Bao giờ sự kỳ diệu của Google sẽ hết?

“Google không phải là một công ty bình thường. Chúng tôi cũng không có ý định trở thành một công ty như thế” - Larry Page và Sergey Brin, những người thành lập ra bộ máy tìm kiếm, đã viết như vậy trong một lá thư gửi các nhà đầu tư trước khi công ty lên sàn vào năm 2004. Kể từ đó, Google đã trở thành công ty phát triển nhanh nhất hành tinh. Chỉ riêng năm 2010, nó đã mạnh tay góp vốn cho dự án năng lượng gió ở bờ biển phía đông nước Mỹ và test xe hơi tự lái với độ bao phủ trên 225.000 km đường dọc nước Mỹ.

Không những thế, tranh thủ thế mạnh với bộ máy tìm kiếm online, Google còn nhúng tay vào lĩnh vực hàng không. Điều này mang lại nhiều trái ngọt cho những nhà đầu tư của Google - những người chỉ trong vòng 12 năm đã chứng kiến sự biến hình kỳ diệu của một doanh nghiệp nhỏ bé thành một công ty vĩ đại với số vốn lên tới 180 tỷ USD và một trụ sở đồ sộ ở thung lũng Silicon được biết đến với tên gọi Googleplex. Tựa như con nhện khổng lồ đang dệt lưới, Google ngày càng vươn rộng những cái chân của mình trong mọi lĩnh vực, từ tìm kiếm online, email, cho tớ mạng xã hội và các ứng dụng phần mềm, tính năng dựa trên nền web.

Sự phát triển của Google đa phần là “hữu cơ” (những nhánh mới phát triển từ cái gốc có sẵn); tuy nhiên, nó cũng dần đẩy mạnh việc thôn tính các công ty khác ở quy mô vừa phải. Vào năm 2006, Google đã trả 1,7 tỷ USD mua lại YouTube, một website để mọi người có thể chia sẻ các video về con họ, về con mèo nhà họ và về những điều quái dị của Lady Gaga. Một năm sau, nó cũng nắm gọn mạng lưới quảng cáo online DoubleClick với 3.1 tỷ USD. Nhiều thương vụ nữa đang được tiến hành và doanh nghiệp thương mại điện tử kiểu mới Groupon đang được Google đặt thầu với giá 33 tỷ USD.

Tất cả những việc trên đang trở thành vấn đề lớn buộc Google phải cân nhắc. Có hai thử thách trước mắt. Đầu tiên là việc phải hạ bớt sự giận dữ của các nhà lập pháp - những người đang cho rằng Google ngày càng lạm dụng quyền lực của mình. Vào ngày 30/12/2010, Liên minh Châu Âu công bố kết quả điều tra cho thấy Google đã thao túng các kết quả tìm kiếm nhằm tạo lợi thế cho các dịch vụ của chính mình nhưng Google đã kiên quyết phủ định. Google cũng phải đối mặt với cuộc điều tra tương tự Tại bang Texas (Mỹ) và đang chiến đấu với hàng tá công ty du lịch online khác - những người cũng nhiệt tình vận động hàng lang chính phủ nhằm mua được công ty chuyên cung cấp thông tin chuyến bay ITA Software.

Thử thách thứ hai cho Google là làm thế nào để tìm được nguồn mới để phát triển. Bất chấp những thử nghiệm mà Google đã và đang tiến hành, công ty này vẫn phụ thuộc nặng nề vào search advertising (hình thức quảng cáo dựa trên các từ khóa tìm kiếm của người sử dụng). Năm ngoái, doanh thu từ nguồn này là 24 tỷ USD, trong đó lợi nhuận 6,5 tỷ. Việc mua lại YouTube không những không giải thoát mà còn khiến Google lệ thuộc nhiều hơn vào search ads. Steve Ballmer - chủ của Microsoft, địch thủ của Google - đã gọi công ty tìm kiếm này là “ngựa non 1 trò” (chỉ diễn được 1 trò).

Một cách trớ trêu, nỗi lo lắng lớn nhất của các nhà đầu tư là Google sẽ hết thời giống như Microsoft khi nhà sản xuất máy tính này thất bại trong việc tìm nguồn thu mới và dồi dào nhằm thay thế cho hai sản phẩm già nua của mình là hệ điều hành Windows và Office. Đó là lý do giá cổ phiếu của Google gần đây bị chững lại.

