Ẩn số tín ngưỡng

Ngày Tết thì đi lễ chùa gần đền gần. Ra giêng đi lễ chùa xa đền xa. Không chỉ tuổi già, tuổi trẻ cũng hành hương hào hứng thành tâm. Tháng giêng là tháng của lễ hội. Người ta rủ nhau trẩy hội tưng bừng. Đi lễ hội là để cầu cho một năm mới khỏe mạnh gặp nhiều may mắn. Tham vọng hơn lại xin “Lộc vào như nước mà ra từ từ!” và “Đường quan trường tiến càng xa càng tốt!”.

“Cầu được ước thấy” thực ra rất hiếm hoi. Đa phần là “không” được và “chưa” thấy. Tuy nhiên năm mới không cầu không ước để cả năm hy vọng ta như có cảm nhận mình lãnh cảm, vô cảm. Đó là một ẩn số tín ngưỡng. Nói theo cách nói hiện thời nó là cõi tâm linh. Mà ông cha ta lâu rồi đã khuyên con cháu “Có thờ có thiêng có kiêng có lành”.

Cõi tâm linh là niềm tin tích cực của con người vào sự “chí tôn - chí kính - chí thiện”. Nó chỉ đem lại những điều tốt đẹp cùng phẩm chất ưu tú. Hãy trân trọng cõi tâm linh của mỗi con người, của mỗi dân tộc.

Trên thế giới đã xảy ra hậu quả tệ hại do chủ ý hoặc sơ ý mà đã động chạm hoặc báng bổ tới cõi tâm linh.

Khơi mào là báo Jyllands Posten của Đan Mạch, tiếp ngay sau đó là các tờ báo lớn của Pháp, Đức, Na Uy, Ý… đồng loạt đăng lại 12 bức biếm hoạ báng bổ Nhà tiên tri Mohammed như một kẻ khủng bố với cái đầu nóng hình trái bom mang ngòi nổ đang xì khói vào ngày 13/2/2008. Mà trước đó gần ba năm (9/2005) báo chí phương Tây đã làm việc này. Ngay lập tức, cả hai lần trước và sau đã nổi bão táp phản đối đầy bạo lực của người Hồi giáo khắp thế giới với những cuộc biểu tình đốt phá và đổ máu. Tác giả của những bức biếm họa đó bị thế giới Hồi giáo tuyên án tử hình và truy sát phải sống chui lủi. Một số chính phủ ở châu Âu chỉ trích. Vatican cũng lên tiếng “Tự do báo chí nhưng không nên xúc phạm tâm linh…”. Chính giáo hoàng Benadic XIV cũng đã từng nhận sự chỉ trích dữ dội của thế giới Hồi giáo bởi trong phát biểu của mình có một câu “động chạm” tới đấng tiên tri của họ. Và người phát ngôn của Toà thánh Vatican phải giải thích và lấy làm tiếc đã có sự hiểu lầm ở đây.

Sau cuộc họp báo quốc tế xôn xao dư luận Thế giới vào năm cuối cùng sau hai nhiệm kỳ Tổng thống Nga với một thông điệp hào hùng của người đứng đầu Nhà nước, các nhà báo đã có cuộc “giải mã” các tố chất đáng nể của V.Putin trong đó có “giải mã ẩn số tín ngưỡng”. Báo chí viết rằng Tổng thống V.Putin qua các lần tham gia hành lễ ở nhà thờ Cơ đốc giáo “cử chỉ tự nhiên thể hiện sự thành tâm”. Trong các phát biểu, ông “nhấn mạnh các giá trị đa tôn giáo ở Nga”, “người dân cảm nhận niềm tin tôn giáo trong ông là chân thật”. Và, “ông đến nhà thờ là nhiệm vụ của người lãnh đạo Nhà nước chăm lo đến tôn giáo chứ không phải là để lên truyền hình”. “Khác với người tiền nhiệm cũng đến nhà thờ nhưng với mục đích chính trị, hy vọng tăng thêm sự yêu mến và ủng hộ của dân Nga. Thật giả dối!”

Tín ngưỡng nó cao cả và thiêng liêng với mỗi tôn giáo. Các nhà nhân chủng học coi “ý thức siêu hình” là quan trọng nhất trong năm thành tố để định nghĩa thế nào là “người”: “Đi bằng hai chân - Sử dụng công cụ do chính mình tạo ra - Có tiếng nói riêng - Ăn thịt chín - và, Có ý thức siêu hình (tín ngưỡng). Thiên Đàng, cõi Niết Bàn… là lý tưởng thuộc “ý thức siêu hình” của Thiên Chúa giáo và Phật giáo.

Trong tác nghiệp báo chí, các nhà báo phản ánh đời sống chính trị xã hội trong đó có đời sống tâm linh. Chúng ta phê phán dị đoan là đúng. Còn mê tín? “Tín” là phải “mê” mới là tín ngưỡng. Tôn giáo nào cũng có “giới răn” con người hướng thiện sống vì đồng loại, cấm làm điều ác. 14 lời khuyên của đạo Phật và 10 điều răn của Thiên Chúa giáo cùng khuyên và răn tín đồ phải thương yêu loài người như mình ta vậy.

