Bên lề Seagames 26 – Lượm lặt từ đường phố bị giam

1. Jakarta bị “cưỡng bức”

Câu tiếng Bahasa Indonesia đầu tiên mà tôi tới Jakarta được cánh lái taxi dậy là “macet” có nghĩa “tắc đường”. Chuyện tắc đường ở Jakarta không tuân theo quy luật ca tầm nào cả. Luôn có thể tắc mọi nơi, mọi lúc. Nguyên nhân “vì sao?” thì rất rõ ràng. Jakarta đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Lòng của nó theo tính toán “ôm” được 1,5 triệu xe ô tô nhưng hiện tại, nó bị nhồi tới 5 triệu xe. Rùng mình, và đấy là còn chưa kể thêm các phương tiện khác. Bị “cưỡng bức” như thế, Jakarta không tắc mới là lạ.

Theo kết quả thăm dò về hoạt động giao thông tại 23 thành phố trên toàn cầu do Công ty Frost & Sullivan (một công ty tư vấn hàng đầu thế giới) công bố cách đây không lâu, Thủ đô của Indonesia xếp cuối cùng về mức độ hài lòng. Kết quả này dựa trên phiếu điều tra của gần 15.000 người trên toàn thế giới. Jakarta đã “vượt qua” Rio de Janeiro (Brazil) và Cairo (Ai Cập) vốn được nhiều người biết là những thành phố hay tắc nghẽn để leo lên vị trí “số một”.

Các chuyên gia kinh tế thông kê, hàng năm, nạn tắc đường ở Jakarta gây thiệt hại kinh tế vào khoảng 28,1 nghìn tỷ rupiah (3,25 tỷ USD). Ngoài ra, Ngân hàng Thế giới đánh giá Jakarta là thành phố có mức độ ô nhiễm đứng thứ hai trên thế giới, sau Bắc Kinh. Khí thải từ ô tô ở đây chiếm 85% thành phần gây ô nhiễm không khí.

2. Hàng triệu người bị “giam lỏng”

Jakarta có cả một hệ thống đầu số để nhắn tin hoặc gọi tìm kiếm sự trợ giúp hướng dẫn cách “tẩu thoát” nhanh nhất khỏi các tuyến đường đã, đang và sắp dồn ứ. Nhưng lâu rồi không mấy ai thèm bốc máy vì cái nhận lại được thường xuyên là: “Semuanya jalan macet” (mọi con đường đều tắc).

Jakarta có cả một hệ thống mạng xã hội để người trên xe có thể truy cập, xem những hình ảnh về các tuyến đường thông qua hệ thống camera theo dõi được lắp đặt ở nhiều khu vực. Nhưng giờ quá ít người online vì hình ảnh thu về giống nhau một loạt là cảnh xe cộ nối hàng dài không động đậy.

Jakarta còn có hẳn hai kênh phát thanh giao thông trực tiếp là Elshinta(FM 90,05) và Đài phát thanh Sonora (FM 100,9) liên tục thông báo về lưu lượng xe trên các tuyến đường nhưng cánh lái taxi đã phát chán chẳng còn muốn bật nghe vì các thông báo lại đều như vắt chanh: “Semuanya jalan macet”.

Cũng bởi “Semuanya jalan macet” mà Jakarta có lẽ là thành phố sống sớm hơn bất cứ nơi nào trên thế giới. Cái sự sớm ở đây buộc phải đẩy lên để đối phó tạm thời với thực trạng “macet” thường nhật. Có nghĩa là mọi dự định, mọi công việc, mọi cuộc hẹn khiến người Jakarta phải ra khỏi nhà luôn được cài đặt sớm hơn khoảng 3 đến 4 giờ cùng một kế hoạch chi tiết các tuyến đường sẽ đi qua. Và trong 3 đến 4 giờ trừ hao tắc đường ấy, có một Jakarta với hàng triệu người bị “giam lỏng”.

Trên bất cứ quãng đường “chết đứng” nào vào buổi sáng sớm, buổi trưa nắng hay buổi chiều muộn, người ta có thể thấy, những “phạm nhân” ngồi trong “trại” (xe), cố gắng thảnh thơi ăn uống với những đồ ăn được gói sẵn, chúi mắt vào đọc sách, báo, tạp chí, lướt web, chat hay ngồi ngửa ra sau ghế nghe nhạc, xem DVD. Bên cạnh đó là cảnh các em bé được mẹ hoặc bảo mẫu ngồi sau xe đọc truyện tranh, chơi đồ chơi cùng trẻ con, một cô ô sin ngồi cho trẻ uống sữa và lâu lâu không quên thay tã giấy cho nó.

