tục hành chính đối với “văn bản đồng ý về việc đầu tư sản xuất, gia công thuốc lá để xuất khẩu vượt quá sản lượng được phép sản xuất của cơ sở” theo đề xuất của Bộ Công Thương là bộ quản lý ngành.

Về cấm trưng bày thuốc lá, Chính phủ cho biết qua nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới và thực tiễn trong nước cho thấy cần thiết phải bổ sung quy định nhằm hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.

Dự thảo Luật cũng quy định cấm bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động, bán thuốc trên không gian mạng, nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng số hoặc phương thức giao dịch điện tử khác; hút, bán thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút, bán thuốc lá.

Về điều khoản chuyển tiếp, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết quy định đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành “được tiếp tục thực hiện trong vòng 6 tháng kể từ ngày luật này có hiệu lực thi hành”.

Báo cáo thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Luật đã quy định việc cấm người dưới 18 tuổi trong các hoạt động sử dụng, mua, bán thuốc lá.

Do đó, đề nghị nghiên cứu chỉnh lý theo hướng không quy định cụ thể các biện pháp, hình thức kiểm soát độ tuổi tại luật mà nên quy định chi tiết ở văn bản dưới luật.

“Có ý kiến đề nghị nghiên cứu sửa khoản 1 bảo đảm linh hoạt hơn, giao quyền chủ động phương thức xác minh cho người kinh doanh, Luật chỉ cần quy định người bán lẻ có trách nhiệm yêu cầu người mua chứng minh đủ tuổi mua thuốc lá; trong trường hợp nghi ngờ không đủ 18 tuổi thì có quyền từ chối bán hàng nếu khách hàng không chứng minh được, tránh áp đặt công cụ công nghệ bắt buộc”, ông Nguyễn Đắc Vinh nói.

Có ý kiến khác tại Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị làm rõ tiêu chí xác định trường hợp “có nghi ngờ”, trách nhiệm của người bán khi người mua không xuất trình giấy tờ và phương thức thực hiện phù hợp đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, bảo đảm việc kiểm tra không dẫn đến thu thập, lưu giữ thông tin cá nhân vượt quá yêu cầu cần thiết.

Về quy định cấm bán thuốc lá trong phạm vi 100m, cơ quan thẩm tra nhận thấy điều này không khả thi trong thực tế, cho rằng nên quy định theo hướng không được bán tại khu vực tiếp giáp với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế và giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp giám sát.

Song, cũng có ý kiến nội dung trên cơ bản giữ như luật hiện hành, đề nghị quy định như dự thảo để tránh giảm nhẹ so với hiện hành.

Tại báo cáo thẩm tra, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị cân nhắc tính khả thi của quy định cấm triệt để hành vi trưng bày thuốc lá.

Ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh cần phân định rõ hành vi trưng bày bị cấm tại luật này với hoạt động niêm yết giá, sử dụng tên thương mại hợp pháp theo Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Giá.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung đánh giá năng lực kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm của lực lượng quản lý thị trường tại cấp cơ sở, đặc biệt sau khi bãi bỏ chức năng thanh tra chuyên ngành y tế.