Liệu so sánh như thế đã công bằng? Những người gật đầu trước câu hỏi này chỉ ra rằng có vài xu hướng gây áp lực tới Google. Thứ nhất là ngày càng nhiều phương thức tìm thông tin online, trong đó có Facebook (năm ngoái lượng truy cập mạng xã hội này đã vượt Google), hoặc như các tính năng của Apple hỗ trợ tìm kiếm thông tin không cần web browser.

Những khu vườn với bức tường cấm

Một lý do khác khiến Google phải lo lắng đó là những công ty như Facebook và Apple đang nỗ lực bảo mật dữ liệu của khách hàng, gây khó khăn cho công cụ tìm kiếm của Google. “Hai năm trước, tôi có thể nói với bạn rằng đây không phải là vấn đề; tuy nhiên, bây giờ thì nó đã trở thành mối đe dọa” - Eric Schmidt, giám đốc điều hành của Google, nói.

Những bức tường này đang được dựng lên ở nhiều nơi khác. Lấy các công ty trong lĩnh vực truyền hình, báo chí làm ví dụ, họ đã quá mệt mỏi với việc cung cấp chương trình “chùa” cho các dịch vụ truyền hình Internet mới như Google TV. Việc họ đổ xô tới các ứng dụng đọc báo tính phí trên máy tính bảng cho thấy cơn khát nguồn thu mới và chắc chắn họ sẽ rút hết nội dung miễn phí trên Internet.

Bên cạnh đó, Google phải chịu sự phản kháng mạnh mẽ từ phía những công ty phát hiện ra thông tin khách hàng sử dụng dịch vụ của mình bị xâm phạm. Nếu chính phủ thắt chặt quy định về bảo mật thông tin thì sẽ rất khó cho Google để kiếm tiền từ quảng cáo.

Rắc rối từ Googleplex

Vấn đề cũng này sinh từ nội bộ của Google. Những năm gần đây, công ty đã mất rất nhiều nhân tài như Omar Hamoui - người sáng lập ra AdMob, một công ty quảng cáo trên điện thoại mà Google mua lại năm ngoái - và Lars Rasmussen - người thực hiện dự án Wave, tạo ra công cụ hợp tác online mới. Lars đã chuyển sang Facebook làm vì thói quan liêu tại công ty tìm kiếm với số lượng nhân viên nay đã lên tới 23.000 này. Anh vẫn còn nguyên cảm giác cay đắng nhìn dự án của mình bị Google đóng cửa và cho rằng khả năng ra quyết định của lãnh đạo quá chậm chạp trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công ty. Jon Holman, nhà tuyển dụng của Google nhận định rằng Google đang trải qua “thuyết tiến hóa của Darwin” và trong tương lai sẽ khó lòng thu hút được những nhân tài đỉnh cao.

Liệu điều đó có nghĩa ngày huy hoàng của Google sắp qua đi?

Sự thực là tốc độ tăng trưởng doanh thu của công ty có chậm đi, nếu năm 2007 là 56% thì năm 2009 chỉ là 9%. Thế nhưng xét trong tình hình nền kinh tế toàn cầu xuống dốc thảm hại ở thời gian đó thì con số ấy vẫn đáng nể phục. Thậm chí có những dấu hiệu cho thấy Google đang hồi phục với mức tăng trưởng năm 2010 đạt 27%, quý 1 và quý 2 năm 2011 lần lượt là 27% và 32%.

Thêm vào đó, Google có lợi thế trước một vài xu hướng quan trọng mới. Một là dữ liệu trên thế giới tăng lên nhanh chóng, trở thành nguồn thô cho những bộ máy tìm kiếm của công ty. Đơn cử như hiện thời, cứ 1 phút YouTube lại có thêm một khối video với tổng thời lượng 48 tiếng upload, gấp 8 lần so với mức của tháng 6/2007. Điều này tạo ra niềm hy vọng rằng các cỗ máy của Google vẫn có vai trò rất to lớn trong việc tìm kiếm những thông tin chung chung, bất chấp xu hướng sử dụng mạng xã hội và các tính năng trên điện thoại, máy tính bảng.

