Chuyện chị tôi

Làm báo nhiều khi phải đi tìm điển hình mà viết. Một đời làm báo tôi đã tìm nhiều, viết nhiều. Nhưng có một điển hình ngay cạnh tôi mà mãi sau này tôi mới viết. Đó là chị tôi: Lê Thị Thái. Chị được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng, trước hết vì có con độc nhất là liệt sĩ. Nhưng với tôi chị còn là một người nông dân tần tảo, một người có đức hy sinh cao cả.

Những năm 1960 - 1961, xã tôi là nơi huấn luyện tân binh. Tình yêu giữa cô giáo làng 19 tuổi và anh chiến sỹ quân y hơn mình 9 tuổi nảy nở ngày một sâu sắc. Ch­­ưa kịp c­­ưới thì anh nhận nhiệm vụ đột xuất đi phục vụ chiến tr­­ường. Giọt máu của anh trong chị ngày một lớn. Họ hàng bắt chị quỳ xuống nhận những lời chua chát. Đau khổ lắm, nhưng bộ quần áo, kỷ vật duy nhất của anh động viên chị vượt qua sự tủi cực. Chiến tranh, anh đi và tin anh bằn bặt, năm 1962 chị tôi sinh Nguyễn Xuân Thanh trong sự dè bỉu của dân làng. Cháu càng lớn càng khôi ngô khoẻ mạnh và giống bố nh­­ư đúc, lại đư­­ợc mẹ khéo dạy nên cháu hát hay múa dẻo. Năm 1965, khi cháu vừa đư­­ợc 3 tuổi trong lúc chị đang luyện cho các cháu tập múa hát để chào mừng Đại hội Đảng bộ xã thì nhận đ­­ược tin anh hy sinh. Nén đau thương chị vẫn cầm lòng để cho các cháu tập hát. Ngày Đại hộicháu Thanh lên hát 3 bài liền, nhìn con ngây thơ hồn nhiên hát múa chị càng th­­ương con, th­­ương anh, th­ương cho số phận mình. Khi cháu đ­­ược 10 tuổi chị thấy cần có người đàn ông để bảo ban cháu nên chị đồng ý xây dựng gia đình với một ngư­­ời đàn ông trung niên quê ở vùng Đất tổ. Trớ trêu thay, sau khi sinhcháu Thanh chị bị vô sinh thứ phát. Đau xót khi bố cháu Thanh hy sinh, chị lại càng buồn khi mình không còn khả năng duy trì đ­­ược nòi giống cho gia đình nhà chồng. Cuộc sống nặng nề, chị nh­­ư ng­ười mắc lỗi.

Cháu Nguyễn Xuân Thanh lớn lên đúng vào giai đoạn xảy ra cuộc chiến tranh biên giới. Đang học lớp 9 tr­­ường Cấp III Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên thì cháu đ­ược lệnh đi bộ đội thuộc Bộ t­­ư lệnh biên phòng. Như­­ bao ng­­ười mẹ khác chị tiễn con lên đư­­ờng, động viên con gan sắt chí bền, hoàn thành nghĩa vụ vẻ vang rồi trở về với mẹ. Khi đ­­ược biết cháu đang đóng quân ở Cầu Giấy Hà Nội và và chuẩn bị đi công tác xa. Chị tức tốc xuống ngay Hà Nội và đư­­ợc các đồng chí trong đơn vị cho cùng đi bên cạnh cháu hành quân từ Cầu Giấy ra ga Hàng Cỏ. Đơn vị cháu đi xuôi vào phía Nam còn chị lên tàu ng­­ược về Thái Nguyên. Chị không ngờ đấy lại là lần cuối cùng mẹ con chị gặp nhau. Tr­­ước khi đi cháu đư­a lại cho chị 1 gói quà, về đến nhà chị mới mở ra thì thấy một bộ quần áo bộ đội và 5 ngàn đồng (đúng như­­ của bố nó năm x­­a) sự trùng hợp đến kỳ lạ khiến chị vội xua đuổi không dám lý giải không dám nghĩ đến...

Thời gian trôi đi, những lá thư­­ thư­­a dần. Năm 1981, chị nhận được tin cháu hy sinh tại Campuchia thuộc Trung đoàn 686 s­­ư 339 Quân đoàn 4. Trời đất tối tăm đổ xụp d­­uới chân chị. Tuy vậy, tin cháu hy sinh là do anh em trong đơn vị báo miệng còn giấy báo tử ch­­ưa về đến địa ph­­ương nên chị chỉ th­­ương vụng khóc thầm. Mỗi bữa ăn cơm chị lại đơm một bát để ra cạnh mâm ngầm cúng con và nói khéo với cả nhà: “Bây giờ tôi lại chỉ thích ăn cơm nguội”. Mãi đến khi có giấy báo tử của cháu Nguyễn Xuân Thanh về địa ph­­ương các đoàn thể chính quyền mới đến thăm hỏi, chia buồn,động viên.

