Hotline: 0855.911.911 
RSS 
(VTC News) - Như vậy là Bắc Kinh đã bày tỏ thái độ cụ thể, thái độ nghiêng hẳn về phía Hội đồng Quốc gia lâm thời sau rất nhiều tính toán nâng lên đặt xuống. Họ mất gì và có thể được gì ở Libya sau cuộc chiến này?
Cuộc chiến tại Libya đã gần như ngã ngũ sau hơn 5 tháng kể từ ngày Mỹ và phương Tây mở chiến dịch oanh kích ồ ạt vào chính quyền Gaddafi, dọn đường cho phe đối lập Libya nắm quyền kiểm soát đất nước. Nhận thấy mục tiêu đánh bại quân đội của nhà lãnh đạo Gaddafi bất thành, NATO đã nhanh chóng chuyển hướng sang tiêu diệt Gaddafi, đồng thời viện trợ quân sự cho phiến quân Libya. Sau đó, Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) liên tiếp phát lệnh truy nã đối với các thành viên trong gia đình ông Gaddafi.
Viện trợ quân sự hay tấn công trên bộ là phương án được Mỹ và NATO đặt ra từ lâu. Do sự ràng buộc của Nghị quyết 1973, Mỹ và phương Tây muốn nới rộng khuôn khổ pháp lý này để rảnh tay hành động kiên quyết hơn, nhằm loại trừ “vật cản chính trị” Gaddafi.
| Một người dân Libya ủng hộ Gaddafi |
Trung Quốc từng nói rằng, họ sẽ chống lại mọi nỗ lực “lách luật” để viện trợ cho phiến quân Libya của Mỹ và phương Tây, thông qua việc miễn cho lực lượng này các biện pháp cấm vận của Liên Hợp Quốc. Mỹ và phương Tây cũng gặp phải sự chống đối ở HĐBA bởi một số thành viên trước đây từng ủng hộ nghị quyết bảo vệ dân thường nay lại quay sang vì cho rằng quyền hạn mà Nghị quyết trước đây về Libya cho phép đã bị lạm dụng nhằm thúc đẩy thay đổi chế độ và lật đổ chính phủ của ông Gaddafi.
Từ giữa tháng 2 đến nay, thay vì việc người dân Libya nào được bảo vệ theo Nghị quyết 1973 của Liên Hợp Quốc, thậm chí ngày càng có nhiều người dân vô tội Libya bị giết bởi bom đạn của cả hai phía. Kể từ khi xảy ra cuộc nổi dậy tại Libya, các vụ bạo lực đã làm hàng nghìn người thiệt mạng, gần 750.000 người phải đi lánh nạn, cuộc sống của người dân Libya hoàn toàn bị xáo trộn.
Trung Quốc nghĩ gì?
Báo chí Trung Quốc hôm 23/3 đã đả kích dữ dội chiến dịch oanh tạc Libya của phương Tây. Họ tố cáo các nước phương Tây vì mục tiêu “dầu lửa’’ đã can thiệp quân sự, và đặc biệt chỉ trích Pháp - nước đi đầu trong cuộc can thiệp quân sự hiện nay, là muốn có một vai trò trên chính trường quốc tế. Tờ Nhân dân Nhật báo khẳng định: “Mục tiêu chủ yếu của cuộc can thiệp chính trị và quân sự của phương Tây là vì dầu mỏ”.
Tuy nhiên, chính Bắc Kinh dù không ủng hộ, nhưng cũng đã góp phần trong việc để chiến dịch đó diễn ra, khi không sử dụng quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để ngăn chặn. Về khách quan, giới quân sự và nghiên cứu Trung Quốc phê phán chiến dịch của phương Tây, nhưng cũng nhìn nhận một lý do gây ra khủng hoảng là vấn đề kinh tế - xã hội của chính Libya. Còn về chủ quan, Bắc Kinh vẫn muốn dành cho mình một đường lùi.
| Nhà lãnh đạo Gaddafi |
Hôm 22/3, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc Khương Du cũng bày tỏ lo ngại về thương vong trong dân chúng Libya: “Nghị quyết Liên Hợp Quốc về vùng cấm bay tại Libya có mục tiêu bảo vệ thường dân. Phía Trung Quốc phản đối việc lạm dụng vũ lực, gây ra nhiều thương vong cho người dân và làm thảm họa nhân đạo thêm nghiêm trọng”.
Báo chí Trung Quốc tin rằng, chính quyền Gaddafi tiếp tục tồn tại sẽ có lợi cho Trung Quốc. Các chuyên gia kinh tế phân tích, phe đối lập Libya một khi lên nắm quyền, nhất định sẽ theo hướng thân phương Tây, khi đó sẽ trở thành một công cụ quan trọng giúp các nước phương Tây kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp Trung Quốc tại đây.