Trong lĩnh vực quảng cáo trên web, Google cũng còn rất nhiều cơ hội. Theo thống kê của Morgan Stanley, trong khi 28% người Mỹ sử dụng các phương tiện truyền thông online thì chỉ có 13% tổng chi phí quảng cáo là dành cho Internet. Vì thế, nếu các quảng cáo trên Internet tiếp cận được người truy cập thì sẽ có thêm 50 tỷ USD mỗi năm chuyển sang quảng cáo online.

Tiếp đến là sự gia tăng của mobile web và dường như đây sẽ trở thành một chiếc cột vững chắc để nâng đỡ cho Google. Tâm điểm là Android - hệ điều hành smartphone của Google cung cấp miễn phí cho các nhà viễn thông và sản xuất điện thoại. Google mong muốn có nhiều người sử dụng Android như là một platform khuyến khích họ khám phá các dịch vụ khác của Google, trong đó có e-mail và tìm kiếm.

Cách tiếp cận này có vẻ hữu hiệu. Hai, ba năm trước đây, Android từ chỗ chẳng phải là hệ điều hành siêu việt gì, nay đã chiếm được 26% thị phần tại Mỹ, cạnh tranh trực tiếp với Apple iPhone. Để hỗ trợ thêm cho Android, Google còn xây dựng cả một thư viện các ứng dụng online (ví dụ như thương mại điện tử) nhằm làm hài lòng người sử dụng. Công ty cũng hy vọng một phần mềm điều hành mới phát triển của Google giúp Chrome chạy nhanh và nhẹ hơn sẽ trở nên phổ biến, lý tưởng cho các netbook (laptop nhỏ).

Điện thoại dõi theo chủ nhân

Google đặc biệt hứng thú với các hoạt động trên điện thoại bởi smartphone trong tương lai sẽ giúp tạo ra các cuộc cách mạng trong những lĩnh vực như tìm kiếm sử dụng giọng nói (chẳng hạn, bạn chỉ cần nói: “Kỳ nghỉ ở Tây Ba Nha” thì lập tức thiết bị cầm tay sẽ tìm kiếm cho bạn một ngôi biệt thự ở Costa del Sol). Nếu công nghệ này trở nên phổ biến thì nó sẽ làm gia tăng hoạt động tìm kiếm. Hơn nữa, vì có thể định vị một người thông qua điện thoại di động của người ấy nên Google có thể gửi thông tin quảng cáo về các cửa hàng hoặc nhà hàng quanh khu vực người đó đứng. Những quảng cáo như thế chắc chắn sẽ đem lại kết quả kinh doanh đầy hứa hẹn. Điều này giải thích lý do tại sao Google lại kiên trì với những công ty như Groupon - công ty đi đầu trong việc cung cấp phiếu giảm giá cho các dịch vụ thường ngày ở các địa phương - như thế. Nếu sở hữu được Groupon, gã khổng lồ Google sẽ khắc phục được điểm yếu hiện tại của mình đó là tìm kiếm thông tin cục bộ.

Song song với search ads, Google đang xây dựng display ads (quảng cáo xuất hiện khi người sử dụng truy cập vào những trang web có nội dung liên quan), chủ yếu để quảng bá hình ảnh thương hiệu các công ty hơn là mục đích bán hàng. Thị phần của Google trong loại hình kinh doanh này còn nhỏ nhưng có những dấu hiệu cho thấy Google đang gặt hát những thành quả tốt đẹp. Gần đây, quảng cáo trên di động mỗi năm đem lại cho Google 1 tỷ USD trong khi display ads là 2,5 tỷ USD. Các nhà phân tích ước tính một nửa doanh thu này đến từ quảng cáo trên YouTube.