Còn kẻ lợi dụng tôn giáo mưu đồ chính trị và buôn thần bán thánh làm điều bất lương sẽ có chế tài của luật pháp.

Thời có chiến dịch bài trừ mê tín dị đoan, tôi là cây bút “diệt” các “thầy” bói - toán - tướng - số một cách thao túng dưới sự bảo trợ của phong trào. “Tôi đi xem bói” là phóng sự điều tra in phơi - ơ - tông dài kỳ trên báo và phát sóng trên truyền hình, mà tôi đã trở thành khắc tinh của các loại “thầy”. Đa phần các thầy khiếm thị không biết chữ hoặc biết ít. Nhưng được suy tôn là thầy. Nhưng có một thầy bói Lượng ở Gia Lâm nổi tiếng “chính xác” và người xem phải xếp hàng làm tôi phải suy nghĩ về số phận mà mỗi người đều có một số phận. Tôi dành hẳn một đêm tâm sự với thầy.

Vốn bị khiếm thị bẩm sinh, lo cho con mình trưởng thành biết sống ra sao, bố mẹ ông đã gửi ông theo học một thầy “lý đoán” để xem số. Để rồi ông trở thành thầy bói chuyên nghiệp kiếm sống. Nghe ông tâm sự tôi mới hiểu ra. Nắm vào cái bàn tay gầy guộc chai sạn hoặc bụ bẫm của “tín nhân” ông sẽ biết người đó thuộc diện nào? Nghe giọng nói và khẩu khí biết người đó sang hèn ra sao? Ngửi mùi nước thơm và tiếng cọ xát của vải mặc họ mang biết độ giàu nghèo. Và họ muốn xem “vận” gì là trọng tâm mà ông hiểu tâm trạng họ khát khao: tiền tài hay duyên phận. Ông dựa vào những thông tin đó để “đoán và tán”. Nhưng ông có lương tâm nên không đẩy tiếp họ sang thầy cúng giải hạn nếu họ ở tuổi rơi vào năm kế đô, la hầu, thái bạch, thổ tú: “Hạn không phải giải. Làm nhiều điều thiện là tự hoá giải nó thôi!”

Vì ông xem bói nên chính quyền địa phương cắt lương thực mua giá cung cấp thời bao cấp. Tôi trao đổi với chính quyền địa phương cấp lương thực lại cho ông để ông không hành nghề nữa. Cuộc dàn xếp thành công. Tôi mời ông Lượng sang Đài truyền hình tự “bóc mẽ” nghề của mình. Ông đã có một cuộc trả lời phỏng vấn rất hay. Tôi cảm ơn ông. Nhưng ông bảo chính ông phải cảm ơn tôi.

Một năm sau, tôi nghe người ta đồn ông Lượng Gia Lâm xem bói trở lại. Sang thăm, ông cười trong nước mắt: “Nhà báo thông cảm. Người ta lại cắt lương thực của tôi!”.

Hơn chục năm lại đây trong nhân gian rộ lên “ngoại cảm” và “gọi hồn”, và xuất hiện những danh tính được suy tôn cao thủ. Cho tới khi tôi đọc một tài liệu của giáo sư Hoàng Phương, người đã bỏ công sức trên 30 năm nghiên cứu về ngoại cảm, mới rõ. Theo ông, người nào có 9 huyệt mở (tôi không nhớ tên) trong hàng trăm huyệt trên cơ thể người, người đó sẽ có khả năng nghe thấy âm thanh mà người khác không nghe thấy, nhìn thấy hình ảnh mà người khác không nhìn thấy, và có thể gọi hồn (cấu trúc sinh học) người đã chết để nói chuyện. Giáo sư Hoàng Phương không có khả năng này. Nhưng giáo sư Hoài học trò của ông thì lại có khả năng đó vì có 9 huyệt mở. Cựu Phó Thủ tướng Trần Phương đã tìm thấy cốt của em gái mình - một nữ liệt sĩ anh hùng thời “Đội du kích Hoàng Ngân” là nhờ ngoại cảm. Cháu Phương ở Hàm Rồng Thanh Hoá nổi tiếng về “gọi hồn”. Cháu Hằng ở Đại học Kinh tế quốc dân sau khi bị chó dại cắn tưởng chết, thoát hiểm, và đột nhiên cháu có khả năng “ngoại cảm” vì có 9 huyệt mở. Ban Khoa giáo Trung ương thành lập một nhóm các nhà khoa học nghiên cứu “khả năng bất tận của con người” đã có lời khuyến cáo: Khả năng ngoại cảm là rất mỏng manh. Hãy làm gì đó để duy trì và kéo dài nó để phục vụ lợi ích xã hội như tìm cốt liệt sĩ. Đừng “chống” một cách vô thức làm mất đi những khả năng mong manh đó.

