An toàn mạng viễn thông: Thách thức trong kỷ nguyên số

Nguy cơ gia tăng trên hạ tầng kết nối

Theo Báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng tại Việt Nam năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, các hệ thống thông tin tại Việt Nam phải đối mặt với khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng trong năm 2025, giảm 19,38% so với năm 2024. Tuy nhiên, 52,30% cơ quan, doanh nghiệp được khảo sát ghi nhận chịu tổn hại do tấn công mạng, tăng so với mức 46,15% năm 2024. Báo cáo được thực hiện trên cơ sở khảo sát hơn 5.300 đơn vị, tổ chức tại Việt Nam.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn phát triển công nghệ và hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, nhận định: “Tin tặc có xu hướng tấn công kép, không vội mã hóa dữ liệu ngay khi xâm nhập, mà sẽ nằm vùng lâu dài. Mục tiêu đánh cắp dữ liệu quan trọng nhằm bán, trao đổi hoặc khai thác trên các chợ đen. Đến khi không còn dữ liệu khai thác được nữa thì mới tiến hành mã hóa dữ liệu để tống tiền nạn nhân”.

Tuy nhiên, theo ông Vũ Ngọc Sơn, con người luôn là mắt xích yếu trong bảo mật, dù ở bất kỳ hệ thống công nghệ thông tin nào.

Báo cáo năm 2025 cho thấy 47,72% cơ quan, doanh nghiệp được khảo sát còn thiếu nhân sự an ninh mạng. Cũng theo thống kê từ Bộ Công an, trong giai đoạn 2023-2025, lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý hơn 30 vụ mua bán, chiếm đoạt thông tin, dữ liệu trái phép với hơn 160 triệu bản ghi thuộc nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, giao thông...

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), cho biết, hơn 30 loại tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhất là lừa đảo trực tuyến, coi dữ liệu cá nhân như “mỏ vàng mới”.

Trước khi thực hiện hành vi phạm tội, các đối tượng thường thu thập, nắm thông tin, dữ liệu của nạn nhân. Từ các kho dữ liệu cá nhân, tội phạm có thể tổ chức hoạt động với “quy mô công nghiệp”, sử dụng hàng trăm kịch bản gắn với những vấn đề nóng, có tính thời sự để đánh lừa người dân. Tình trạng mua bán, chiếm đoạt trái phép thông tin, dữ liệu cá nhân vẫn diễn ra trên mạng xã hội, diễn đàn ngầm, hội nhóm kín, darkweb, deepweb...

Theo Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, nguyên nhân lộ, mất dữ liệu xuất phát một phần từ nhận thức của người dùng về bảo vệ thông tin cá nhân chưa cao, tâm lý chủ quan và sẵn sàng đánh đổi dữ liệu để sử dụng tiện ích dịch vụ. Trong khi đó, một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp còn lúng túng trong bảo vệ dữ liệu; biện pháp bảo vệ chưa tương xứng với quá trình thu thập, khai thác, xử lý, lưu trữ và chuyển giao dữ liệu.

Do đó, các đơn vị cần rà soát toàn bộ hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân, đánh giá mức độ rủi ro và tình trạng tuân thủ pháp luật; đồng thời áp dụng biện pháp bảo vệ ở từng khâu, từ tạo lập, thu thập, phân tích, lưu trữ đến cung cấp, chuyển giao dữ liệu, bố trí nhân sự hoặc bộ phận chuyên trách về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tăng năng lực bảo vệ từ thiết kế hệ thống

Yêu cầu bảo đảm an toàn mạng đang được đưa sâu hơn vào quá trình đầu tư và vận hành hạ tầng viễn thông. Luật An ninh mạng năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã quy định mức kinh phí tối thiểu dành cho an ninh mạng được nâng từ 10% lên 15% tổng kinh phí của chương trình, đề án, dự án chuyển đổi số.

Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet và các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng, Nghị định số 333/2026/NĐ-CP ngày 19/8/2026 đã quy định cụ thể trách nhiệm thực hiện các hoạt động bảo đảm an ninh thông tin mạng. Với 6 chương, 32 điều, Nghị định này quy định các nội dung về thẩm định, đánh giá điều kiện, kiểm tra, giám sát, ứng phó và khắc phục sự cố an ninh mạng.

Nghị định số 331/2026/NĐ-CP cũng quy định về bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin, trong đó có tiêu chí xác định cấp độ hệ thống, trách nhiệm bảo đảm an ninh mạng theo từng cấp độ và các biện pháp kiểm tra, giám sát. Cùng với đó, Nghị định số 332/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng.

Các quy định mới này tạo hành lang để chuyển trọng tâm bảo vệ từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro. Với hạ tầng viễn thông, điều này có ý nghĩa đặc biệt bởi một sự cố tại một mắt xích quan trọng có thể ảnh hưởng đến lượng lớn người sử dụng và nhiều dịch vụ phụ thuộc vào kết nối.

Ngày 30/9/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 1875/QĐ-TTg ban hành Khung kiến trúc an ninh mạng quốc gia, phiên bản 1.0. Khung kiến trúc nhằm thiết lập quy hoạch tổng thể cấp quốc gia về công nghệ, dữ liệu và quy trình phòng thủ, trong đó có nền tảng điều hành an ninh mạng quốc gia để giám sát, điều phối và chỉ huy ứng phó sự cố thống nhất.

Những thay đổi về công nghệ đang khiến ranh giới giữa an toàn thông tin và an ninh mạng ngày càng gắn kết. AI có thể được sử dụng để nâng cao năng lực phòng thủ, nhưng cũng tạo thêm công cụ cho đối tượng tấn công. Vì vậy, năng lực bảo vệ cần được tổ chức thành hệ thống có khả năng giám sát, cảnh báo, phối hợp và phản ứng nhanh.

Mục tiêu cuối cùng của bảo vệ an toàn mạng viễn thông là vừa phải giữ cho hệ thống vận hành liên tục; đồng thời, bảo vệ dữ liệu, quyền lợi của người sử dụng và niềm tin vào các dịch vụ số trong bối cảnh viễn thông ngày càng trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số.