Cũng như Nga, một mặt, Trung Quốc luôn muốn giải quyết xung đột Libya bằng biện pháp hòa bình; hơn nữa, đang lúc quan hệ tốt đẹp với EU, họ không tiện ra mặt ủng hộ các nước như Đức hay liên minh Ả Rập; mặt khác, Trung Quốc vẫn giữ liên hệ với các phe phái chính trị Libya, nhằm gây dựng nền tảng tốt đẹp trong tương lai. Trung Quốc với tư cách một nước lớn thế giới, lại là nước có lợi ích lớn ở khu vực Trung Đông, không thể làm mất lòng Trung Đông.
Vậy là, Trung Quốc đã bỏ phiếu trắng đối với Nghị quyết của Liên Hợp Quốc, đồng thời cũng không đóng vai trò chủ chốt trong chiến sự Libya.
| Người dân Libya yêu cầu Gaddafi nhanh chóng từ chức |
Vì sao Trung Quốc không chống phương Tây can thiệp quân sự vào Libya?
Một chính quyền sẵn sàng dập tắt từ trong trứng nước mọi ý đồ ly khai, giờ đây lại không chống sự can thiệp quân sự của phương Tây vào Libya? Điều gì đã khiến Trung Quốc không phủ quyết nghị quyết 1973 của Hội đồng Bảo an?
Theo giới phân tích, khi chiến sự Libya leo thang, Bắc Kinh đã tính toán kỹ lưỡng: Một mặt, muốn cải thiện hình ảnh một nước lớn có trách nhiệm, củng cố vị thế của mình tại Trung Cận Đông và châu Phi. Mặt khác, Bắc Kinh muốn chiều lòng một số nước Ả Rập, đối tác quan trọng trong việc cung ứng dầu lửa cho mình.
Do vậy, sau các đợt oanh kích, bắn tên lửa của không quân và hải quân phương Tây vào một số căn cứ ở Libya hôm 20/3, phát ngôn viên bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ bày tỏ “lấy làm tiếc” về các hành động quân sự của phương Tây tại Libya, nhưng không lên án và cũng không kêu gọi ngưng bắn.
Chính quyền Tripoli đã không thành công trong việc thuyết phục Đại sứ Trung Quốc tại Libya, kể cả việc hứa hẹn cho Trung Quốc khai thác toàn bộ nguồn dầu lửa của nước này, thay thế cho các tập đoàn của phương Tây. Trung Quốc đã dùng phiếu trắng để thể hiện không muốn bị cáo buộc là ủng hộ một chế độ sẵn sàng mọi hành động đàn áp tàn bạo.
Là bậc thầy trong việc tỏ thái độ nước đôi, mập mờ, giới ngoại giao Trung Quốc giờ đây chơi lá bài “không can thiệp vào công việc nội bộ” nhưng đồng thời vẫn theo dõi sát sao diễn biến tình hình tại Libya, không làm mất lòng Hoa Kỳ và Liên đoàn Ả Rập.
Công luận Trung Quốc hài lòng về chính phủ của mình sau đợt di tản nhanh chóng và an toàn 36 nghìn lao động người Trung Quốc rời khỏi Libya. Nhưng các doanh nghiệp Trung Quốc tại Libya thì “than trời” vì bị thiệt hại nặng nề.
Nếu mất Libya...?
Thì cũng... không quá nghiêm trọng nếu chỉ nhìn vào con số, nhập khẩu dầu lửa từ Libya chỉ chiếm có 3% tổng mức tiêu thụ của Trung Quốc. Con số đó không đáng kể so với lượng dầu lớn mà các nước Trung Đông và Liên đoàn Ả Rập cung cấp.
Tuy nhiên, với chính sách thực dụng, Trung Quốc cũng sẵn sàng áp dụng mềm dẻo nguyên tắc trên, để chiều lòng các đối tác Trung Đông quan trọng. Nhìn vào vị thế của Libya nói chung và Gaddafi nói riêng ở Châu Phi, thì đây là một canh bạc lớn mà một nước đứng trong hàng P5 như Trung Quốc không thể không chơi.
Dư luận trong nước Trung Quốc cũng có một luồng không nhỏ cho rằng hành động để Mỹ, Pháp và nhiều nước khác liên tiếp oanh kích chính quyền Gaddafi ở Libya cho thấy, việc chính phủ Trung Quốc muốn nâng cao uy thế của một nước lớn trên thế giới mâu thuẫn với việc nước này kêu gọi các nước không can thiệp nội bộ nước khác. Tất nhiên, những người Trung Quốc ủng hộ hành động quân sự nhằm vào Gaddafi thì tin rằng, Bắc Kinh ủng hộ lệnh trừng phạt Libya cũng vì chính quyền Gaddafi đàn áp đẫm máu dân thường.
Dù sao thì nước cờ dường như cũng đã được chốt, khi Bắc Kinh tuyên bố ủng hộ phe đối lập thành lập chính quyền mới. Không về nhất, chắc chắn rồi, vấn đề là Trung Quốc sẽ tương tác thế nào với các bên còn lại để đây không thành một “zero sum game” (trò chơi có tổng bằng 0 - một thắng, một bại), để ra về “xôi hỏng, bỏng không”.
Đỗ Hường
Bình luận 