Khoa học đã biết đến thế. Còn gì nữa không? Cũng như các nhà khoa học đặt câu hỏi: Còn hệ hành tinh nào ngoài hệ mặt trời mà ta đã biết?

Trước và sau Tết những năm vừa qua, báo chí phản ánh nhiều về lễ hội. Tôi cảm nhận các tác giả rất thành tâm với cõi tâm linh của những người hành hương và tham dự lễ hội. Trân trọng với những nét đẹp của văn hoá tín ngưỡng truyền thống, họ còn cung cấp những tư liệu “tục truyền” mà nhiều “tín nhân” còn chưa biết. Có 100 nhà sư đã lên Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên cầu cho “quốc thái dân an”. Khắp nơi đổ về Đền Trần - Nam Định dự lễ “khai ấn” cầu quan lộc. Rồi lên Yên Tử uống nước “suối nước mắt” của 200 trinh nữ thời vua Lê mong “hoá giải mâu thuẫn quan hệ mẹ chồng nàng dâu”. Còn gái nào chưa chồng chỉ soi gương vào mặt nước trong đã thấy lòng mình thanh thản. Sau đó trai gái lũ lượt về chùa Hà “cầu duyên”. Trong sáng và đẹp đẽ. Các vua chúa xưa đầu năm lập đàn thỉnh “khánh đá” xin với trời đất “mưa thuận gió hoà”. Người đứng đầu Nhà nước ngày nay thường dùng thành ngữ: “Thiên thời - Địa lợi - Nhân hoà”. Chứ không thể duy ý chí “vắt đất ra nước thay trời làm mưa” được.

Cõi - tâm - linh là đấng chí tôn - chí kính. Vừa xa lắc vừa gần gặn. Rộng bao la lại cũng gọn nhỏ như trái tim mình. Nghiêm khắc đấy mà cũng yêu thương đấy.

- Cõi - tâm - linh ơi! Người có thể cho loài người cái gì?

- Ta cho loài người “tư duy tích cực”!

- Tư duy tích cực là thế nào vậy?

- Mỗi suy nghĩ của chúng ta là một hạt giống sản sinh từ tâm hồn. Tâm hồn không là đối tượng của sự thay đổi như đối với thể xác. Tâm hồn vốn không thuộc về thế giới vật chất nhưng lại là nền móng của ý thức. Tâm hồn là sự sống là cội rễ của nhân cách, suy nghĩ, khát vọng và cảm xúc của con người. Sâu thẳm trong hạt giống đã chứa đựng hình hài của cây. Trong điều kiện thuận lợi thích hợp cây sẽ nẩy mầm vươn mình ra cuộc sống bao la. Cũng như thế tâm hồn nắm giữ nền tảng nhân cách riêng và nhân cách cũng được biểu lộ qua hành động. Trên con đường tìm kiếm cuộc sống, hãy cố tìm đến cái phần bất tử trong nhân cách, bản chất cơ bản của thanh cao.

- Ôi! Cõi - tâm - linh có lẽ là đây. Tư duy tích cực sẽ cho con người hành xử thiện căn như “nhân chi sơ - tính bản thiện”.

Chỉ bằng “sợi chỉ buộc cổ tay” mong manh mà người xưa giữ lời hẹn ước son sắt bền lâu. Nhà văn Nam Cao đã đem lại cho dân làng Vũ Đại cách tư duy tích cực, coi lời chửi đổng của Chí Phèo là chửi ai đó chứ đâu phải chửi mình. Và một nhà xã hội học ví dụ một cốc nước đựng nước ở mức lưng chừng, người tư duy tích cực thì nói “cốc nước đầy lưng”, Người tư duy tiêu cực lại nói “nước vơi nửa cốc”.

Trong lý lịch của tôi mục vụ tôn giáo ghi là không . Theo một cán bộ tổ chức, thì 80% công chức ở cơ quan ông cũng đều ghi vậy. Sao lại không?

Ở Việt Nam có một “tôn giáo” không chính danh: Lương. Nhưng lời kêu gọi của Việt Minh thời kháng chiến chống Pháp lại có câu khẳng định: “Lương - Giáo đoàn kết”. Lương là đạo thờ tổ tiên và anh hùng dân tộc, với một loại kiến trúc nhà thờ mệnh danh là Đền. Anh hùng dân tộc là các vị Thánh được dân phong (chứ không phải Nhà nước) là Đức thánh: Đức thánh Gióng, Đức thánh Trần… Các đấng Thánh linh thiêng đó luôn phù trợ “bảo sinh” cho dân tộc Việt Nam ta hùng mạnh.

Tôi cầm chắc các thế hệ nhà báo sau tôi sẽ được nghe câu cầu nguyện của dân chúng: “Cầu xin Đức thánh Hồ phù hộ cho dân tộc Việt thịnh vượng, quốc thái dân an”, mà giờ đây chúng ta đã suy tôn Người - Chủ tịch Hồ Chí Minh - là “Cha già dân tộc”.

Những gì tôi nghĩ và viết đang là ẩn số của tín ngưỡng.

Khiếu Quang Bảo