Gần đây, công ty ra mắt Google Instant có khả năng hiển thị kết quả trước khi người sử dụng gõ xong cụm từ khóa, giúp tiết kiệm 2 tới 5 giây so với việc tìm kiếm trước đây. Bằng cách tạo điều kiện thuận lợi nhất có thể cho người sử dụng và làm họ hài lòng, Google cũng khéo léo gài quảng cáo nhắm vào họ. Nhìn về tương lai, các nhà điều hành của công ty này vẽ nên một thế giới trong đó Google không chỉ giúp mọi người tìm kiếm thông tin họ cần mà còn cung cấp cho họ trước khi họ biết rằng mình cần. Và để làm được điều này thì Google phải sử dụng dữ liệu của họ và họ cần cho phép Google làm thế. Ví dụ, bộ máy tìm kiếm thông minh sẽ thông báo cho một người về quyển sách mới viết bởi tác giả mà anh ta yêu thích. Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn bởi nó cần kỹ thuật rất cao.

Google cũng nỗ lực phát triển mạng xã hội riêng của mình nhưng không phải để đấu chọi với Facebook mà chỉ là tạo thêm 1 lớp đệm giữa vô vàn những sản phẩm, dịch vụ của mình. Nhờ đó, người sử dụng YouTube có thể thấy bạn bè của họ đang làm gì, xem gì trên đó.

Hàng loạt các dự án đang chạy tại Google cùng lúc với vô vàn các dự án thử nghiệm đặt ra câu hỏi liệu công ty này có đang ôm đồm quá nhiều hay không. Các nhà tư vấn cho rằng Google đang dàn trải lực lượng của mình quá mỏng nhưng Jonathan Rosenberg - nhà quản lý sản phẩm của Google - thì cho rằng chiến thắng chỉ dành cho kẻ cải tiến nhanh hơn các đối thủ còn lại. Để giữ ngôi vị của mình, Google phải đảm bảo có được một “biển” tài năng bởi sự khác biệt của Google nằm ở chỗ các ý tưởng mới đến từ bất cứ ai trong công ty thay vì chỉ bó gọn trong những cái đầu của ban lãnh đạo. Google thành công một phần là vì nó đã tạo nên một thiên đường cho các kỹ sư phần mềm tại nơi làm việc với những chiếc ghế massage hiện đại bậc nhất, khu giải trí, bếp ăn miễn phí với đủ các thể loại trên trời, dưới biển… Tuy nhiên, cuộc tranh giành nhân tài ở thung lũng Silicon giờ trở nên nóng bỏng hơn bao giờ hết. Cụ thể, Facebook đã trở thành “kẻ săn đầu người” không thương tiếc của Google. Công ty mạng xã hội này không chỉ “câu kéo” những người tài năng nhất của Google mà thậm chí cả những đầu bếp giỏi nhất ở đây.

Trong khi Google tuyên bố không bị xáo trộn nhiều nhưng rõ ràng là rất đau lòng trước sự ra đi của một số người gần đây. Tháng 11 năm ngoái, công ty này đã tăng 10% lương cho tất cả nhân viên của mình cộng với 1.000 USD tiền thưởng. Theo nguồn tin không chính thống, Google cũng phải trả rất nhiều triệu USD để giữ những nhân sự cốt cán không chuyển sang Facebook hay những nơi khác.

Đặc biệt hơn, nhiều nhóm tài năng trong công ty có ý tưởng kinh doanh độc lập bên ngoài các hoạt động hiện có của Google thì Google vẫn tạo cơ hội cho họ. Nhờ đó, Google trở thành căn nhà của nhiều doanh nhân mới khởi sự, vừa có thể giữ chân người tài, vừa có thể thỏa mãn mong muốn riêng của họ.

Tuy nhiên, nếu chỉ có tiền và quyền lực quyết định thì chưa đủ để trấn an những người chỉ muốn tạo ra các dịch vụ phần mềm thông minh nhất bởi họ làm việc không chỉ vì muốn được ghi công mà còn vì niềm cảm hứng. Có lẽ do vậy mà các dự án như năng lượng xanh và xe hơi tự lái mang tầm nhìn xa. Người ta muốn đóng góp tài trí cho Google một phần vì nó sử dụng công nghệ để đem đến sự khác biệt thực sự trong cuộc sống của con người và tham vọng là một yếu tố vô cùng quan trọng trong văn hóa doanh nghiệp này; không đâu có thể so sánh được với Google về chiều sâu khoa học. Bộ xương Khủng long ở lối vào Googleplex nhắc nhở cho người của Google phải liên tục tiến hóa nhanh nếu không muốn trở thành chú khủng long thời kỹ thuật số.

Hồng Đào