Một người bạn của tôi nói trên báo về tính nghệ sĩ của người Jakarta khi anh quan sát thấy có quá nhiều nơi trên đường và trong xe, người Jakarta ngồi chơi đàn guitar - loại đàn đã được thu nhỏ hơn kích cỡ bình thường.

Thực tế có thể người Jakarat máu văn nghệ nhưng thực tế cũng bởi vì ở đây luôn bị “giam lỏng”, chơi đàn là cách giúp người ta lạc quan hơn khi ngó ra tứ bề từ thấy nhà nhà như nhau!

3. Jakarta không có Hải “Xồm”, Cường “Hói”

Jakarta Rimanews đưa tin, số lượng tai nạn giao thông ở thủ đô và khu vực xung quanh vẫn ở báo động đỏ. Theo số liệu của Tổng cục cảnh sát giao thông Metro Jaya (PMJ), trong vòng 6 tháng đầu năm 2011 tại Jakarta, số hành vi vi phạm luật giao thông của phương tiện xe máy là 363.056 trường hợp trong tổng số 3.133 vụ tai nạn giao thông (số liệu của chính quyền sở tại là 3.288 vụ); vi phạm giao thông công cộng là 88.214 trường hợp trong tổng số 427 vụ tai nạn.

Số liệu trên chứng minh, tai nạn giao thông ở Jakarta lớn hơn bất cứ thành phố nào ở Việt Nam. Lấy TP Hồ Chí Minh trong 6 tháng đầu năm làm “đối trọng” thì thấy, số vụ tai nạn giao thông của thành phố đông dân nhất dải đất hình chữ S chưa bằng 1/6 Jakarta, con số cụ thể là 520 vụ.

Vậy, điều đáng để cánh phóng viên đang tác nghiệp tại SEA Games 26 gật gù trước nỗ lực của Jakarta nằm ở đâu? Xin thưa, nằm ở một con số khác.

Trong tổng số 3.133 vụ tai nạn tại Jakarta 6 tháng đầu năm 2011, số người tử vong chỉ là 487 người còn ở TP Hồ Chí Minh với 520 vụ đã có 443 người thiệt mạng. Có nghĩa là ở ta, gần như cứ tai nạn là tử vong, ngược lại ở xứ bạn, phần lớn chỉ dừng lai ở mức bị thương.

Sự khác biệt lớn này đến từ nhiều yếu tố, nhưng có lẽ quan trọng nhất chính là việc ở xứ bạn, đạo Hồi nghiêm cấm uống rượu bia và ra đường có tìm mỏi mắt cũng không thấy những quán kiểu Cường “Hói”, Hải “Xồm” như ở Việt Nam.

4. Phố vẫy

Một sớm ra siêu thị mua ít đồ, trên đường về gặp toàn người già, trẻ con, phụ nữ bế trẻ con đứng dọc một vệ đường chìa hai ngón tay như thể vẫy xe. Thì cũng tưởng người ta vẫy xe thật chứ có ai ngờ…

Họ vẫy tất cả những chiếc xe ô tô ngang qua và họ vẫy không phải để đi nhờ mà để đi… thuê. Có nghĩa là ai dừng xe cho họ lên, phải trả tiền khoảng 20.000 Rp cho họ một lượt. Sau đoạn đường đã đi, họ lại xuống xe và quay lại chỗ cũ... tiếp tục vẫy.

Nói đến đây hẳn nhiều người không hiểu, xưa nay chỉ có người thuê xe để đi chứ làm gì có thuê người đi xe. Vậy mà ở Jakarta nó là điều có thật.

Ở Jakarta có không ít tuyến đường được quy định, các loại xe ô tô khi đi vào, buộc phải có tối thiểu ba người trên xe và nếu kiểm tra bất cứ xe nào mà không đủ cái tối thiểu ấy, tài xế sẽ bị phạt, thậm chí phạt nặng. Bởi thế để lách luật khi buộc phải đi qua những tuyến đường ấy, các tài xế cần thêm người lên xe cho đủ. Thế là sinh ra dịch vụ thuê người đi xe như kể trên.

Tại sao Jakarta lại có những tuyến đường quy định oái oăm như vậy? Vâng! đó lại là một giải pháp hạn chế các phương tiện giao thông, đặc biệt là ô tô vào những tuyến đường không cần thiết nhằm giảm tải ách tắc giao thông của thành phố này.

Ở Việt Nam cách đây không lâu, cũng trong nỗ lực giảm tải ách tắc giao thông đã đưa ra giải pháp biển số lẻ, biển số chẵn vào nội thành theo ngày lẻ ngày chẵn. Theo không ít ý kiến của các nhà quản lý giao thông thì đây là giải pháp không mới bởi thế giới đã có một số nước áp dụng. Nhưng chơi kiểu “phố vẫy” như ở Jakarta thì đúng là độc nhất!

Hà Thành