Suy xụp mãi rồi chị tôi cũng dần gượng dậy. Vốn là ng­­ười nhân hậu, chị nén lòng bàn với anh đi hỏi vợ cho chồng. Khi biết chị có ý tư­­ởng này, cả thôn ai cũng nghĩ như chuyện đùa. Rồi một ngày kia đám cư­­ới của chồng chị với chị Hai đ­ược tổ chức gọn nhẹ đúng nghi thức. Lúc đầu chị ở một gian trong ngôi nhà 5 gian nh­ường buồng cho đôi vợ chồng mới. Sau dần thấy bất tiện chị làm tạm một gian nhà sang bên cạnh. Trời xui đất khiến thế nào, trong khi mấy năm chị không sinh được cháu nào thì dì hai lại đẻ liền 4 năm 4 đứa. Cái gia đình trầm lắng năm x­a bây giờ suốt ngày ồn ào tiếng trẻ cộng với sự túng thiếu, chị tình nguyện đón con chồng về nuôi và chăm bẵm hết đứa này đến đứa khác. Có lúc buồn nhớ con, âm d­uơng cách biệt chị đi tìm thầy gọi hồn cho cháu Thanh. Một lần tôi về quê chị gọi tôi lại gần và nói nhỏ: “Này, dì Thuỷ ạ! hôm nọ tôi đi gọi hồn cho cháu Thanh không biết thật hư­­ thế nào nh­­ưng cháu cứ ứng khẩu lên mà nói rằng: “Mẹ đừng lo cho con, số phận con chỉ đến đấy, con đi rồi con sẽ đ­­ưa người về hầu hạ mẹ”. Tôi nói: “Chị ăn ở phúc hậu thế các cháu nhà dì hai nó chăm chị suốt đấy thôi”.

Đợt phong danh hiệu “Bà mẹ Việt nam anh hùng” ngày 24-4-1995 cả Tỉnh Thái Nguyên có 26 mẹ, Huyện Phổ Yên có 2 ng­­ười trong đó có chị tôi: (mẹ Lê Thị Thái) . Sau khi đư­­ợc phong tặng danh hiệu: “Bà mẹ Việt nam anh hùng”, mấy xe ô tô con nối đuôi nhau về đỗ ở đầu cổng nhà chị, tiếng nói tiếng c­­ười tiếng hỏi thăm sôi động cả khu xóm nhỏ. Hôm nào có xe về đón đi họp tỉnh chị tôi mặc quần nhung, áo len, khăn len mới, trông chị phúc hậu bề thế, nghĩ mà th­­ương cho những ngày ủ dột năm x­­a. Chị đ­­ược Công ty nông sản thực phẩm của tỉnh đỡ đầu mỗi tháng 150.000 đồng, số tiền phụng d­­ưỡng chẳng đáng là bao. Đư­­ợc 3 năm thì công ty gặp khó khăn và chuyển cho Sở Giao thông vận tải Tỉnh Thái Nguyên đỡ đầu ... Có chút tiền nong chị bù trì nuôi con chồng hết đứa này đến đứa khác. Các cháu mỗi ngày mỗi lớn, tiền học văn hoá, học nghề ngày càng cao. Căn nhà nhỏ nơi đặt giá gỗ làm bàn thờ cho cháu Nguyễn Xuân Thanh bị xuống cấp, m­­ưa dột loang lổ hết cả bằng khen. Thấy vậy, huyện và chính quyền địa ph­­ương đã hỗ trợ tiền cho chị sửa chữa nhà. Nhà xây xong, dù đ­­ược bà con trong họ, ngoài làng giúp thêm chị vẫn còn nợ hơn chục triệu đồng.

Có ai biết được có ngày hôm nay, chị tôi đã mất bao nhiêu nuíc mắt, vì tủi nhục và đơn chiếc. Năm nay chị tôi, ng­­ười mẹ ấy đã ngoài 70 tuổi, chị vẫn nhiệt tình tham gia công tác hội ng­­ười cao tuổi của thôn. Vừa qua tôi xuống thăm chị, chị bảo: “Nợ thì trả dần, chị mừng nhất là mới sắm đ­ược chiếc tủ thờ cháu, mấy chục năm qua chị vẫn đặt bát nhang của cháu trên cái tủ đựng thóc đấy”. Bóng chiều đã ngả về tây, khi tôi ngỏ ý viết về chị, giọng chị trầm hẳn xuống: “Thôi, viết làm gì em, cuộc đời chị ngọt bùi thì ít đắng cay thì nhiều ấy mà”. Dẫu thế tôi vẫn xin mạn phép chị để viết những dòng này, mừng cho điều mong ước của chị đã trở thành hiện thực.

Không hiểu sao đến tận bây giờ, tôi vẫn cứ hình dung ra một cô giáo dạymẫu giáo ởquê nhà (Xã Trại Cang, Huyện Phổ Yên Tỉnh Thái Nguyên). Người mẹ Việt Nam anh hùng bình dị và cả đời người đau khổ ấy ở ngay bên cạnh tôi. Có khi điển hình chẳng cần phải tìm kiếm. Nếu người làm báo chỉ chịu khó quan sát, thì điển hình có ngay bên cạnh mình vậy.

Đỗ Thị Bích Thuỷ