Báo chí – Bạn đồng hành cùng dân tộc

88 năm báo chí cách mạng Việt Nam là chặng đường đầy chông gai, máu lửa nhưng rất huy hoàng. Tổ quốc và nhân dân đánh giá cao sức mạnh to lớn, vai trò quan trọng của báo chí trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Và thực tế, báo chí đã đồng hành cùng dân tộc trong sự nghiệp cách mạng giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia giàu mạnh, văn minh…

Trong chặng đường ấy, có biết bao phóng viên chiến tranh đã xông pha trên chiến trường, quay phim, chụp ảnh, lấy tư liệu sống động, sáng tạo nên tác phẩm để đời.Ðã có bao nhiêu nhà báo, từng chịu đói khát, gian khổ trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, các mặt trận chống tham nhũng, chống tiêu cực, chống buôn lậu… trong số đó có người đã anh dũng hy sinh, đã cống hiến trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Sự ra đời của báo chí, đã xuất hiện danh xưng nhà báo hay ký giả. Tuy là một nghề như bao nhiêu nghề khác, nhưng nhà báo có thiên chức đặc biệt. Ðó là sự thẳng thắn, trung thực, phản ánh sự việc khách quan, bảo vệ lẽ phải, phát hiện và mang tính phản biện xã hội. Trong xã hội còn nặng về quan tước, nhà báo từng được xem như là hàng ngũ quan lại cao cấp. Nguyễn Tường Long, tức nhà văn Hoàng Ðạo trong Tự Lực văn đoàn, những năm 30-40 của thế kỷ trước, khi tốt nghiệp Cử nhân luật, được triều đình Bảo Ðại bổ đi làm tri huyện, nhưng ông từ chối, đi làm báo Phong Hóa, Ngày Nay. Tản Ðà Nguyễn Khắc Hiếu, xuất thân gia đình có cha anh làm quan, nổi tiếng cậu ấm thần đồng hay chữ, năm 1916 được mời đi học trường Hậu Bổ, để ra làm quan, nối chí cha anh, nhưng ông vẫn thờ ơ và dấn thân vào con đường làm báo An Nam tạp chí. Ông quan có thể bị ràng buộc bởi mối quan hệ quân thần, cản trở việc phản biện cho trật tự xã hội, thì nhà báo lại có thể tồn tại, được hậu thuẫn của công chúng, của dư luận tiến bộ mà đối diện với quyền lực.

Báo chí có sức mạnh tinh thần, và nhà báo có một vị thế đáng kể trong mọi hình thái xã hội. Người ta gán cho họ những tên gọi, như là con mắt, là lỗ tai, hay là hàn thử biểu của xã hội. Công chúng đặt ở họ niềm tin, và sẵn sàng chia sẻ, mong muốn họ bảo vệ quyền lợi chính đáng khi bị lực lượng hắc ám trù dập. Cũng vì thế mà nhà báo có thêm niềm tự hào, nhưng trách nhiệm nặng nề, và nhà báo cần có đạo đức, có trách nhiệm với trang viết của mình, cao hơn là lương tâm trách nhiệm với cuộc sống.

Và báo chí được mệnh danh là quyền lực thứ tư.

Kể từ khi Việt Nam chuyển mình hội nhập toàn cầu, báo chí nước ta cũng chuyển hướng để kịp thời tiếp cận dòng chảy sôi động của báo chí thế giới.

Nhưng hội nhập báo chí khác với hội nhập kinh tế, nó chỉ có thể tồn tại trên cơ sở nguyên tắc giữ vững bản chất của báo chí cách mạng. Chúng ta hội nhập là để tranh thủ những công nghệ, những kinh nghiệm, bài học về nghiệp vụ báo chí thế giới, để phục vụ tốt hơn công chúng trong nước và thông tin đối ngoại, nhằm giúp các dân tộc hiểu biết, thân thiện với nhau hơn, cùng xây dựng một nền báo chí tự do và có trách nhiệm, hướng tới mục đích cao cả là hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển.

