Hotline: 0855.911.911 
RSS 
(VTC News) - Nghi án ca khúc Con mắt còn lại của cố nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn “đạo” bản The Syncopated Clock của tác giả Leroy Anderson do Gontiti phối năm 1983 đang thu hút sự chú ý của dư luận.
Cùng với quan điểm của các nhà chuyên môn về âm nhạc, chúng tôi ghi nhận ý kiến của một số cá nhân là những người bình thường trong đời sống song họ đích thực là những tín đồ của nhạc Trịnh và có sự hiểu biết sâu sắc về ca khúc của cố nhạc sĩ tài hoa.
Bạn Trương Hồng Tú, sinh viên viết văn Nguyễn Du, đồng thời là một ca sĩ không chuyên thường hát ở các phòng trà, người đã trình bày rất thành công ca khúc Diễm xưa bằng tiếng Nhật trong đêm nhạc Trịnh Công Sơn “Cho đời chút ơn” hôm 30/3 vừa qua tại Đại học Văn hóa HN:
“Sau khi nghe kĩ hai bản phối khí, tôi thấy tác phẩm Con mắt còn lại hoàn toàn không thể gọi là đạo The Syncopated Clock của Leroy Anderson được dù là ý tưởng, phối khí. Từ “đạo nhạc” vốn để chỉ những người không sáng tạo thêm về cách thể hiện ý tưởng, sử dụng cả cách thể hiện và chất liệu thể hiện của người khác rồi gắn tên mình vào sản phẩm. Còn ở đây, giữa hai tác phẩm hoàn toàn không có chuyện đó.
Có một số quan niệm rằng, ý tưởng sáng tác đã thực sự kết thúc vào những năm 1980, vì thập kỉ 80 là những năm đỉnh cao của nghệ thuật thế giới nói chung vì người ta nghĩ rằng những ý tưởng sáng tạo đã kết thúc ở đó. Vậy nên nếu có sự trùng hợp giữa các đoạn nhạc hay ý tưởng phối khí là chuyện bình thường. Nhưng quan trọng ở đây không phải là chuyện ý tưởng.
Còn về bản phối khí, hai tác phẩm chỉ giống nhau ở thể loại nhạc (chất nhạc) và tiếng beats, còn bài hát thì đơn giản chỉ giống ở vòng hòa thanh. Mà giống nhau ở vòng hòa thanh thì trên thế giới có cả trăm bài như thế, vòng hòa thanh chỉ là chất liệu để làm nên bài hát. Âm nhạc của Trịnh Công Sơn vốn dĩ đã đơn giản, gần với vòng gam sinh lý của âm nhạc, chỉ có một vài vòng gam mà người hát hay dùng, tự thân cái đơn giản làm nên cái hay. Vì thế nhất định không thể dùng từ “đạo” trong trường hợp này”.
Thạc sĩ Mai Anh Tuấn, giảng viên môn Văn học Việt Nam, trường Đại học Văn hóa Hà Nội:
“Khi so sánh hai tác phẩm âm nhạc, chúng ta phải dựa trên một tiêu chí nhất định nào đó, chứ không thể đem hai tác phẩm có đoạn phối khí hơi hơi giống nhau rồi dễ dàng kết luận là “đạo” được, như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của tác giả.
Còn những ảnh hưởng mang tính chất vô thức thì không chỉ trong âm nhạc, mà ngay cả văn chương cũng rất nhiều. Chúng ta nên cẩn trọng trong việc dùng từ “đạo”, vì nếu nói như vậy thì không lẽ những sáng tác dựa trên chất liệu dân ca, âm nhạc truyền thống... cũng gọi là “đạo”. Nếu vô tình có một yếu tố nào đó trùng lặp, mà cả hai tác phẩm cùng nổi tiếng thì đó nên gọi là sự thú vị”.
Thạc sĩ cũng nói thêm, anh tin tưởng tác phẩm của Trịnh Công Sơn không thể gọi là “đạo”. Là một người rất say mê và tìm hiểu khá kĩ về quá trình sáng tác và những tác phẩm của Trịnh Công Sơn, giảng viên Mai Anh Tuấn cho biết thêm, trong quá trình viết nhạc, cố nhạc sĩ có sử dụng hai bài thơ để phổ nhạc, đó là bài Cuối cùng cho một tình yêu của thi sĩ Trịnh Cung và bài Còn một con mắt của thi sĩ Bùi Giáng, điều này chắc chắn nhiều người biết. Sự so sánh hai tác phẩm để rồi kết luận là “đạo” thực sự không thuyết phục những người yêu nhạc Trịnh Công Sơn.
Đậu Thị Dung, một nhà thơ trẻ ấn tượng trong ngày thơ Văn Miếu là một “tín đồ” của nhạc Trịnh. Ngay khi thông tin nghi án Trịnh Công Sơn đạo nhạc xuất hiện, chị đã khẳng khái khẳng định: “Tôi chỉ muốn nói một câu thôi: Tôi tin vào Trịnh”.
Theo chị Đậu Dung, muốn chứng minh rõ ràng nhất nghi vấn này chỉ còn cách dựa vào lý, mà lý thuộc về những người giỏi nhạc lý, tức là giới chuyên môn như phê bình hoặc nhạc sĩ. Còn với ý kiến của một “người nghe bình thường”, sau khi nghe hai bản phối khí chị nhận thấy điều giống nhau duy nhất giữa hai tác phẩm đó là chất ngẫu hứng ở đoạn đầu.
“Nếu như ở The Syncopated Clock của Leroy Anderson mang âm hưởng folk, vui vẻ và trong sáng đầy chất dân gian thì Còn một con mắt của Trịnh Công Sơn lại thấm đẫm triết lí về ý thức thân phận từ hai câu thơ của thi sĩ Bùi Giáng. Nếu nói về ý tưởng giống nhau thì hoàn toàn không phải, có chăng, chỉ là sự gặp nhau của chất ngẫu hứng trong một đoạn rất ngắn. Không thể nói Trịnh Công Sơn đạo nhạc được”.
PGS. TS Cù Lệ Duyên, phó chủ nhiệm Khoa Lí luận, sáng tác chỉ huy, Học viện âm nhạc Quốc gia Việt Nam sau khi nghe hai bản phối khí đã cho biết: “Trường hợp này hoàn toàn không phải là đạo nhạc. Có thể chúng ta thấy phảng phất âm hưởng của một đoạn rất ngắn, nhưng đó là điều hoàn toàn bình thường trong âm nhạc, thậm chí cả cách phối khí của các nhạc sĩ có ảnh hưởng phong cách của nhau thì cũng không có gì là lạ”.
Bà Lệ Duyên đưa ra những ví dụ rất cụ thể như bài Sông Lô của nhạc sĩ Văn Cao có một đoạn nghe qua ta thấy mang hơi hướng của một bản nhạc Tây Ban Nha, nhưng xét về hoàn cảnh ra đời và toàn bộ tác phẩm thì lại không có chút gì giống nhau cả. My heart will go on cũng từng bị mang ra mổ xẻ vì có những đoạn nhạc giống với một bài hát khác của Mỹ, nhưng đó cũng không phải là đạo nhạc. Sự giống nhau ở một vài nhịp nhạc mang tính chất ngẫu nhiên là chuyện hết sức bình thường trong âm nhạc.
Bà cũng nhấn mạnh một khi ai đã đưa ra phát ngôn thì phải chịu trách nhiệm về những phát ngôn ấy vì Trịnh Công Sơn là một tên tuổi lớn của Việt Nam, sức sống của những tác phẩm đã được chứng minh qua thời gian, không thể dễ dàng quy kết bằng từ “đạo nhạc”.
Thùy Linh
Cùng với quan điểm của các nhà chuyên môn về âm nhạc, chúng tôi ghi nhận ý kiến của một số cá nhân là những người bình thường trong đời sống song họ đích thực là những tín đồ của nhạc Trịnh và có sự hiểu biết sâu sắc về ca khúc của cố nhạc sĩ tài hoa.
| Bạn Trương Hồng Tú. |
“Sau khi nghe kĩ hai bản phối khí, tôi thấy tác phẩm Con mắt còn lại hoàn toàn không thể gọi là đạo The Syncopated Clock của Leroy Anderson được dù là ý tưởng, phối khí. Từ “đạo nhạc” vốn để chỉ những người không sáng tạo thêm về cách thể hiện ý tưởng, sử dụng cả cách thể hiện và chất liệu thể hiện của người khác rồi gắn tên mình vào sản phẩm. Còn ở đây, giữa hai tác phẩm hoàn toàn không có chuyện đó.
Có một số quan niệm rằng, ý tưởng sáng tác đã thực sự kết thúc vào những năm 1980, vì thập kỉ 80 là những năm đỉnh cao của nghệ thuật thế giới nói chung vì người ta nghĩ rằng những ý tưởng sáng tạo đã kết thúc ở đó. Vậy nên nếu có sự trùng hợp giữa các đoạn nhạc hay ý tưởng phối khí là chuyện bình thường. Nhưng quan trọng ở đây không phải là chuyện ý tưởng.
Còn về bản phối khí, hai tác phẩm chỉ giống nhau ở thể loại nhạc (chất nhạc) và tiếng beats, còn bài hát thì đơn giản chỉ giống ở vòng hòa thanh. Mà giống nhau ở vòng hòa thanh thì trên thế giới có cả trăm bài như thế, vòng hòa thanh chỉ là chất liệu để làm nên bài hát. Âm nhạc của Trịnh Công Sơn vốn dĩ đã đơn giản, gần với vòng gam sinh lý của âm nhạc, chỉ có một vài vòng gam mà người hát hay dùng, tự thân cái đơn giản làm nên cái hay. Vì thế nhất định không thể dùng từ “đạo” trong trường hợp này”.