Chúng ta luôn giữ vững nguyên tắc “hòa nhập vẫn không hòa tan”. Ðổi mới nhưng không thay màu, vẫn giữ được bản sắc văn hóa và bản lĩnh của nền báo chí cách mạng. Khi trào lưu hội nhập và toàn cầu hóa đang diễn ra, dễ dẫn tới cạnh tranh giữa các cơ quan truyền thông với nước ngoài và trong nước. Trong nền kinh tế thị trường sẽ không tránh khỏi xuất hiện nhiều loại thông tin mang tính tiếp thị, quảng cáo đơn thuần…

Thực tế, một số tờ báo đã nhân danh hội nhập đổi mới mà đi quá xa tôn chỉ của mình.Họ săn lùng, khai thác và lạm dụng liều lượng khi đăng tin chuyện riêng tư, chuyện giật gân gây tò mò, bị dư luận gọi là những tờ lá cải. Ấy làthông tin gây phản cảm trên mặt báo: Những tấm ảnh hở hang, những hàng tít giật gân câu khách với chủ đề về “Trộm cắp - Nghiện ngập - Lừa bịp - cướp giật - hiếp dâm.” Có những tin đưa thật nhẫn tâm, người viết không quan tâm tới hậu quả nêu ra. Ðây đó còn vì tư lợi, viết sai sự thật hoặc bóp méo, thương mại hóa và ngoảnh mặt im lặng làm ngơ trước dư luận xã hội.

***

Nước ta có hơn 700 cơ quan báo chí, khoảng 830 ấn phẩm và chương trình phát thanh, truyền hình, báo điện tử và gần 18 vạn nhà báo chuyên nghiệp, với hàng chục nghìn cộng tác viên. Ðài tiếng nói Việt Nam đã phủ sóng gần 98 % dân số.Ðó là một con số khổng lồ, tiêu tốn khá nhiều tiền bạc của nhân dân, để làm việc tuyên truyền giới thiệu những giá trị tinh thần văn hóa của nhân dân và công cuộc xây dựng đất nước, thỏa mãn không ngừng nhu cầu thưởng thức cái hay cái đẹp trong cuộc sống. Trong quá trình đi lên, cũng như muôn mặt đời sống, báo chí bắt buộc phải không ngừng đổi mới để nâng cao chất lượng. Nhưng nâng cao chất lượng báo chí phải xét tới toàn diện, trong đó phấn đấu đạt tới tính chuyên nghiệp của báo chí là yếu tố quan trọng. Người ta không chỉ tính đến số lượng nhà báo được đào tạo, số lượng được cấp thẻ, mà ở chỗ xét năng lực chuyên môn, sự lao động sáng tạo của nhà báo trước cuộc sống. Hãy xét những tác phẩm có tạo ra hiệu ứng xã hội đến mức nào, và như thế mới xứng đáng là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa. Những quan niệm khoảng cách về báo địa phương, báo trung ương cũng chưa thật công bằng và khách quan khoa học. Không chỉ tờ báo lớn có đông nhân viên, mới có tác phẩm hay đạt giải thưởng, có khi tờ báo nhỏ, cũng đoạt giải thưởng lớn, những nhà báo địa phương có tâm có tầm, có dũng khí và bản lĩnh, vẫn có thể tạo thành tác phẩm hay, những vấn đề hay có tác động sâu sắc tới xã hội.

Có một thời gian dài, báo chí thường nói theo định hướng của cơ quan chức năng, dùng con số thuần túy để công bố, không thoát ly khỏi bản báo cáo ngành nghề. Gần đây, báo chí đổi mới đã đi sâu vào đời sống, phát hiện nhân tố mới, ý tưởng mới khi nó còn manh nha, để rồi nâng lên thành vấn đề, thành tiêu điểm để thu hút công luận.

*****

88 năm báo chí Cách mạng Việt Nam, cùng với cả nước, những người làm công tác báo chí đa phương tiện VTC tăng thêm niềm tự hào yêu nghề, tu dưỡng đạo đức phẩm chất, lương tâm nhà báo, trau dồi nghiệp vụ, học tập tấm gương nghề nghiệp nhà báo vĩ đại Hồ Chí Minh, nâng cao tính chuyên nghiệp và tính tư tưởng báo chí hiện đại, làm tròn phận sự của mình./.

Thiên Gia Trang