Thạc sĩ Mai Anh Tuấn, giảng viên môn Văn học Việt Nam, trường Đại học Văn hóa Hà Nội:
“Khi so sánh hai tác phẩm âm nhạc, chúng ta phải dựa trên một tiêu chí nhất định nào đó, chứ không thể đem hai tác phẩm có đoạn phối khí hơi hơi giống nhau rồi dễ dàng kết luận là “đạo” được, như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của tác giả.
Còn những ảnh hưởng mang tính chất vô thức thì không chỉ trong âm nhạc, mà ngay cả văn chương cũng rất nhiều. Chúng ta nên cẩn trọng trong việc dùng từ “đạo”, vì nếu nói như vậy thì không lẽ những sáng tác dựa trên chất liệu dân ca, âm nhạc truyền thống... cũng gọi là “đạo”. Nếu vô tình có một yếu tố nào đó trùng lặp, mà cả hai tác phẩm cùng nổi tiếng thì đó nên gọi là sự thú vị”.
Thạc sĩ cũng nói thêm, anh tin tưởng tác phẩm của Trịnh Công Sơn không thể gọi là “đạo”. Là một người rất say mê và tìm hiểu khá kĩ về quá trình sáng tác và những tác phẩm của Trịnh Công Sơn, giảng viên Mai Anh Tuấn cho biết thêm, trong quá trình viết nhạc, cố nhạc sĩ có sử dụng hai bài thơ để phổ nhạc, đó là bài Cuối cùng cho một tình yêu của thi sĩ Trịnh Cung và bài Còn một con mắt của thi sĩ Bùi Giáng, điều này chắc chắn nhiều người biết. Sự so sánh hai tác phẩm để rồi kết luận là “đạo” thực sự không thuyết phục những người yêu nhạc Trịnh Công Sơn.
| Bản nhạc Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn. |
Theo chị Đậu Dung, muốn chứng minh rõ ràng nhất nghi vấn này chỉ còn cách dựa vào lý, mà lý thuộc về những người giỏi nhạc lý, tức là giới chuyên môn như phê bình hoặc nhạc sĩ. Còn với ý kiến của một “người nghe bình thường”, sau khi nghe hai bản phối khí chị nhận thấy điều giống nhau duy nhất giữa hai tác phẩm đó là chất ngẫu hứng ở đoạn đầu.
“Nếu như ở The Syncopated Clock của Leroy Anderson mang âm hưởng folk, vui vẻ và trong sáng đầy chất dân gian thì Còn một con mắt của Trịnh Công Sơn lại thấm đẫm triết lí về ý thức thân phận từ hai câu thơ của thi sĩ Bùi Giáng. Nếu nói về ý tưởng giống nhau thì hoàn toàn không phải, có chăng, chỉ là sự gặp nhau của chất ngẫu hứng trong một đoạn rất ngắn. Không thể nói Trịnh Công Sơn đạo nhạc được”.
PGS. TS Cù Lệ Duyên, phó chủ nhiệm Khoa Lí luận, sáng tác chỉ huy, Học viện âm nhạc Quốc gia Việt Nam sau khi nghe hai bản phối khí đã cho biết: “Trường hợp này hoàn toàn không phải là đạo nhạc. Có thể chúng ta thấy phảng phất âm hưởng của một đoạn rất ngắn, nhưng đó là điều hoàn toàn bình thường trong âm nhạc, thậm chí cả cách phối khí của các nhạc sĩ có ảnh hưởng phong cách của nhau thì cũng không có gì là lạ”.
| PGS.TS Cù Lệ Duyên |
Bà Lệ Duyên đưa ra những ví dụ rất cụ thể như bài Sông Lô của nhạc sĩ Văn Cao có một đoạn nghe qua ta thấy mang hơi hướng của một bản nhạc Tây Ban Nha, nhưng xét về hoàn cảnh ra đời và toàn bộ tác phẩm thì lại không có chút gì giống nhau cả. My heart will go on cũng từng bị mang ra mổ xẻ vì có những đoạn nhạc giống với một bài hát khác của Mỹ, nhưng đó cũng không phải là đạo nhạc. Sự giống nhau ở một vài nhịp nhạc mang tính chất ngẫu nhiên là chuyện hết sức bình thường trong âm nhạc.
Bà cũng nhấn mạnh một khi ai đã đưa ra phát ngôn thì phải chịu trách nhiệm về những phát ngôn ấy vì Trịnh Công Sơn là một tên tuổi lớn của Việt Nam, sức sống của những tác phẩm đã được chứng minh qua thời gian, không thể dễ dàng quy kết bằng từ “đạo nhạc”.
Thùy Linh
Bình luận 
